17.1Сурет. Радиобайланыс жүйесінің қысқартылған кестесі

17.2 Сурет. Активті радиолокацияның кестесі

Кез-келген бөлігінде (қорек көзі, таралу ортасы мен қабылдау құрылғысы ЭМИ) бөгеулер болуы мүмкін.

17.3 Сурет. Жіберу, қабылдау алу және ақпаратты шығару

РЭС атқаратын қызметіне, РЭС шығарған элетромагнитті толқындардың жер бетінде шағылып өзіне-өзі әсер етіуінің салдарынан айтарлықтай кедергі келтіреді. Негізгі және қапталдық желек бойынша бағытталған диаграммалы РЭС антеннналары шағылыстыратын электромагнииті толқындар, жер бетінде және жер бетіндегі нысаналарда, әр-түрлі бағыттарда және РЭС бағыттаған бағытталған сәулелену көзі бойынша ыдырайды. Шағылысқан сигналдар РЭС қабылдағышына келіп түскенде пайдалы сигналмен араласып кері әсер етеді. Шағылысқан сигналдың интенсивтілігі РЭС сигналының полярлығына, толқын ұзындығына, сәулелену бұрышына және беттің шағылыстыру қасиетіне байланысты.

Электромагнитті толқындардың реалды беттен шағылысуы, айналы(когерентті) және диффузионды(когерентсіз) құрамды біріктіріп көрсетеді. Жер беті үзіліссіз гармоникалық сигналмен шағылысуы

Одан шағылысқан сигнал u_с^s(t) адаптивті қоспа когерентті u_ск^s(t) = U_mкcos(ω_ct-ψ₀) құрама түрінде және когерентсіз u_с.нк^s(t) = U_mнкcos(ω_ct-ψ₁(t)) құрама (тар жолақты гаусты шуыл) түрінде жазылуы мүмкін.

Мұндағы U_mк,ψ₀ – шағылысқан сигналдың когерентті құрамының амплитуда және фазасы; U_mнк,ψ₁(t)– уақыт бойынша әр-түрлі заңдылыққа өзгеретін когерентсіз құраманың амплитуда және фазасы; U_m(t),ψ(t)– кездейсоқ заңдылықпен өзгеретін шағылысқан сигналдың амплитуда және фазасы.

Когерентсіз құраманың бар болуы, РЭС шығаратын сигнал спектрінің шағылысқан сигнал спектрінен ерекшеленетінін көрсетеді.Қабылдау құрылғысы (антенна және қабылдағыш) – РЭС ашық және осал түйіні болғандықтан, барлық сыртқы электромагнитті шағылысулар және олардың спектрлерінің өту жолағы қабылдау құрылғысының өту жолағына тең келгендіктен кері әсерлерімен ұштасады.

Пайдалы u_c(t) және кедергі u_п(t) сигналдарды қабылдағанда, РЭС қабылдағышының кірісінде аддаптивті қоспа пайда болуы мүмкін

u_вх(t)=u_c(t) +u_п(t) ,

мұндағы u_вх(t) пайдалы сигналдың параметрінен ерекшеленеді. Ерекшелену деңгейі пайдалы сигналдың және де кедергі сигналдың энергетикалық қатынасынан және құрылысыеа байланысты. Әлбетте неғұрлым бұл ерекшелік көп болса соғұрлым қабылданатын пайдалы сигналдың жоғалуы коп болады және РЭС кедергілерге қарсы жұмыс істеу әсері төмен.

Сыртқы әсер етуші электромагнитті шағылысулы радиоэлектронды кедергілер: 1) жаратылысты(табиғи), 2) жасанды болуы мүмкін.

Біріншіге мыналар кіреді:

• Күннің, планетаның, жер бетінің және ондағы заттардың жылулық (электромагнитті) шағылысулары;

• Атмосфералы электромагнитті шағылысулар (найзағай разрядтары);

• Жерге жақын кеңістіктегі электромагнитті шағылысулар (атмосфераның үстіңгі қабатындағы зарядталған бөлшектердің ағыны) .

