- •«Қазақстандағы тоталитаризм және саяси
- •1. Пәннің мақсаты мен міндеттері. Мәселенің тарихнамасы.
- •2. Саяси жүйені зерттеу методологиясы. «Тоталитаризм», «қуғын-сүргін» (репрессия) ұғымдары.
- •3. Тоталитарлық жүйе: сипаты, ерекшеліктері.
- •Тоталитарлық жүйе түрлері «итальяндық фашизм»
- •«Ұлтшыл – социализм»
- •«Испандық фалангизм»
- •«Темір гвардия»
- •«Жапондық милитаризм»
- •«Чучхе идеологиясы»
- •«Сталиндік режим»
- •4.Сталиндік репрессиялар мен депортациялар.
- •5 Тоталитаризмнің алғы шарттарының жалпы мінездемесі. Тоталитарлық ойлау қисыны.
- •1. Ленин және большевизм: «Апрель тезистерінен» Қазан декреттеріне дейін.
- •2. Большевиктік және басқа да саяси партиялар. Әскери-пролетарлық диктатура
- •3. Заңдық актілер – саяси репрессиялар тарихының дерек көзі
- •2. Коммунистік партияның х съезі (1921 ж. 20 наурыз). Жаңа экономикалық саясатақа өту.
- •3. Рксфр Қылмыстық Кодексінің 58 – бабы.
- •1940-Жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басында да 58-бап күшін жойған жоқ.
- •1. Саяси бюро Ленин өлімінен кейін. «Съезге хат» («Завещание Ленина»).
- •2. И.Сталиннің билік басына келуі.
- •3. Қазақстандағы қоғамдық-саяси ахуал. Ф.Голощекиннің Қазақстанға келуі.
- •1. 1926-1928 Жж. Зиялыларға қарсы қуғын-сүргін шараларының күшеюі.
- •2. «Шахта ісі», «Өнеркәсіп партиясы ісі» және оның Қазақстанға әсері, әр түрлі «саяси ауытқушылыққа» айыптау науқандары: барысы, салдарлары.
- •1. Ф.Голощекиннің «Кіші Қазан» идеясы. Тап күресі мәселесі.
- •2. Қазақстандағы аграрлық реформалар (тәркілеу, ұжымдастыру, ортырықшыландыру): мақсаты, барысы, салдары.
- •3. Шаруаларға қарсы сталиндік репрессия және кулактардың жойылуы.
- •1. Алаш зиялыларының тарихи-мәдени мұраға қосқан үлесі және жаңа жүйенің оған қарсылығы.
- •1. Дәстүрлі мал шаруашылығының күйреуі.
- •2. Аштыққа қарсы күрес және Қазақстандағы жаппай босқыншылықты тоқтатуға тағытталған шаралар.
- •3. Қазақстандағы ауыл шаруашылығын ұжымдастырудың демографиялық салдары.
- •1. Кеңес мемлекетінде жазалау саясатының қалыптасып дамуы.
- •2. Басқа ұлт өкілдерінің қазақ жерлеріне депортациялануы.
- •3. Үлкен террордың басталуы. 1937-1938 жж. Жаппай саяси қуғын-сүргін.
- •1. Сталиндік лагерьлер жүйесінің ұйымдастырылуы.
- •2.Тоталитарлық тәртіптің толық орнауы және соғыстан кейінгі қоғамдық-саяси ахуал.
- •1. Сталинизм идеологиясы және қуғын-сүргін саясаты.
- •2. Сталиннің өлімі. Партияның хх съезі.
- •3. Соғыстан кейінгі Қазақстандағы қоғамдық-саяси өмір.
- •4. Теміртаудағы 1959 жылғы оқиға.
- •2. Ксро ок 1985 ж. Сәуір пленумы және қайта құру.
- •4. Тоталитарлық жүйенің күйреуі.
- •1. Қазақстан – тәуелсіз мемлекет.
- •2. Қазақстан Республикасының қоғамдық-саяси өмірі.
1. Кеңес мемлекетінде жазалау саясатының қалыптасып дамуы.
