5.3 Студент тақырып бойынша не жасай білуі керек:

1. Шағымдарын жинау

Кезеңдері

Студенттің іс-әрекеттері

Қорытындысы (анықталатын жайттар)

1.1 Науқаспен танысу

1.1 Сәлемдесу, өзін таныстыру және науқастың аты-жөнін, тегін анықтау:

1.2 Науқастың шағымдарын сұрақ қойып анықтау

“Қандай шағымдарыңыз бар” немесе “Сізді не мазалайды”? деген сұрақтар беріп, науқастың шағымдарын анықтау

Олар: оң қабырға доғасы астында ауру сезім немесе ауыртпалық, жүрек айну, құсу, кекіру, ауыздағы ащы дәм және құрғауы, сарғаю, терінің қышуы, іштің үлкеюі, қан кетулер, кебуі, тәбеттің төмендеуі, іштің өтуі, қатуы, нәжістің түссізденуі, зәрдің күңгірттенуі, қалтырау, себепсіз әлсіздік, шаршағыштық, жұмысқа қабылетінің төмендеуі, ашуланшақтық, ұйқының бұзылысы, жүдеу, бас ауру, бас айналу.

1.3 Негізгі шағымдарын айырып алу

Олар: оң қабырға доғасы астында ауру сезім немесе ауыртпалық, жүрек айну, құсу, кекіру, ауыздағы ащы дәм және құрғауы, сарғаю, терінің қышуы, іштің үлкеюі, қан кетулер, кебуі, тәбеттің төмендеуі, іштің өтуі, қатуы, нәжістің түссізденуі, зәрдің күңгірттенуі, қалтырау.

1.4 Негізгі шағымдарды талдау, сараптау.

Негізгі шағымдарды қосымша сұрақ арқылы талдау, сараптау.

Құрсақтағы ауру сезім: орналасу орны (қолмен көрсетуді сұрау) – оң қабырғалық немесе эпигастрий; ауру сезімнің түрі, сипаты; қарқыны (күші);

пайда болу жағдайы; таралуы; ауру сезіммен бірге қандай шағымдар мазалайды?

Ауыздағы ащы дәм және құрғау: а) пайда болу уақытты және тағаммен байланысы.

Сарғаю: қалай және дененің қай аймағынан басталды?

Терінің қышуы: а) тәулік кезеңімен байланысы және орналасу орны?

Қан кетулер мен қан ағулар: қайдан, жиілігі, мөлшері.

Іштің үлкеюі – даму жылдамдығы, ұзақтығы

Қосымша шағымдар: қалтырау, себепсіз әлсіздік, шаршағыштық, жұмысқа қабылетінің төмендеуі, ашуланшақтық, ұйқының бұзылысы, жүдеу, бас ауру, бас айналу (қашаннан бері мазалайтынын анықтау керек, өйткені бауыр дертінің біраз түрі осы шағымдардан басталады).

ІІ. Дерттің даму тарихы (дерттің анамнезы).

2.1 Дерттің басталуын анықтау

Келесі сұрақтарды беріп:

2.1.1 «Бірінші рет аурып тұрсыз бе әлде осы дерт біраздан бері мазалайды ме?»

2. 1.2 Немесе қалай басталды?» - дерттің басталуын анықтау.

2. 1.1 Осы шағымдар бірінші рет мазалап түр немесе осы дерт бірнеше жылдардан бері бар.

2.1.1.1 Кенеттен немесе бірте-бірте әртүрлі бауыр, өт жолдары ауруларына тән шағымдарымен басталуы:

а) -тез, кенеттен оң кабырға астындағы ұстамалы түрдегі, қатты ауру сезім, ащы дәмді құсық; кенеттен пайда болған қою “күрең( қанды) құсық”; кенеттен сарғаю; кенеттен іштің үлкеюі.

б) бірте-бірте пайда болған оң қабырға астындағы сыздаған ауру сезім немесе ауыртпалық, жиі майлы тағамнан әлде көлікпен жүргеннен кейін, оған қоса жүрек айну,құсу.

2.2 Бұрыннан бар созылмалы дертінің өршуі (қандай шағымдармен басталды, жылына өршуі қанша рет болады, қандай жағдайлар әсеретеді, бәсеңсу кезеңінің ұзақтығы).

2.2 Дерттің дамуын анықтау

2.2.1 Келесі сұрақтарды беріп:

а) Қандай шағымдармен басталды; әрі қарай қандай шағымдар қосылды немесе қандай шағым қалай өзгерді»?

2.2.1

а) Мысалы: «тез, кенеттен ұстамалы түрдегі, қатты ауру сезім, оған жүрек айну, құсық” қосылды; және т.б».

б)бірнеше айдан бері шаршағыштық, ұйқының бұзылысы, тәбеттің төмендеуі мазалады, сосын ішінің үлкейгенін байқады және т.б.

2.3 Дерттің басталуына әсер ететін жағдайларды анықтау (дерттің болжама немесе нақты себебі)

2.3.1 Келесі сұрақтарды беріп:

а) Қалай ойлайсыз осы дертіңіздің басталуына қандай жағдайлар себеп болуы мүмкін? Әлде б) Өзіңізше осы ауруыңыз қандай жағдайдан кейін пайда болды деп ойлайсыз?

