С витамині /аскорбин қышқылы/

Шығыс елдеріндегі «бери-бери» ауруы сияқты Европада құрқұлақ /цинга/ ауруының XYI-XYII ғасырда теңіз саяхатшыларының арасында жиі кездесетіні мәлім. Оның негізгі себебі кемешілердің көбінесе ұн мен тұзды тағамдарды пайдаланып, тамақ ретінде жеміс-көкөністерді қолданбағаннан цинга немесе скорбут /голланд сөзі, қазақша «ауыздағы жаралар» - деген мағына береді/ ауруы пайда болатыны анықталды.

С авитаминозының белгілері:

1. С витаминінің ұзақ уақыт жетіспегендігінен құрқұлақ ауруы пайда болады. Бұл авитаминоздың төрт белгісі бар: ішектің зақымдануы, ет пен теріге қан құйылу, буын мен сүйектердің өзгеруі және қанның азаюы.

В_С витамині /фоль қышқылы/

Фоль қышқылының физиологиялық маңызы, организмде алмасуы В₁₂ витаминімен тығыз байланысты. Осы екі витаминде қан түйіршіктерінің және метил топтарының пайда болуына, метионин мен холин амин қышқылдарын түзуге қатысады. Фоль қышқылы бауырды майландырмайды.

Н витамині /биотин/

Биотиннің негізгі қасиеті – орталық жүйке жүйесінің қызметін реттеу, белок, қанттар мен май алмасуына қатысу.

Н авитаминозының белгілері:

Тері ауруларын емдеуде биотин кеңінен қолданылады.

Р витамині /цитрин, биофлавоноидтар/

Өсімдіктер әлемінде кең тараған. Әрекет ету механизмі әзірге түсініксіз. Бұлардың негізгі физиологиялық қасиеті – ұсақ қан тамырларының нәзіктігін және өткізгіштігін азайтып, олардың қабырғаларын нығайтады. Бұл витамин жеткіліксіз болса капиллярдың үзілгіштігі, әр жерде қан құйылудың болуы, буындардың ауруы байқалады. Сондықтан Р витамині берілген жануарлардың организміндегі С витамині көбірек болған, яғни Р витамині С витаминін қорғау ролін атқарады деуге болады.

Витамин тәріздес заттар

Инозит

Инозит – алты атомды циклогексан деген спирт. Өсімдіктер мен жануарлар ткандерінде кең тараған. Әсіресе жүйке ткані бұл затқа бай. Инозиті жоқ диета тышқандардың өсуін тоқтатып, жүнін түсіріп, қанын азайтып, бауырын майландырады. Көгершіндердің жүйке жүйесінде өзгерістер болады.

В₁₃ витамині /оротов қышқылы/

Цитозин, 7имин және урацил секілді нуклеин қышқылдарын түзуде пайдаланылатын пиримидин негіздері. Бұл зат жануарлардың өсуіне дем береді. В₁₃ витамині бауыр ауруларын емдеуде, қан түйіршіктерінің пайда болуын жылдамдытуға пайдаланылады.

В₄ витамині /холин/

Холин – дәмі ащылау, түссіз, жабысқақ сұйық зат. Ол су мен 7имин7 жақсы ерігіш, дымқыл тартқыш, ақ кристалды ұнтақ.

Холин бауырды майланудан сақтандырады. Организмде метионин түзілуі үшін холин керек. Ішек қабырғаларында фосфолипидтердің, бауырда лецитиннің пайда болуына, майлардың ішекте сорылуына холин қажет. Холин ішектердің жиырылуына, жүйке қозуын одан әрі жалғастырушы ацетилхолин медиаторының пайда болуына ұнамды әсер етеді. Қалыпты жағдайда холиннің қатысуымен фосфолипидтер бауырдан бөлініп, өзімен бірге май қышқылдарының ауысуына ықпал жасайды.

Организм ткандерінде холиннің түзілуі этиламиннің қатынасуымен өтеді. Ал этиламин метиониннің метил тобы, серин мен глицин амин қышқылдарынан пайда болады. Бұл құбылыстар В₁₂ витаминінің, фоль қышқылының және С витаминінің қатысуымен өтеді. Сондықтан холинді қажетсінуі рациондағы метиониннің, фоль қышқылы мен С витаминінің мөлшеріне байланысты. Сол себептенде рационда белоктың, В₁₂ витаминінің және фоль қышқылының аз болуы холиннің жетіспеуіне әкеледі. Рационда қанттарды майға ауыстыратын цистин мен тиаминнің көп мөлшерде болуы холин тапшылығын арттыра түседі. А витаминінің қалыпты жағдайда алмасуы және оның бауырда қорлануы үшін де холин керек.

Холин авитаминозының белгілері:

1. Холин жетіспесе, бауыр майланып, өзінің қалыпты қызметін атқара алмай, цирроз ауруына ұшырайды.

2. Никотин қышқылының көп болуы да бауырды майландырады. Өйткені ол метилникотинамид ретінде бөліне тұра организмдегі метил топтарын азайтады. Ал метил топтары холин мен метиониннің түзілуіне қажет.