Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Лекция Қазақстандағы тоталитаризм және саяси-кугын 5В020300, 5В011400 Тарих.docx
Скачиваний:
3
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
269.01 Кб
Скачать

1. Қазақстан – тәуелсіз мемлекет.

Қазақстан Республикасы – тәуелсіздік жолында (1991-2003 жж.) Қазақстан тарихының еліміз 1991 жылы 16 желтоқсанда Мемлекеттік тәуелсіздігін жариялағаннан кейінгі кезеңін «Қазақстан Республикасы – тәуелсіздік жолында» (1991-2004 жж.) деген жалпы тақырыппен алсақ, оны шартты түрде төрт кезеңге бөліп көрсетуге болады.

1. Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялануы (1991-1993 жж.)

2. Қазақстан Республикасында тәуелсіздікті орнықтыру қадамдары ( 1993-1995 жж.)

3. Қазақстан дүниежүзілік қауымдастық таныған егеменді ел (1995-1998 жж.)

4. Тәуелсіз Қазақстанның жаңа белесі (1998-2004 жж.)

1991 жылы еліміз тарихынан елеулі орын алар оқиғалар болды:

 ҚР тұңғыш Президенті болып Н.Ә.Назарбаев сайлануы;

 ҚР мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Заңы қабылдануы;

 Қазақ ССР-і ҚР джеп өзгертілді;

 Семей ядролық сынақ полигонының жабылу туралы бұйрық жарияланды;

 Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) құрылды;

 1991-1995 жылдарға арналған жекешелендіру бағдаламасының І кезеңі басталды.

1991-1993 жылдар ҚР егемендігінің қалыптасу кезеңі болып табылады. Негізгі басым бағыт: елдегі демократиялық процестерді тереңдету әрі дамыту, саяси және экономикалық жүйені жаңарту. ҚР тәуелсіздігі орнықтыру қадамдары (1993-1995 жж.).

Қазақстан Республикасының тәуелсіздік пен егемендік алу еліміздің әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси өмірінде түпкілікті қайта құруларды талап етті. Ішкі саясатты жетілдіру мақсатында мынадай бағыттарға баса назар аударылды:

 Ұлттық қауіпсіздік жүйесін қамтамасыз ету және дамыту;

 Қоғамдағы ұлтаралық қатынасты реттеу;

 Саяси лидерлікті және элитаны қалыптастыру;

 Саяси талдау жасаудың кеңестік және басқа әдістерін игеру;

 Аймақтық зерттеулер жүргізу;

 Партиялық жүйені зерттеу.

Қазақстанда көп партиялықтың қалыптасуының бірінші кезеңі. (1991-1995 жж) Жетпіс жылдық бір партияның және бір партияның және бір коммунистік идеологияның тоталитарлық билеушілігі құлағаннан кейін, республикада Қазқстандық саяси партиялар мен қозғалыстар қалыптаса бастады.

2. Қазақстан Республикасының қоғамдық-саяси өмірі.

1991 жылы Қазақстан егемендік алғаннан бері ғылым мен отандық білім беру саласының жаңа кезеңі басталды. Білім деңгейі, жастардың тәрбиелік мәдениеті, ұлттық интеллектуалдық геноқоры оқып-үйрету мектептерінің әр түрлі деңгейлерінде қалыптастырылғандықтан, білім беру жүйесіне ерекше мән берілді. Реформаларлардың бастапқы кезеңдерінде «білім алу баршының ісі» деген модель негізгі бағыт болды. Жаңа ұлттық білі алудың моделін заңды түрде Қазақстан Республикасының «Білім алу жөнінде» (1992 ж.), «Жоғары білім беру туралы» (1993 ж.) Заңдары қамтамасыз етті. Қазақстан Республикасы бұрынғы КСРО мемлекеттік жүйесінен жоғары оқу орындарының және ғылыми мекемелердің қалыптасқан жүйесін қабылдап алғанымен, олар жалпыодақтық құрылымның бөлшегі болған еді. Сондықтан да білім беру жүйесін реформалау міндетті тұрды.

