Денитрификация

Денитрификация процесінде нитраттар азот тотықтарын түзіп, молекулалы азотқа дейін тотықсызданады.

HNP₃→HNO₂→NO→N₂O→N₂

Бұл топырақты азот қорының азаюына әкеліп соқтыратын зиянды құбылыс. Денитрификация процесіне қатысатын бактериялар көбіне факультативті анаэробтыар, аэробты жағдайда денитрификаторлар органикалық заттарды ауадағы оттегі көмегімен тотықтырады.

5C₆H₁₂O₃+ 24KNO₃→24KHCO₃+6CO₂+18H₂O+12N₂

Денитрификаторлар топырақта ылғалдылық көп болғанда, ауа жетіспегенде, рН-әлсіз сілті болғанда көбейеді. Оларға: Psendomonas denitrificans, Chromobacterium denitrificans, Bact stuzeu, Pseudomonas fluorescens, Ps. Pyocyana жатады. Бұны Гильтай қоректік ортасында анықтайды. Ол екі ерітіндіден тұрады:

1-ші ерітінді – KNO₃-2,0, аспарагин -1,0г, дистилденген су-250мл, лимон қышқылы 2,5, KH₂PO₄ -2,0г.

2-ші ерінтінді - MgSO₄7H₂O-2г, CaCl₂ – 0,2г, FeCl₃- орны бар, дистилденген су – 500мл. РН(6,8-7,0) анықтайды да 1000мл-ге жеткенше су қосады. Ортаның түсі жасыл болады. Оған бром тимол көк индикаторын қосады.

Талдау сұрақтары:

1. Азоттың анаэробты ыдырауынан түзілетін өнімдер қандай?

2. Азоттың аэробты ыдырауынан түзілетін өнімдер қандай?

3. Нитрификация процесінің механизмі қандай?

4. Денитрификация процесі және оған қатысатын микроорганизмдер түрлерін ата.

Негізгі терминдер және олардың мәні

1. Фенотип – жеке организмдерде тұқым қуалаушылықтың морфологиялық белгілерімен физиологиялық процестері ғана белгілі болуы.

2. Генотип – микроорганизмдер клеткасындағы гендердің толық жиынтығы.

3. Мутация – микроорганизмдердің тұқым қуалаушылығнда кенет болатын згеріс.

4. Галазойтты – ас қорыту органдары арқылы қоректенетін гетеротрофттар (барлық жануарларға тән).

5. Голофитті – қоректік заттарды бүкіл денесінің сыртымен сіңіріп қоректенушілер(өсімдіктер мен микроорганизмдерге тән).

6. Фототрофтар – жарық энергиясын пайдаланушы микроорганимздер.

7. Хемотрофтар – химиялық энергияны пайдаланушы микроорганизмдер.

8. Протеазалар – белок заттарын ыдырататын тірі клеткаға тән ферменттер.

9. Коферменттер – ферменттердің белоктық бөлігінен оңай ажырататын простетикалық топ.

10. Фитонцидтер – өсімдіктер тіршілігі барысында түзілетін, бактериялар мен саңырауқұлақтарға жойқын әсер ететін заттар.

3.13.Топырақ микроорганизмінің атмосфера азотын сіңіруі (тұтуы)

Азотфиксация (азотты сіңіру) – процесі ауадағы молекулярлы азоттың топырақтағы микроорганизмдер көмегімен сіңіріліп, органикалық қосылысқа айналуымен байланысты. Бұларды азотфиксаторлар деп аталатын микроорганизмнің фидиологиялық топтары атқарады. Олардың ішінде бактериялар, актиномицеттер, балдырлар, ашытқы саңырауқұлақтар бар. Бұл бактериялды микроорганизмдердің азотты байланыстаратын қасиеттері өте күшті, еркін тіршілік ететін, симбиотикалық бактериялар.

Аэробты азотфиксатор – Azotobacter Chroococcum, (азотобактер хроококкум) ал анаэробты азотфиксатор Clostriclium pasteurianum (клостридиум пастурианум) – бұршақ тұқымдас өсімдіктермен бірлесіп, симбиоз құрып тіршілік ететін түйнек бактериялары. Соңғы жылдраы азотты фиксациялаушы басқа да бактериялар табылды. Мысалы: Сульфатредукциялаушы бактериялар, микробактериялар, фотосинтездеуші пурпурлы және жасыл бактериялар, сонымен қатар азот сіңіруші көк-жасыл балдырлар.

Аэробты азотбактериялар – Ar7 chroococcum клеткалары басқа бактериялармен салыстырғанда ірілеу. Бастапқы сатысында таяқша тәрізді, -2-7х-2,5 мнм. Жас кезінде, әсіресе синтетикалық ортада өте қозғалғыш штрихты болып келеді. Қозғалғыштығы оларды қаптаған жіпшелерге байланысты. Қозғалғыштығы оларды қаптаған жіпшелерге байланысты. Есейген сайын клетканың қозғалғыштығы азайып, коока тәріздес болады. Клетка қалың шырышты капсула пайда болады. Клеткалар жұптасып «сегіздік» немесе қосақталып «диплококко» түзеді, кейде сарцина тәрізді бірнеше қалташалардың сыртынан қаттылау капсуламен қапталады. Клетка ішінде «гликоген» деп аталатын қор заты болады. Микроскопиялық зерттеуде клеткада дән тәрізді болып көрінеді.