скипидар, цинк, бор, стрептоцид жагар майларын дайындауда колданылады.

Осы аппаратта аморфты дэрілік заттардан жагар майлар дайындаганда, оларды ұнтактау сатысын толык шыгарып тастауга болады. Жагар майдыц компоненттерін казанда араластырып, мысалы, якорлы араластыргыштың комегімен, сонан соц РПА аркылы өткізу жеткілікті.

Жагар майларды стандарттау. Жагар майлардыц сапасы технологиялык процесстіц эр сатысында тексеріліп отырылады.

Жагар майларды дәрілік заттардыц сандык мөлшері, олардыц сулы сыгындыларыныц рН мөлшері жэне суспензиялык майлардагы дэрілік заттардыц дисперстік дэрежесі бойынша стандарттайды.

Дәрілік затгардыц сапалык жэне сандык мөлшері МФ, ГОСТ, ТУ жэне тагы баска нормативті күжаттарга сэйкес аныкталады.

Кейде техникалык кужатка сэйкес жагар майдыц рН мәнін аныктау кажет болады. рН мәнін аныктау тэсілін Грецкий В.М. (1966 ж.) усынган. рН-ты аныктау дэрілік зат пен негіздіц жагар майды сактау кезіндегі өзгеруін бакылау үшін кажет. Оныц өзгеруі негіздің физико-химиялык касиеттерініц өзгергенін көрсетеді. Жагар майдыц белгілі мөлшерін (1-3 г) температурасы 50-60°С дистилляцияланган суда ерітіп. вибраторда 30 минут бойына сілкілейді. Сыгынды салкындаган соц, оны фильтрлеп, потенциометрдің көмегімен рН-ты аныктайды.

Жагар майлардагы дәрілік заттардын дисперстігін аныктау (МФ XI бас). Дәрілік заттардыц дисперстігін аныктау окулярлы микрометрмен МОВ-1 (окулярдың үлкейтуі 15х, объективтіц үлкейтуі 8х) жабдыкталган биологиялык микроскопта жүргізіледі.

Жагар майдыц орташа үлгісінен 0,05 г навеска алып, оны шыны тілікшеніц өнделмеген бетіне салады. Шыны тілікшенің екінші бетініц ортасына алмазбен немесе баска өткір нэрсемен кабыргаларыныц ұзындыгы 15 мм болатын квадрат жэне оныц диагональдарын сызады.

Сызыктарды карындашпен бояп, белгілейді. Шыны тілікшені жагар майды еріту үшін су моншасына кояды. Сонан соц оган 1 тамшы 0,1%-дык судан- 3 ерітіндісін тамызып, араластырады. Үлгініц бетін жабкыш шынымен жауып, квадраттын диагональдары болген 4 сегмент бойымен микроскоптың астында тексереді. Мунда колемі жеке макалаларда корсетілі еннен артык болатын болшектер болмауы керек.

Жагар майларды бөлшектсп салу жэне сактау. Жагар майларды шыны банкілерге, полиэтилен жэне аллюминий тубтарга болшектеп салады. Металл тубтардын ішіне лак жагылады. сыртынан эмальды бояумен боялады. Тубтарга болшектеп салу туб толтыргыш жартылай автоматтардың көмегімен жүргізіледі. Жагар майлар салкын, жарыктан коргалган жерде сакталады.

16.5. Суспснзиялар мен эмульсиялар. Зауыт өндірісіндегі линименттер.

Линименттер - кою сүйыктыктар немесе сілікпе тэріздес, геріге ыскылап жагылып колданылатын суйык жагар майлар.

Физико химиялык тұргыдан линименттер біркелкі емес, сондыктан ерітінді, эмульсия, суспензия жэне аралас жүйелер болып келуі мүмкін.

Эмульсиялар мен суспензияларды ондірісте шыгару жаца эмульгаторларды іздеуді керек етті. Дәріханаларда колданылатын эмульгаторлар сактау жэне тасымалдау кезінде тиісті турактылыкты камтамасыз ете алмайды. Оте тиімді эмульгаторлар: N 1 эмульгатор (ВНИХФИ), үш этаноламин мен май кышкылдарыныц туындылары, эмульгаторлар Т-1, Т-2, твиндер мен спендер болып табылады.

Линименттер келесі тэсілдермен дайындалады: 1) араластыру 2) сұйык ортада ұнтактау 3) ультрадыбыс көмегімен ұнтактау.

Ал дайындау тэсілін тандап алу дэрілік заттың кажетті дисперстігіне, бастапкы заттар мен эмульгаторлардыц ерекшеліктсрінс байланысты.

