6. Лекциялық кешен (лекция тезисі)

1 Тақырып. Кіріспе. Жануарлар биотехнологиясының міндеттері

Биотехнология – бұл қойылған қасиеттермен жоғары эффективті микроағзалардың пішінін, жасушаның мәдениетін және өсімдіктер мен жануарлар тіндерін алу негізінде биологиялық үрдістер мен агенттердің өндірістік қолданылуы.

Жануарлар биотехнологиясы – молекулалық және жасушалық әдіс көмегімен ауыр және жоғары өнімді жануарлардың пайда болуын қамтамасыз ете отырып, генотипті «түзету»жүретін ғылым. Өндіру биотехнологиясы үшін оқудың пәні жануарлардың репродуктивті қасиеті болып табылады, ал зерттеу нысаны: 1) жануарлар ағзасының репродукция гормондары арқылы көрінетін және гипоталамус, гипофиз және гонадалармен қарым қатынас арқылы пайда болатын гормоналдық дәрежесі; 2) көбею мүшелерінің морфологиялық және физиологиялық маңызы.

Оның дамуының маңызды тарихи кезеңдері – эмпирикалық, этиологиялық, биотехникалық және генді техникалық. Биотехнология жетістіктерін қолдану аясы.

Әдебиет (1- 11)

2 Тақырып. Лабораториялық жабдықтар мен аспаптар

Лабораторияда биотехнология бойынша лабораториялық жануарлар арнайы оларға арналған тәлімбақ деп аталатын кеңістікте болады. Тәлімбаққа виваридан жануарларды оқу зерттеуіне дейін 24 сағат ішінде тастайды. Бұл жерде жануарлар түріне және жынысына байланысты арнайы олар үшін арналған жәшіктерге орналастырылады. Тәлімбақтағы жануарларды орналастырудың мақсаты олардың аштыққа төзімділігі болып табылады. Сондықтан тәлімбақтағы жануарлар тек суға ғана мүмкіндік алады (автопоилкалар арқылы). Тәлімбақ штаттық лаборант ретінде қызмет етеді. Техникалық қауіпсіздікті қадағалау барлық биотехнологиялық жұмыстарда керек. Осы жұмыс үшін маңызды еңбек қауіпсіздігін іске асыруға мән беру керек. Жануарлар биотехнологиясы лабораториясындағы жабдықтар мен аспаптар тағайындау мақсатына байланыссыз екі топқа бөлінеді: жалпы және жеке. Бірінші барлық лабораторияларда бар, екіншісі қатаң мамандандырылған.

Әдебиет (1)

3 Тақырып. Жануарлар жасушасының құрылысы. Бөліну

Жасуша құрылысы, жануарлар жасушасының ерекшелігі. Жасуша – вирустардан басқа барлық ағзалардың құрылысының негізгі бірлігі. Клетка теориясы, оның негізгі жағдайы. Жасушаны зерттеу әдістері – оптикалық микроскопия, электрондық микроскопия, жасушалардың бөлшектенуі. Жасушаның негізгі органеллалары. Жасушалық мембрана, цитоплазма. Ядро, митохондрия, рибосомалар, жасуша орталығы. Микротрубкалар. Көп жасушалы ағзалардың жасушалары. Эукариотты жасушалардың бөлінуі. Бөліну түрлері. Митоз, амитоз, мейоз. Митоз – онтогенездің іргелі үрдістерінің бірі. Митоздық бөліну тін жасушасы популяциясының артуы есебінен көп жасушалы эукариоттардың өсуін қамтамасыз етеді. Митоздық бөлінудің нәтижесінде өсімдік тін жасушасы мериатемасының саны артады. Ұрық жұмыртқасының бөлшектенуі және жануарларда біршама тіндердің өсуі сонымен қатар митоздық бөліну жолымен жүреді. Фазалар. Жасушалардың бөлінуіне әсер ететін үрдістер.

Әдебиет (5)

4 Тақырып. Жануарлар жасушасын мәдениеттендіру

Жануарлар жасушасын мәдениеттендіру үшін қоректік ортаның құрамы. Жасушаны мәдениеттендіру in vitro жағдайында жеке жасуша (немесе жалғыз жасуша) прокариот және эукариот жасанды бақыланған ортада өсіріледі. Тәжірибеде «жасуша мәдениеті» термині бір тінге жататын көп жасушалы эукариоттан, көбінесе жануарлардан алатын жасушаны өндірудің негізіне жатқызылады. Жасушаны мәдениеттендіруді қалыптастырудың тарихи технологиялары мен әдістері тіндік дақылдар және тұтас ағзаны өсірумен тығыз байланысты. Дің жасушалары, алу, мәдениеттендіру.

Әдебиет (1, 4, 12)