Мацызды
технологиялык
касиеттердің бірі материалдыц фракциондык
кураиы
немесе
оныц
ірілігіне
карай
бөлінуі
болып саналады. Материалдыц бул
касиеті
оныц
престелушілігіне, сусымалдыгына,
таблетканың беріктігіне, көлемдік
дозалаудыц дэлдігіне,
дэрілік заттыц
таблетка
курамынан бөлініп шыгу жылдамдыгына
эсер
етеді.
Таблеттелуші
коспаныц
фракциялык
курамының мэні технологка таблеттеудің
ыцгайлы жагдайын аныктауга кемек етеді.
Түйіршіктелген
унтактар
эдетте
тең білікті жумарланган түрде болады.
Түйіршіктердіц арасында ірі бөлшектері
(2,5-1;0
мм)
басым болады
да,
олардың
орташа
көлемі
600-650 мкм болып
келеді. Түйіршіктелген
препараттардыц курамында майда
бөлшектердін
де үлкен
пайызы
кездеседі
(50 мкм томен). Муны ылгал материалды
түйіршіктеу
технологиясымен
түсіндіруге
болады,
өйткені
мунда кайта араластыру жэне опалау
сатылары бар. Араластыру жэне опалау
кезінде коспага
майда
бөлшектердің біраз мөлшері
косылумен катар, осы коспа унтакталады.
Түйіршіктелмеген
унтактар полифракциондык курамы жэне
күрделі формасымен
сипатталады.
Болшектердің көлемдері
бойынша
бөлініп араласуы
эдеттегідей бөліну
зацына багынады:
үлкен
жэне
өте
майда бөлшектердіц
мөлшері
аз, ал олардыц
негізгі бөлігініц көлемдері шамамен
бірдей
болады.
Түйіршіктелмеген
унтактардыц орташа көлемдері
30-120 мкм-ге жуык болады. Эдетте унтак
тэріздес
масса 2-3 фракциядан, кейде 4 фракциядан
туруы
мүмкін. Бір
препарат
үшін
унтак тэріздес
массаныц фракциондык курамы туракты
емес жэне эр химиялык-фармацевтік
өндіріс
жагдайында
өзгеріп
отыруы
мүмкін.
Ал таблеттеу
үшін
фракциондык курамы
біркелкі
масса алынуы керек. Сондыктан да
фракциондык курам манызды технологиялык
касиет болып табылады.
Қазіргі
кезде фракциондык курамды аныктаудыц
бірнеше
эдістері
бар:
елеуіштік,
микроскоптык,
седиментометрлік, пневматикалык
жэне тагы баскалар. Фракциондык курамды
аныктаудың ец
карапайым жэне колайлы
эдісі елеуіштер комегімен
талдау болып табылады.
Зерттелетін
материалдардыц 100 г
мөлшерін жүйелі түрде жиналған
5
елеуіш жиынтыгынан елеп өткізіп, эр
елеуіште
калган фракцияныц
салмагын олшеп
аныктайды да, оныц
пайыздык мөлшерін есептеп табады.
Көлемдік
тыгыздыгы (салмагы) -
бул
еркін уйілген
материалдыц колем
бірлігінің
салмагы. Ол
түйіршіктің
курам
бөлігіне,
ылгалдыгына, кабаттагы
болшектердін
тыгыздалыи салынуына, олардыц орташа
тыгыздыгына байланысты.
Көлемдік
тыгыздыкты материалды
белгілі көлемді
сауытка
еркін тогіп,
сонан соц 0,01 г
дэлдікпен
салмагын
өлшеу аркылы
аныктайды.
Колемдік
тыгыздык
таблеттелетін
массаныц
Дымкылдангыштык
- бул унтак
тәріздес
препараттардың
эртүрлі суйыктыктармен,
оның ішінде, ең алдымен
сумен
эрекеттесу кабілеті.