1. Фазаларды араластыру. Бүл тәсілмен линимент - коспалар жэне линимент - эмульсиялар алынады. Бул үшін пропеллерлі жэне турбиналык араластыргыштардыц ашык жэне жабык түрлері колданылады. Пропеллерлі араластыргыштар суйыктыктардыц 160-1800 айн./мин. жылдамдыкпен айналуын жэне осьтік козгалысын тудырады жэне туткырлыгы томен системалар үшін колданылады. Араластыру кезінде системаның тұрактылыгын төмендететін ауа көпіршіктерінен кұтылу үшін жиі вакуум колданылады. Оте усак унтакталган жэне туракты суспензиялар мен эмульсиялар алу үшін турбиналык араластыргыштар колданылады. Ашык типті турбинкалар тік, кигаш немесе кисык сызыкты калакшалар болып келеді (сурет 51).

Жабык тииті араластыргыштар - булар 45-90°С бурышка иілген калакшалары бар козгалмайтын дөңгелектіц ішіне орналаскан турбинкалар.

Суйыктык турбинка табанында орналаскан дөңгелек тесіктер аркылы араластыргышка кіреді жэне центрге тепкіш күштіц эсерінен одан дөңгелектіц калакшалары арасындагы тесіктер аркылы лактырылады да, реактордыц ішінде күшті араласады. Турбинканыц айналу жылдамдыгы 1000-1700 айн/мин.

диснерсті бөлшектердің бір - бірімен күшті механикалык үйкелуі нэтижесінде дс жүреді.

РПА-ныц көмегімен үнтак тэріздес заттарды ұнтактау операциясы мен коспаны эмульгирлеу операциясын коса жүргізуге болады. Сонымен, РПА көп фазалы гетерогенді системалар - эмульсионды-суспензионды коспаларды, мысалы стрептоцид, синтомицин жэне т.б. линиментерді алуды камтамасыз етеді.

Суспензиялар мен эмульсиялар алу үшін коллоидты диірмендер колданылады. Олар катты белшектерді үйкелеу, фрикционды соккылау немесе үйкелеу мен соккылау катар жүретін (сурет 53) кавитация (сурет 54) принциптері бойынша жүмыс істейді. Ұнтактау көбінесе сүйык ортада жүргізіледі. Диірменнің жұмыс беті жылтыр немесе кедір-бүдыр, күрылысы кыскартылған конус тэрізді ротор жэне конусы үяда айналып туратын статор немесе жайпак дискілер болып келеді. Дискілердің біреуі жылжымайтын болады немесе екі дискі де карама-карсы багытта айналады. Дискілерге саусактар немесе усак орлар (канаулар) бекітілген.

Суспензиялар мен эмульсиялар дайындау үшін роторлы -пульсациялык аппараттар (сурет 52) кең колданылады. Дисперсті системалар алу кезінде Р11А-ны араластырылатын затка батырута болады.

Фрикциондык диірменнің (сурет 55) жумыс істеу барысында ротор 20000 айн./мин жылдамдыкпен айналады. Үнтакталатын коспа ротор мен статор арасындагы тесікке сорылып түседі. Тесіктіц көлемі микровинтпен реттеледі жэне 0,025-0,05 мм болады. Қоспа осы тесік аркылы коп кайтара айдалып откізіледі де, алынган суспензияныц бөлшектерініц көлемі оте майда болады.

РПА-тын жүмыс істеу барысында дисперсті фазанын болпіектеріне күшті механикалык эсер көрсетіліп, коспаның турбулизациясы мен пульсациясы туады. РПА-тыц үнтактау тиімділігін арттыру үшін роторга немесе статорга косымша калакиіалар, шариктер орнатуға болады.

РПА-тың тиімділігі суспензияныц концентрациясы көтерілген сайын жогарылайды. себебі, үнтактау тек РПА-ныц көмегімен гана емес,

Сурет 56. ( оккмлаі ми! коллоидты диірмсн

1-корпус; 2-диск; 3,4-саусактар.

Сүйылту фазасында сұйыктыктыц бүкіл көлемі бойында, әсіресе, фазаларды бөліп түрған газ көпіршіктері мен өте үсак катты бөлшектері бар шекарада куыстар, кавитациялык көпіршіктер пайда болады. Қайта кысу кезінде кавитациялык көпіршіктер жабысып калады жэне кысымды жүздеген атмосферага дейін кетеріп жібереді. Осылай катты болшектерді механикалык ыдырауга ушырататын жэне фазаларды бөліп турган беттен сұйыктыктың аздаган мөлшерін жулып алып, майда тамшыларға б<элетін жогаргы каркынды сокпалы толкын пайда болады.

Ультрадыбыстыц каркыны мен алынатын эмульсия түрінің арасында белгілі тэуелділік бар. Ультрадыбыстыц томен каркынында судагы - май типті эмульсия, ал оныц жогарылауында майдагы - су типті эмульсия пайда болады.

Ультрадыбысты толқынды алу үшін эртүрлі аппараттар мен кондыргылар колданылады. Ультрадыбыстыц шыгар көзі механикалык жэне электромеханикалык дыбыс тараткыштар болады. Электромеханикалык дыбыс тараткыштар электродинамикалык, магнитострикторлык жэне электрострикторлык болып бөлінеді.