Қазақстан дүниежүзілік қауымдастық таныған егеменді ел. (1995-1998 жж.) Тәуелсіз Қазақстанның жаңа белесі (1998-2004 жж.) Бұл жылдары еліміз тоталитарлық қоғам салдарларынан мысқалдап арыла отырып, ілгері жылжып келеді.

Негізгі әдебиеттер:

  1. Төлентаева К. Қазақстан тарихы. Оқу құралы. – Алматы: «Зият Пресс», 2006. 168 бет.

  2. Адамбеков Б.К. ХХ ғасырдағы Ресей империясы, Кеңес мемлекеті және ТМД тарихы: Оқу құралы. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2005. -344 бет.

  3. Аяған Б.Ғ., Әбжанов Х.М., Махат Д.А. Қазіргі Қазақстан тарихы: Жоғары оқу орындарының тарихшы емес мамандықтарына (бакалавриат) арналған оқулық / Б.Ғ.Аяғанның жалпы редакциясымен. –Алматы: Раритет, 2010. - 448 бет.

  4. Қазақстан тарихы ежелгі дүниеден бүгінгі күнге дейін: Бес том­дық. 3-том. – Ал­ма­ты: «Атамұра», 2002. -768 бет.

  5. Қазақстан тарихы көне заманнан бү­гін­ге дейін (Очерк): Оқу құралы. – Алматы: Дәуір, 1994. – 446 бет.

  6. Қазақстан тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін. Бес томдық. 4-том. - Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет.

  7. Қандық Е.С. Қазақстан тарихы (Кеңес дәуірі және тәуелсіз Қазақстан) Оқулық. –Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2012. -512 бет.

  8. Қазақстан тарихы: Лекциялар курсы. Редакциясын басқарған тарих ғылымдарының докторы, профессор Қ.С. Қаражан. - Алматы: Заң әдебиеті, 2009.

  9. Қазақстан тарихы: Оқулық /Жұмақаева Б.Д. – Алматы, -ТОО «Издательство LЕМ», 2010.

  10. Қазақстан. Фотошежіре. Казахстан. Фотолетопись. Том 1. -Алматы: RUAN, 20057 -128 бет.

  11. Қазақтар, казахи: Тоғыз томдық анықтама. – Алматы, 1998.

  12. Новейшая история Казахстана. Сб. документов и материалов. Т.1 (1917-1939 гг.). Сост. Каражанов К.С., Такенов А.С. -Алматы: Санат, 1998.

  13. Садыков Т.С., Кеңестік тоталитарлық саясат және Қазақстан қасіреті. Оқу құралы. – Алматы: Эверо. 2014.

Қосымша әдебиеттер:

1. Прімбетова Ә.Ө. Қазақ елінің тарихы: Оқу құралы. - Алматы, 2003.

2. Тәтімов М. Қазақ әлемі. - Алматы: Атамұра, 1993.

3. Козыбаев М.К. История и современность. - Алматы, 1991.

4. Қозыбаев М.Қ. Тарих зердесі (Замана асуы). 1-кітап. - Алматы, 1998.

5. Мұхамедов М.Б., Сырымбетұлы Б. Қазақстан тарихы, оқу құралы. – Алматы: «Қарасай», 2009.

6. Голод в Казахской степи. Сб. документов. - Алма-Ата, 1991.

Электрондық оқулықтар мен оқу құралдары тізімі:

1. Өскембаев Қ.С. Қазақстан тарихы (1917-1991 жылдар). Электрондық оқулық. ҚР Әділет министрлігінің Зияткерлік меншік құқығы тізімдегі. № 1511 (2013 жыл 12 қараша).

Интернет көздері:

1.История Казахстана. // http://ru.wikipedia.org/wiki

2. История Казахстана. // http://www. encyclopedia.kz/wiki/

3. История Казахстана, Информация об истории Казахского народа. Исторический очерк о 4. Казахстане. // http://www.kazakhstan.orexca.com/rus/ kazakhstan_history.shtml

5. Культура Казахстана 19 века. // http://www.panasia.ru/main/kazakhstan/culture/1.html