Негізінде
дымкылдангыштығы
бойынша барлык
дәрілік
заттарды уш
топка белуге болады:
толык
дымкылдану - суйыктык унтак
бетінде шексіз
жайылып кетеді;
жартылай
дымкылдану - су унтак
бетінде
жарым-жартылай жайылады;
толык
дымкылданбау - су тамшысы ез формасын
сактап. жайылып кетпейді.
Гигроскопгық
-
егер препарат гигроскопты болса, онда
жайылып (еріп)
кетеді.
Препараттын гигроскоптыгын
білу оның
сакталу жағдайын,
орауыштың түрін
аныктау
үшін
кажет.
Кристаллизациялық
су -
таблеттелетін
массада осы
судың
болуы дәрінің
цементтелуін
тудырады. Сондыктан, кристаллизациялык
суды препараттан
бөліп
тастау керек.
Ұнтактыц
тыгыздығы
-
бул унтак салмагыныц (кг)
оның көлеміне катынасы.
Ұнтактың
тыгыздыгын
білу оның
салыстырмалы тыгыздыгын аныктау
үшін
кажет (технологиялык
касиеті).
Электрлік
касиеттері
-
унтак
заттардың
электрлену
касиеттері оларды
өңдеу
жэне престеу
кезінде
(мысалы унтактау, араластыру жэне т.б.)
аныкталады. Сондыктан, таблеттеу
кезінде
препараттын осы касиетін
ескеру кажет.
Таблеттелуші
масса
сусымал материалдарга
жатады жэне
олардын келесі касиеттері
болады:
химиялык
-
реакцияга түсу кабілеті, ерігіштігі,
тутангыштыгы, жарылғыштыгы
жэне
т.б.
физикалык
-
тығыздыгы, бөлшектердің формалары мен
көлемдері, балкуы
жэне
т.б.
технологиялык
-
көлемдік тыгыздыгы, престелушілігі,
тыгыздалуы, сусымалдыгы, ыліалдыгы,
фракциялык
курамы, кеуектігі
жэне
т.б.
механикалык
-
каттылыгы, иілімдігі, беріктігі, ішкі
жэне сырткы үйкеліс
жэне
т.б.
Таблеткалар
өндірісінде престелуші массалардың
соцгы үш касиеттерін көлемдік-технологиялык
деп
жалпы атпен біріктіруге де болады.
Бул
касиет дэрілік запыц
физико-химиялык
касиеттеріне байланысты.
18.1.3. Ұнтак тэріздес заттардың колемдік - технологиялык касиеттері.
, т
510'
k
max
у'
у
көлемдік
дозалануы үшін өте кажетті көрсеткіш,
өйткені, таблеткалык машиналарда
дозалау келем
бойынша
жүргізіледі.
Оны аныктау аркылы матрицаның
кажетті көлемін жорамалдауга
болады.
Үнтактың
көлемдік тығыздығын
Жданов
атындағы
технологиялык кондыргылар
зауытынын
545
Р
- АК 3
модельді приборында аныктауға
болады. Прибор электр двигатель (2) мен
редуктор (3) орналаскан
тіркестен
(1)
тұрады.
Редуктордын шыгу валында эксцентрик
(5) пен маховик (4) орналаскан, оныц жогаргы
корпусына тыгын (толке) (8)
бекітілген,
оган тосем (9) мен гайканыц (10)
көмегімен келемі
25 мл
өлшеуіш
шыны цилиндр (11)
бекітілген
(сурет 62).
Мұндагы:
Рк
-
көлемдік тығыздык,
кг/м ;
V
-
цилиндрдегі тығыздалган ұнтактың
көлемі, м
; m
-
ұнтактың
салмагы, кг.
Сусымалдык
-
унтак
тэріздес заттың белгілі бір ыдыстан
тегілуі немесе
өз
салмагыныц
ауырлыгы эсерінен «агуы» және матрицаның
таблеттелетін массамен бір калыпты
толтырылуын
камтамасыз
ететін кабілеті
сусымалдык деп аталады.