ХХ ғ. 20-30 жылдарында зорлық-зомбылық негізінен алынған саяси үстемдік жүйесі қалаптаса бастады. Ол бүкіл қоғамды, оның экономикасын, әлеуметтік, мәдени, идеологиялық, рухани өмірін тіпті тұрмыс-тіршілігіне дейін өз уысында ұсытап тұруға ұмтылды. Қоғамдық өмірді бұлайша ұйымдастыру тікелей террор жүргізу арқылы жүзеге асырылды. Әлеуметтік экономикалық қатынастарға үстемдік етуші және бағыттаушы күш-саясат болып табылды.
Кеңестік кезеңдегі «ауытқушылыққа» айыптау науқандарының 20-шы жылдардың басындағы «ұлтшылдар», «пантүрікшілдер», «басымашылар идеологитары», «рысқұловшылдық», сталиндік әкімшіл-әміршіл жүйе қалыптаса бастаған 20-шы жылдардың соңы және 30 жылдар басындағы «ұлтшылдыққа», «жікшілдікке», «оңшыл ағымға», «меңедешевшілдікке», және басқа «шылдықтарға» айыптау науқандары, 30-шы жылдың екінші жартысы, яғни сталиндік жүйенің орныққан дәуіріндегі «үлкен террор» дәуірі, 40-шы жылдың соңы 50-шы жылдардың «космополит-гастролерлер», «халыққа қарсы формалистік бағытты жасаушылар», «бекмахановшылдық» науқандарына ұласып 80-жылдардың екінші жартысындағы «ұлтшылдыққа» айыптау науқандарымен аяқталды.
ХХ ғ. 20-30 жылдарындағы қаулы-қарарларында, осы кезеңде шығып тұрған мерзімді баспасөз беттерінде көп кездесетін «шылдықтарда» қазақ зиялыларына қарсы жүргізіп жатқан партиялық саясат науқаны И.Сталин ықпалының бүкіл елге ене бастауы, ұлттық зиялыларға қарсы саяси күрестің бастауының нақты көрінісі болып табылды.
2. Басқа ұлт өкілдерінің қазақ жерлеріне депортациялануы.
Тоталитарлық жүйенің депотациялау саясатына алғашқы болып іліккен қиыр шығыстағы кәрістер болды. Оның себебі Қиыр Шығыс өлкесіне жапон шпионажының еніп кетпеуіне жол бермеу еді. Кәріс халқының неғұрлым алдыңғы қатарлы өкілдері 1935-1936 жылдары Қазақстанға күшпен, әкімшілдік-әміршілдік әдіс-тәсілдермен қоны аудартылды. 1937 жылы 21 тамызда КСРО Халкомы мен БК(б)П Орталық Комитетінің «Корей халқын Қиыр Шығыс өлкесінің шекаралық аудандарынан көшіру туралы» қаулысы шықты.
Қазақ қоғамында ХІХ ғ. соңы мен ХХ ғ. алғашқы жартысында полиэтникалық құрылым қалыптасты. 1930 жылдардың соңындағы күштеп қөоныстандыру саясаты де жергілікті халықтың демографиялық ахуалына ықпал етті. Қазақтар саны миграция есебінен көршілес республикалар да өскені байқалды.Ұлт мүддесі алдындағы парызды партиялық міндет пен қызметтен биік ұстанған ұлттық интеллигенцияның ұстанған позициясы осы кезеңде «сәдуақасовшылдық», «қожановшылдық», «меңдешевшілдік» деген тәрізді Голощекин ойлап шығарған көптеген «шылдықтар» арқылы талқыға түсіп, соңы қуғын-сүргінге ұласты. 1920-1953 жылдар саяси қуғындалғандар саны 110 мың адам, Қазақстандағы 80-нен аса ұлт өкілдері қуғын-сүргінге ұшырады. Халыққа қарсы жасалған басқа да қылмыстардың басқа да айғақтарын келтірсек: қазақтардың 42 пайызы аштықтан қырылып, млн-нан астам адам жер ауған. Ал біздің елге 1 млн 209 адам еріксіз көшіріліп әкелінді. Осының барлығының нәтижесінде қазақтар туған жерінде аз ұлтқа айналды.
Халқымыздың перзенттері Әлихан Бөкейхановтың, А. Байтұрсыновтың, М.Жұмабаевтың, С.Сейфуллиннің, Х. және Ж.Досмұхамедовтердің, О.Жандосовтың, Б.Майлиннің, Т.Рысқұловтың және басқа да сан мыңдаған азаматтардың өмірі дәл осы оспадар саясат жүргізілген жылдары қиылды.