1.2. Ағзаның жалпы электр кедергісі

Адам ағзасының жалпы электр кедергісі өз алдымен бірнеше элементтер эквиваленттік қарсыласуы болып табылады. Бірінші суретте келтірілген схемада ағзаның тоқ таралу барысында қарсыласу кезеңдері көрсетілген, контур қол-аяқ.

Суретте көрсетілген қарсыласу мөлшері үлкен мәнде өзгереді. Ерекше үлкен электірлік қарсыласу тері икемді және үстінгі қабатты, яғни қан тамыры жүйесінен айрылғандар.

Терінің қарсыласуы оның жағдайына байланысты, тығыздығына және контакт ауданына кернеудің түсірілген көлемі, тоқтын өтуіне және уақыты әсер етеді. Таза бүтін тері көбірек қарсылық көйрсетеді.ауданның үлкеуі және контакт тығыздығы тоқ өткізетін бөлім терінің қарсыласуымен төмендетеді. ауданның үлкеюіне байланысты терінің қарсылауы төмендейді. себебі терінің үстінгі бетінің жаралануынан. Тоқ күшінің үлкеюі және өту уақыты терінің үстінгі бетінің қызуына алып келеді және терлеуіне, осының бәрі терінің электірлік қарсыласуының төмендетеді. Яғни мәндер R_p және R_к (сур.1), Әсерлесу жерінде қол терісінің қарсыласуы және тері қабатының қарсыласуы дымқылдығына тәуелді. R_p=200-300Ом, тері дымқыл болса және ондаған килоом терінің құрғақ кезінде. R_р

С урет 1. Адам ағзасының кедергі схемасы

R_р- жанасу жеріндегі қол терісінің кедергісі

R _к-дене терісінің кедергісі R_к R_вн

R_вн- ішкі ағзаның кедергісі

R_об-аяқ киімінің кедергісі

R _п-аяқ тұрған ауданда жердің кедергісі

R_об

R_п

Бақылау сұрақтары

1. Адам ағзасының физиологиялық реакциясына байланысты тоқтың түрлері?

2. Қандай адам ағзасының мүшелерінен тоқтың өтпеуі жарақат алу қауіпін азайтады?

3. Адам ағзасында тоқ өткен жолдар қалай аталады?

4. Адам ағзасының жалпы электр кедергісі?

5. Адам ағзасының жалпы электр кедергісінің формуласы?

6. Электрқауіпсіздігі дегеніміз не?

7. Электрозақым дегеніміз не?

Глоссарий

Электр тогы – адам ағзасы арқылы өтетін, оған термиялық, электрикалық және биологиялық әсер етуі.

Электрқауіпсіздігі– электр тогының зақымдарынан адамды қорғаудың ұйымдық және техникалық шаралар жүйесі.

Электрозақым – адамға электр тогы мен электр доғасының әсерінің нәтижесі. Оған электрлі күйік, электрлік белгілер және терінің электрометаллизациясы жатады.

Электрокүйік адам терісін, клеткалары арқылы өту нәтижесінде пайда болады, ол үшін тоқтың күші 1А-ден артық болу қажет.

Сызбалар, тапсырмалар, ахуалдар

Электр қауіпсіздік параметрлерінің есептеу мысалдары.

Тапсырма1. Адам денесінің жалпы кедергісін анықтау, егер тері қарсылығы жұмысшының жанасу жерінде R_р= 200 Ом, терінің беткі қабаты R_к=1000Ом, ішкі ағза қедергісі R_вн=600м. Жұмыс 380В кернеу өлшемінде бетоннан құйылған еден су болса, ал аяқ киімнің табаны былғарыдан болса.

Шешімі

1. R_ц=

R_к=1000Ом және R_ан=600м

R_ц= =375Ом

2. Едендегі аяқтың электрлі кедергісі (еден кедергісі) материалдан тәуелді және еден ылғалдылығына тәуелді. 3-кесте еден ауданының кедергісі,екі аяқ тұрғанға тең. Берілген мысалда бетон еден су R_п=100Ом.

3-кесте

Еденнің кедергі мәндері, Ом

Еден материалы	Құрғақ еден	Дымқыл еден	Су еден	Еден материалы	Құрғақ еден	Дымқыл еден	Су еден
Металл				Металл	30	3	0,3
Кірпіш	0,01	0	0	Кірпіш	100	10	0,5
Жер	10	1,5	0,8	Жер	1500	10	0,5
Метлах	20	0,8	0,3	Метлах	2000	0,9	0,1
Плитка	25	2	0,3	Плитка	2500	10	0,8

3. Аяқ киімнің табанының материалынан электр кедергісі тәуелді болады және кернеу желісінен (кесте 4).

Біздің жағдайда (аяқ кием табанының материалы – былғары, кеңестік дымқыл) кедергі R_об=200Ом .

4-кесте