2.3.1

• тағам қабылдау реттілігін бұзу - әр түрлі уақытта (уақыты сақталмайды), тағам сапасы (құырылған, ащы, майлы тағамның басым болуы, бұрын пайдаланбаған үйреншікті емес тағам;

• шамадан тыс ішкілікті қабылдау;

- ұзақ уақыт көлікпен жүру;

- улану ( сапасыз тағаммен, улармен)

-сары ауруға шалдыққан кісімен жанасу

2.4.1 Жасалған шараларды анықтау

Келесі сұрақтарды беріп науқастан осы дерттіне байланысты жүргізілген шараларын анықтау:

-дәрігерге қаралдыма?

- қандай тексерістер жүргізілді (олардың қорытындысы);

-емі (өздігінше - үйде, медициналық көмекке жүгінді - емханада);

- қандай дәрілер немесе басқа түрі;

- емнің тиімділігі қандай болды? Болмады?

-емделмеген);

- ауруханаға түсу себебі?

-қаралады; қаралмады; жедел-жәрдем көмегімен келіп тұр;

-қаралды - тексерістер жүргізілген жоқ; жүргізілді – ФГДС; жалпы қан аналізі және т.б. Олардың қорытындысы бар, қолында;

-ем жүргізілді – дәрілік заттар немесе басқа түрлері.

-емнің тиімділігі - бар, жоқ; емделмеген.

- ауруханаға түсу себебі – емделу, ауруы өршіді; тексерілу және т.б.

ІІІ. Өмір тарихы - осы дерттің дамуына алып келетін қолайсыз жағдайлар.

3.1 Өмір тарихы - осы дерттің дамуына алып келетін қолайсыз жағдайларды анықтау.

3.1.1 Өмірінің әр кезеңінде-туылғанынан бүгінгі күнге дейін:

-балалық шағы;

-жасөспірім- мектепке бару, үлгерімі, қалыс қалуы;

-мамандық алу

-үйлену

болған қолайсыз жағдайларды немесе дерттерді сұрақ қойып анықтау

-нешінші бала; туылған жері; анасының денсаулығы; әлеуметтік жағдайы; тұрмысы, басынан өткізген аурулары; жарақаттары; кәсібіне байланысты қатерлі жайттар; тұқымқуалаушылық дерттері; психо–эмоционалдық пен айналасындағы; жанұясындағы рухани, адами қасиеті жағдайы; аллергиялық әсерленулер; мүгедектік.

1. Бұрын болған бауыр және өт жолдарының жіті аурулары немесе операциялар – сары ауру, холецистит, холангит.

2. Тағам қабылдау – реттілігі, түрі –майлы, ащы, қуырылған тағамдардың басым болуы; тағаммен уланулар (аңырауқұлақтар).

3. Маскүнемдікке салыну, ұзақ жатып ішу.

4. Эпидемиологиялық анамнезі - болған операциялар, қан, басқа сұйықтарды құю; сары аурумен сырқаттанған кісімен жанасу.

5. Асқазан, ішек жолдарының созылмалы дерттері (гастрит, колит ), бұрын болған жұқпалы дерттер (лямблиоз, сүзек ) және қантты диабет.

6. Ұзақ уақытта дәрілер қабылдау (туберкулезге қарсы, антибиотиктер, ұйқыны реттейтін).

7. Кәсіпшілікке байланысты қателі жағдайлар: улармен жанасу (өңдірістік, ауылшаруашылықтық – бояулар, сілтілер, қышқылдар, пестицидтер, гербицидтер);

8. Тұқым қуалаушылыққа бейімділік: жақын туысқандарында қатерсіз гипербилирубинемияның және өт тас ауруының болуы.

9. Аллергиялық әсерленулер (тағамдық және басқа).

10. Жұқпалы аурулар – туберкулез, мерез, сары ауру.

11. Үйреншікті уланулар: темекі шегу; ішімдікке салыну; нашақорлық, уланулар.

12. Ер азаматтарда - әскерде болуы, атқарған міндетінің түрі; қолайсыз әсерлер; болған дерттері - жарықтар; несеп жолынан дертті бөлінділер немесе аталық мүшесінде ойылулар; атабезінде ауру сезімі немесе ісіктер; бұрын болған жұқпалы жыныс дерттері; жыныстық қатынасқа ықыласы; қанағаттанарлығы; жыныстық бұзылыстар.

13. Әйел кісілерде – етек кірінің басталуы, оның сипаты (неше жасында, бірден тұрақталдыма, канша күннен, мөлшері - көп, аз; ауырсыңғышты немесе онсыз, айналымының ұзақтығы); жыныстық қатынастың басталуы; етек кірі айналымы арасында немесе жыныстық қатынастан кейін қан кетулер; соңғы етек кірінің уақыты тұрмыс құруы, жүктілік (қанша көтерді, қалай өтті - ісінулер, қан қысымының жоғарлауы; босанулары - өздігінше, операциялар арқылы, асқынулар; түсікте- жасанды немесе медициналық аборттар); етек кірінің тоқтауы: неше жасында, қандай көріністер - қан қысымының жоғарылауы, жүрек қағуы, т.б. Менопауза кезіндегі қан кетулер.