Қожа Ахмет Иассауи кесенесі

Қожа Ахмет Иассауи кесенесі – ортағасырлық сәулет өнері ескерткіші. Түркістан қаласында орналасқан. Әмір Темірдің бұйрығымен Қожа Ахмет Иассауи қабірінің басына тұрғызылған. Ол дүние жүзінен ұста, зергер, сәулетшілерді жинаған. Бұл ғажайып ғимараттың құрылысы он жылға созылған. Бұл үлкен порталды-күмбезді мемориалдық құрылыс. Күйдірілген шаршы кірпіштен тұрғызылған. Ескерткіште күмбезді, аркалы элементтер мол. Сәулетші-шеберлер сан түрлі әдістерді қолданған. Қоладан соғылып, алтын, күміс жалатылған есік тұтқалары мен алты шырағдан да сәулет өнерінің інжу-маржандарының қатарына жатады. Мұражайдың ортасында ең үлкен – Тайқазан орналасқан. Ол 7 металл қоспасынан жасалған. Қазан Әмір Темірдің бұйрығымен жасалынып, кесенеге сыйға тартылған. Мұсылман әлемінде Қожа Ахмет Иассауи кесенесі екінші Мекке болып саналады. Қазақ халқы үшін кесене қасиетті орынға айналған. Бұл жерге әлемнің түпкірінен келген туристер де ат басын бұрып кетеді.

№6 мәтін

Қазақстанның табиғи саябақтары, қорықтары оларды қорғау

Дүние жүзінің әр түрлі елдерінде құрылған қорықтардың қорғау тәртібі, атқаратын қызметі мен негізгі бағыты әр түрлі. Қазір дүние жүзінің 124 елінде 2600-ден артық ірі қорық бар екен. Олардың ішіндегі ең үлкені Гренландия ұлттық паркі. Біздің республикамызда жалпы 784,1 мың гектар жерді алып жатқан 7 қорық бар.

Қорық – ерекше қорғауды қажет ететін тұқымы құрып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін табиғи күйінде сақтайтын жер. Мысалы, Барсакелмес қорығы – құланды, Қорғалжын қорығы – қоқиқазды, Үстірт қорығы – дала қойын, Алматы қорығы - Тянь-Шань шыршасын сақтап, көбейту мақсатында құрылған. Марқакөл көлінде түршелік деңгейдегі жергілікті түрге жататын 4 түрлі балық мекендейді. Сібір майқаны (ускуч)- Марқакөл тарихының бүкіл бір дәуірінің символы және қорықтың эмблемасы болып саналады.

Көптеген ғалымдардың еңбектерінде VІ-VП ғасырларда қазақ жерінде ерекше қорғалатын жерлер болғанын жазады. Мысалы, В.В.Бартольд "Жер жанаты – Жетісу» деген еңбегінде жазған.

Ал Ұлттық парктердің қорықтардан айырмасы бар. Ұлттық парктерде өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін әрі бағалы түрін сақтаумен қатар, адамдардың мәдени демалысын ұйымдастыратын, туризммен шұғылдануға мүмкіндік жасайтын орындар бар.

Табиғат ескерткіштерін қорғау – бұл жанды табиғатқа тән затты қорғау деген сөз.

№7 мәтін

Шымбұлақ

Шымбұлақ – Алматы маңындағы Іле Алатауы шатқалының 2510 метр биіктігінде орын тепкен. Табиғаты ерекше сұлу. Тау, биік ағаштар және ауасы тап-таза. Кешен - тау-шаңғылық курорт. Талғар асуының бөктеріндегі бұл спорттық кешен 1954 жылы салынған. Мұнда тау шаңғысы спортшылары үнемі жаттығу жасап отырады.

Қазір кешен соңғы үлгідегі спорттық құралдармен жабдықталған. Кешеннің жарыс жолы ұзартылды және кеңейтілді. Аспалы жолдардың болат арқандары жаңартылған. Әлемдік жоғары деңгейдегі жарыстар өткізіледі. Тау шаңғысы мен сноубордтың халықаралық мектептері ашылды. Медеу мен Шымбұлақ арасына жүретін 4,5 шақырымдық аспалы жолдар салынған. Осы жолдар арқылы тау шаңғысы кешеніне он бес минутта көтерілуге болады. Қыста қалалықтардың шаңғы тебетін мекеніне айналады. Жазғы уақытта туристер көп келетін, демалатын тамаша орын болып табылады.

№8 мәтін