Сусымалдыгы нашар
материал воронкага
жабысып
калады
да, оныц
матрицага кұйылу ыргагын бұзады. Осыдан
барып таблетканыц берілген
салмагы мен
тыгыздығы тұраксызданады.
Сусымалдык,
көбінесе, материалдың белгілі мөлшерінің
геометриялык параметрлері катаң
берілген
металл немесе шыны
воронкадан төгілу жылдамдыгы жэне
накты кұлама бұрышы бойынша
аныкталады.
Сусымалдыкты
аныктау
үшін
конус
бұрышы
60° жэне
сабагы кыскартылған
конус формалы воронка колданылады.
Воронка сабагының
үшы
конус
тебесінен
3 мм ара кашыктыкта
тік бұрыш
болып кесіледі.
Шыгу
тесігініц диаметрі
I мм-мен 25мм аралыгында
езгеріп отырады.
Ец
накты нэтижелер сусымалдыкты стандартты
приборларда аныктаганда алынады,
мысалы, УДТ
моделі
«Эрвека» фирмасы (ФРГ) немесе модель
ВП-12А вибрациялык
кондырғысы
(ЖЗТО) (сурет 63).
Сусымалдыкты
аныктауга арналган ВП-12А кондыргысы
ішінде барлык
функциональды
бөлімдері
орналаскан корпустан
тұрады. Приборда
айнымалы ток
жүйесінен жұмыс істейтін электромагнитті
кондырғымен
катты
косылган конусты воронканыц тербелісі
камтамасыз
етілген. Ұнтактың
0,01 г
дейінгі дэлдікпен өлшенген накты 50
г
молшерін абайлап, тыгыздамай,
воронкага салады (1).
Қондыргыны жапқыш
(4)
жабык түрган калыпта тумблердің
(3)
көмегімен іске косып. осымен бір мезгілде
электромагнит пен
секундомерді
де
іске
косады.
Электромагнит
амортизаторды
(7)
кысып, якорьды
(6)
тартады.
50 Гц жиілікпен
тербеліс якорьден
воронкага
беріледі.
Воронка
якорьмен тарткыш
(8) пен
топсаныц
(9)
көмегімен байланыскан. Тұракты
көрсеткіштер алу үшін кажетті
20
секундтык ныгыздаудан кейін, жапкышты
(4)
ашып, сусымалды
материалдыц кабылдагыш
стаканга
(10)
агуын кадагалайды. Агу уакытын өлшеуді
0,2 секундка
дейінгі дәлдікпен жүргізеді. Үнтак
агып біткен
соц приборды өшіреді.
ч
Тербелу
амплитудасын винт (14) пен
контргайканың
(15)
көмегімен шкала
(12) бойынша аныктайды. Прибор
комплектісіне автотрансформатор
(суретте
көрсетілген) кіреді,
оныц
көмегімен мотордыц
айналу
жиілігін реттейді, өлшеуіш цилиндрдіц
тербелу
санын санағыш
(13)
көрсетіп отырады. Зерттелуші ұнтақтың
5
грамын
0,001 г дэлдікпен
өлшеп, оны өлшеуіш цилиндрге
салады.
Реттеуші винттің
(14) көмегімен
тербелу амплитудасын
тауып,
шкала (12) бойынша белгіленген
соц,
контргайкамен
осы
калпын бекітеді. Қолайлы амплитуда
35-40 мм болып табылады. Тербелу
жиілігін автотрансформатордың көмегімен
150-200
жиіліі:
(минут)
аралыгында санагыш
бойынша
белгілейді.
Сонан соц тумблер (16) аркылы
приборды іске косып, цилиндрдегі
ұнтақтың деңгейін бакылайды. Үнтак
деңгейі тұракты
болган кезде (эдетте 5-10
минуттан кейін)
приборды
өшіреді.