Механикалык энергияыы ультрадыбыстык энергияга озгертуші сүйыктыкгық ыскырык (сурет 57) болып табылады. Ол үшін кысым эсерімен сұйыктык агысы куыс канал аркылы екі нүктсде бекітілген іілікшенің өткір үлнына беріледі. Сұйыктык агысының соккысы эсерінен гілікше тербеледі де, оныц бетіне перпендикулярлы багытталган екі шок ультрадыбыс гаратады. Эмульсия дайындаган кезде сүйыктыктык ыскырыкты дисперсиондык ортага салады жэне ол аркылы бірнеше атмосфера кысым күшімен дисперсті фазаны жібереді. Дыбыс таратқыш іиыгаратын тербелістің жиілігі 30 кГц-ке жуык.

Сурет 55. Фріікциоіідык коллоилты диірмсннін күрьі.іысы

1-корпус тэрізді үялы негіз: 2-үядагы тесік; 3-ротор; 4-микрометрлі винт.

Соккылау принципі бойынша жұмыс істейтін коллоидты диірмснде (сурет 56) коспа айналып түрган дискімен бекітілген саусактары бар корпустың арасына жіберіледі. Дискі айналған кезде дисперсті фазаның болшектері саусақтардың сұйыктыкка түсіретін сансыз кои соккыларының нәтижесінде пайда болатын күшті гидравликалық эсерге душар болады. Осының нэтижесінде өте майда суспензия немесе эмульсия алынады.

Суспензиялар мен эмульсиялар өндірісінде улырадыбыспен ұнтактауга арналган кондыргылар кеңінен колданылады. Гстерогенді сүйыктыктарды дыбыстау кезінде кысу жэне сұйылту зоналарында кысым пайда болады. Ультрадыбысты толкын тудыратын артык кысым калыпты гидростатикалык кысымның үстіне косылады да, оныц косындысы бірнеше атмосфера болады.

Электрострикциялык дыбыс тараткыштардын әсері пъезоэлектриктік эффектке негізделген, 100-500 кГц-ке дейінгі жогаргы толкынды ультрадыбыс алуда колданылатын кондыргылар болып табылады. Пъезоэлементтер кварцтан немесе баска кристалдан дайындалатын, калындыгы өзгеріп туратын тілікшелер (пластикалар) болып келеді. Бул тілікшелердіц формасы тік бұрышты, көлемдері 10x15x1 мм³. Тілікшеніц бір кыры кристалдың оптикалык осіне параллельді, екіншісі - оныц электриктік осінің бірі болуы тиіс. Жиіліктің резонансын тудыру үшін тілікше екі жагынан металл коршаумен жабдыкталган. Осындай тілікшелерді электр осі бойымен кысканда немесе созганда олардыц бетінде карама - карсы электр зарядтары пайда болады.

Мундай кубылыс пъезоэффект деп аталады. Электр өрісін коскам кезде тілікше созылу (теріс зарядта) немесе кысу (он зарядта) деформациясын сезеді, ягни, кубылмалы электр өрісінде пъезокварцтык тілікше резонансты тербелістер жасайды.

Электрострикциялык дыбыс тараткыштар көмегімен ұнтактау схемасы 59 - суретте көрсетілген. Пъезоэлектрлік элемент (1) арнайы механизмде (2) май моншасына орналастырылады. Май изоляциялаушы агент ролін аткарады жэне акустикалык энергияны жаксы өткізеді. Оныц үстінде 5мм ара кашыктыкта унтакталатын заттар салынган колба бекітіледі. Пъезоэлементке жогаргы толкынды кубылмалы ток көзі I азотронды тузеткіш жэне генератор аркылы келтіріледі, токтыц багыты элементтіц электр осімен сэйкес келуі керек. Майдыц ішіндегі кезектескен кысу мен созу пъезоэлементтен колбаныц шынысы аркылы унтакталушы жүйеге (системаға) беріледі.

Сурет 57. Суйыктыктык ыскырык қүрмлысм

Магнитострикторлық дыбыс тараткыштар ұнтакталатын орта кұйылған ыдыска орнатылган орамы бар магнитті сымнан тұрады (сурет 58). Магнитті сым ферромагнитті металдардан, эртүрлі корытналардан жэне магниттеген кезде сызыктык көлемдерін өзгертуге кабілетті баска да материалдардан жасалынады. Мундай касиеттер никель, темір, кобальт, тотыкпайтын болат жэне олардын корытпаларына тэн.

Бул курал май, су жэне эмульгатор куйылатын ыдыстан турады. Ыдыстың түбінде орамы бар никельді стержень болады, ол аркылы ультрадыбысты жиіліктегі ток өткізеді. Никельді стерженьнің тербелісі суйыктыкка беріледі және бірнеше минуттан соң одан эмульсия пайда болады. Ультрадыбыстык кавитация әсерінен суйыктык өте үлкен күшпен араласатындагы соншалык, оныц бетінде биіктігі 25 см фонтандар пайда болады.

Никсльді стерженьдер оте катты кызады, сондыктан, оларды сумен салкындатады.