Жасанды радиоэлектронды кедергілер (радиокедергілер) электромагнитті толқындар шығаратын техникалық жабтықтармен (соның әшәнде РЭС) және осы электромагнитті толқындарды шағылыстыратын заттармен жасалынады. Радиокедергілер ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған болуы мүмкін. РЭС-да ұйымдастырылмаған радиокедергілер РЭС-тің қабылдау құрылғысына бөлек РЭС-тің электромагнитті шағылысуы және басқа техникалық құрылғылардың шағылыстыруының әсерінен туындайды. Жоғарыда айтылып кеткен техникалық жүйелердің әсерінен туындайтын радиокедергілерді индустриалды деп атайды. Ұйымдастырылмаған радиокедергілердің РЭС келісімді бірдей уақытта жұмыс істеуін өзара деп атайды. Олар бір РЭС-тің электромагнитті шағылыстырғанда спектрінің өткізу жолағы келесі бір қабылдағыштың өткізу жолағына тең болған кезде пайда болады.

17.Поясните особенности воздействия на радиоэлектронные средства помеховых сигналов различного вида.Әр түрлі шуылдық сигналдардың радиоэлектронды құрылғыларға әсерінің ерекшіліктері.Белгілі бір класстағы РЭҚ-ды бәсңдетуге және белгілеуге (байланыс,локация,навигация,басұару РЭҚ) әр түрлі шуылдық сигналдар қолданылады.Олардың РЭҚ-ға әсері:

• Қабылдағышының қызып кетуіне

• Маскировкаға

• Пайдалы сигналдардың бұрмалануына және имитациясына алып келеді.

Соңғы нәтижеге (эффективтілікке) әсер етуі:

• Шуылдық және пайдалы сигналдар қуаттарының қатынасы немесе шуылдық сигнал қуатының бәсеңдетілетін РЭҚ қабылдағышының кірісіндегі абсолютті шамасы

• Шуылдық сигнал спектрінің ені мен бәсеңдетілетін құрылғының (қабылдағыш,АСН,АСС жүйесі) өткізу жолағының қатынасы

• Пайдалы сигнал структурасы,бәсеңдетілетін құрылғының құрылу структурасы мен РЭҚ қолданылатын құрылғының шуылға тұрақтылығын әдістерінің структурасы

• Өзара когоренттіліктің дәрежесі немесе бәсеңдетілетін РЭҚ-тің қабылдағышының кірісінде әсерлесетін шуылдық сигналдардың өзара когоренттілігінң немесе шуылдық және пайдалы сигналдар корреляциялылығының дәрежесі

Сондықтан шуылдық сигналдың параметрлері ( амплитудалық,жиіліктік,фазалық және поляризациялық структуралары ) мен түрінің таңдауы пайдалы сигналдың структурасын есепке алған дұрыс болады.Әсерлесу эффективтілігі жоғары болуы үшін пайдалы және шуылдық сигналдың тасушы жиіліктерінің айырымы бәсеңдетілетін РЭҚ сызықтық бөлігінің өткізу жолағының жартысынан асып кетпеуі қажет:

∆f=|f_п -f_c |≤0.5∆f_пр .

Осы шартты орындаған соң және екі сигналдың өзара әсерлесуінен қабылдағыштың кірісінде нәтижелік кернеу туындайды:

,

Енді әр түрлі шуылдық сигналдардың әсерінің нәтижелерін қарастырамыз:

РЭҚ қабылдағышына детерминирленген амплитудалық модуляцияланған шуылдық сигналдың әсері қабылдағыштың қызып кетуіне,пайдалы сигналдың бұрмалануына және иммитациясына алып келеді.

Ал детерминирленген импульстік шуылдық сигналдарды РЭҚ бәсеңдету кезінде имитациялаушы радиошуылдар ретінде қолданады.

Үздіксіз дыбыстық шуылдар маскалайтын радиошуылдар ретінде барлық РЭҚ-ды бәсеңдету үшін қолданады.

Хаостық импульсті шуылдық сигналдар қабылдағыштың қызып кетуіне,пайдалы сигналдың бұрмалануына және иммитациясына алып келеді.