Ец
жогаргы
көлемдік тыгыздыкты
мына формула бойынша
санайды:
Ұнтак
тәріздес заттардың
тек
аздаган түрлері гана кажетті сусымалдыкка
еге болатындыктан, бұл технологиялык
көрсеткіштерді аныктауды, әдетте,
осы
заттардың түйіршіктерімен жүргізеді.
Таблеттелетін
массаның сусымалдыгы жеткілікті
болу
үшін антифрикциондык косымша заттар
косады.
Ұнтақтардын
престелушілігі. Престелушілік
-
ұнтак немесе түйіршіктер бөлшектерінің
кысым эсерінен езара тартылып және
ілінісіп, берік күрылысты системалар
күруга кабілеттілігі. Қысым алынган
соң таблеткалардың берік жэне тұракты
болуы
осы
қабілеттің дэрежесіне тэуелді. Үнтактың
нрестелушілік қасиеті неғүрлым жаксы
болса. таблетканың беріктігі согұрлым
жогары болады. Престелушілікті аныктаудың
тікелей тэсілдері жок. Престелушілікті
анықтаудың жанама үлгісі модельді
таблеткалардың беріктігін аныктау
болып табылады. Таблетканың беріктігі
неғұрлым жоғары болса, таблеттелуші
массаның престелушілігі
мен
калыпталуы
жаксы
болады.
таблетканың
беріктігі
7
кг-нан жогары заттар үшін
таза
еріткіштер колданады
(су, этил
спирті). Егер бұлар
сусымалдыгы жаксы
ірі кристаллы
заттар болса,
онда оларды тікелей престеуге
болады;
таблетканың
беріктігі
4-7 кг
болатын заттар үшін жай байланыстыргыш
заттар
колдану жеткілікті;
таблетканың
беріктігі
1-4 кг болатын заттар
үшін жогаргы эсерлі байланыстыргыш
заттар колдану
керек.
Материалдың
престелушілік касиетін аныктау үшін
оның
0.3
немесе 0,5г мөлшерін тесіктерінің
диаметрі
9 немесе 11 мм болатын
матрицада осыған сэйкес гидравликалык
преспен
120
МПА (мегапаскаль) кысымда престейді.
Престеліп болган соң таблетканы төменгі
пуансонмен матрицадан итеріп шыгарады.
Алынган таблетканын салмагын торсиондык
таразыда өлшейді, микрометрдің көмегімен
биіктігін өлшеп, престелушілігін
аныктайды.
Престелушілік
коэффициенті
таблетка
салмагының оның биіктігіне катынасымен
аныкталад ы:
к
=р
Мұндагы;
Р
-
таблетканың салмагы,
г (10"'' кг);
Н
- таблетканын
биіктігі,
см
(10"2м).
Итеру
күші.
Итеру
күші таблеткалардың
матрицадан
итеріліп шыгу кезінде олардың бүйір
беттері бойымен
эсер
етуші
адгезия
және үйкеліс күштерінің салдарынан
пайда
болатын
кедергі. Ол престеу кысымына тіке
пропорционал және престелуші
материалдардың касиеітеріне
Сусымалдык
мына формула бойынша
есептеледі;
Мүндағы:
Vc -
сусымалдык, кг/с;
m -
навесканың
массасы, кг;
t -
тэжірибенің толық уакыты,с;
20
с -
ныгыздау мерзімі, с.
гһп™ДеТ~5
КЗЙТа
ӨЛШ6У
жҮРгізеді
және
акыргы нэтижені мына формула
боиынша санайды:
Мұндагы:
п
- 5
кайталанган тәжірибелер
саны. Үнтактардың
сусымалдыгының дэрежесі:
а) бөлшектердіц
кұрылысы мен көлеміне;
б) осы
бөлшектердің электрлік кұбылысына
жэне ұнтактың
ылгалдылыгына
байланысты.
214
215
105