15.3 Халықаралық қызметті ұйымдастыру

Кәсіпорындардың көп тараған және тәжірибеге енген келесі түрлері бар:

1. Құрылымның функционалды бейімделуі. Мұндай құрылымда қызметкерлер функционалдық мамандануына байланысты топталады да, оларды жоғарыдан маркетинг сұрақтары жөніндегі директордың орынбасары басқарады. Бұл құрылым сатылатын тауарлар түрлері көп емес және нарықтар саны аз кәсіпорын үшін ыңғайлы (10-сурет).

3-сурет. Маркетингті функция бойынша басқару сызбасы

Артықшылығы: бұл құрылым басқа жеке бөлімдердің операцияларды қайталауына жол бермейді.

Кемшіліктері: тауар номенклатурасы кеңеіп, нарық географиясы қиындаған кезде маркетингтің қай бөлімі кәсіпорынның табыстылығы мен сәтсіздігін анықтайтыны қиынға түседі.

Тауар мен нарық саны көп болса (бір адамға 7–9-дан артық түссе), онда олардың кейбіреуіне аз уақыт бөлінеді. Сондықтан да функционалды құрылымнан тауарлы құрылымға тауарлы құрылымға көшкен жөн болады.

2. Құрылымның тауарлы бейімделуі. Түрлі өнім өндіретін ірі кәсіпорындарда маркетингті зерттеу жауапкершілігі бір бөлім бастығына жүктеледі.

Артықшылығы: бұл құрылымның жағымды қасиеттері бар, тауар түріне жарнама, өткізуді ұйымдастыру, нарықты зерттеу талаптары әр түрлі болып келеді.

Кемшілігі: бөлімшелер ішінде операциялардың қайталануы.

3. Құрылымның тұтынушыға бағытталған сегменттік бейімделуі. Қызмет көрсетіліп отырған нарық неғұрлым маманданған болса, арнайы персонал мен клиенттер қажеттілігін жақсы білетін өткзу бөлімі соғұрлым қажетті болып саналады.

Артықшылығы: бөлімшелер мен кәсіпорынның қызметтерін күштірек шоғырландыруды қамтамасыз етеді.

Кемшілігі: қызметкерлердің жеке тауарлар бойынша мамандануы қиынға түседі.

4. Құрылымның аймақтық бейімдеуі. Бұл құрылым тауарлыққа ұқсас, бірақ та тауар бойынша емес, нарық бойынша бөлінеді. Осы құрылымда тауар тізбесі аз емес, бірақ олар нарықтардың санының көптігімен байланысты.

Артықшылығы: бұл құрылым әр аймаққа қай сатып алушылар қажеттілігін тереңірек зерттеуге мүмкіндік береді.

Кемшілігі: тауарлық бейімделудегі сияқты.

10.4 Халықаралық маркетингтегі бақылау

«Бақылау жасау» түсінігі нақты берілген мақсаттары бар саясатты алдын ала анықтаудан тұрады. Сонан соң жетістіктер мен шығындарды салыстыру, өзгерістер жасау немесе міндеттер қою жұмыстарын жүргізу керек. Оларды іске асыру кемшіліктерді түзету үшін қажет. Халықаралық қызмет бірнеше мәселелер қояды. Олардың тізімін американдық зерттеуші Дж. Вайдинг құрастырған.

Кейбіреулері төменде келтірілген:

-шекара сыртындағы қызметті қаржылық бақылаудың қиындығы;

-клиенттер немесе аумақтар үшін дирекциялар немесе филиалдар арасындағы қақтығыстар;

-шетелдік қызметтің белгісіз, болжанбаған жолмен дамуы;

-қызметкерлердің немесе әкімшілік қызметінің қосарлы еңбекпен қамтылуы;

-өндіру немесе өткізу мүмкіндіктерін шетелде толық пайдаланбау.

Көп жағдайларға бұл мәселелер нарықтардың әр түрлілігімен, ақпараттың дәл еместігімен, географиялық және мәдени ара-қашықтықтармен және де әр түрлі күрделі қыызметтерге тән, ұсақ күтілмеген оқиғалармен белгіленеді.

Бірінші кезекте бақылау жүйесін орталықтандыру мен орталықсыздандыру арасында таңдау жүргізу қажет. Орталықтандыру оқиғалардың әр түрлілігі жағдайында орынды, ал орталықсыздандырылған басқару – икемділіктің және сезімталдықтың кепілі. Осы екі принциптің біреуі таңдап алынғаннан кейін кәсіпорын бақылау жүйесін құру бағытында бірнеше іс-шараларға іске асыра алады.

Бақылау әдістерін таңдау нормаларды анықтау өте маңызды. Оларға сәйкес белгіленген мақсаттар мен алынған нәтижелердің мүмкін болған айырмашылықтарын өлшеу керек. Содан кейін ол мақсаттарды шағындау, жерлестіру керек, яғни оның әрқайсысы үшән жауапкершілік облысы белгілену тиіс. Ол деңгейлер мен біліктілік түрлерінің көптігі жағдайында қиын міндет болып табылады.

Әдебиеттер: 1 - 40