Практикалық жұмыс №3 Электр жүйесінің кауіпсіздік параметрлері

Жұмыс мақсаты: Адам ағзасына электр тоғының әсерін анықтау және жалпы электр жүйесіне қарсы тұру.

Сабақтың жоспары:

1. Негізгі теориялық заңдарды қайталау

2. Тақырып бойынша берілген есептерді және мысалдарды шешу.

3. Өз бетінше жұмыстардың орындалуы.

Теориялық бөлім

Үлкен өнеркәсіп орындарындағыдай ғылыми – зерттеу лабороторияларында және оқу институттарында тоқ көздері арқылы жұмыс істейтін аппараттар көп. Техникалық қауіпсіздік ережелерін бұзу, электр құрылғыларды жетік қолдана берудің әсерінен әрқилы күйік түрлері болады.

1.1. Адам ағзасына электр тоғының әсері

Адамның тоққа түсуімен кейінгі жағдай, зардап шеккен аумақтың көлеміне қарай мінезделеді, яғни соған байланысты. Ол дегеніміз тоқтың ағзаға тарау сөлшері, сыртқы жағдай, қандай уақыт аралығында ағза ерекшеліктері кіреді.

Адам организмінің физологиялық реакциясы бойынша тоқты бірнеше түрге бөледі: босағалы сезімді, сезілетін, босағалы фибрилляционды, фибрилляционды, босағалы жібермейтін, жібермейтін. Бұл тоқтардың шектік мәндері тоқтың түрі мен жиілігіне байланысты, сонымен қатар оның зардап шеккеннің ағзасына әсер ету ұзақтығына. 1-кесте кескінінде адам ағзасына тоқ ұзақ уақыт таралып, мерзімінде ағзасына қарсы тұру мүмкіндігі келтірілген.

1-кесте

Тұрақты және айнымалы тоқ көзінің адам ағзасына әсері

Тоқ мА	Әсер ету түрі
	Айналым тоқ 50Гц	Тұрақты тоқ
1	2	3
0,6-1,5	Бастапқы сезім –ағза терісінің электродтар әсерінен тітіркенуі	Сезілмейді
2-4	Тоқ сезіледі – ағза терісінің электродтар әсерінен тітіркенуі	Сезілмейді
5-7	Қол айыра бастайды, содан соң тартылып қалады йыққа да жетеді	Бастапқы сезім элетрод әсерінен терінің қызуы сезімі одан әрі қыза түседі элактрод астында және маңайында
8-10	Қатты ауырады: қол мен иық. қиын, дегенмен электродтан қолыңды алып тастауға болады.	Тері қызуы күшейеді
10-15	Қол қатты аурады электродтан алып тастауға мүмкіндік жоқ. тоқ жүруінің ұзақтығынан ауру күшейді.	Одан әрі қыза түседі электрод астында және маңайында
20-25	Тез арада қолын құрсып қалады, қолды электродтан алуға мүмкіндік емес. қатты аурады, тыныс алу қиындайды.	Тері қызуы күшейеді, ішкі қызу сезімінің байқалуы. қолдың тартылуы.
	Тоқ әсерінен адам параличтік қалыпқа түседі немесе жүрек жұмысы нашарлап, естен тануы мүмкін	Алғанда бұлшық ет құрысуымен әрең шыдалатын ауруға шалығады.
50-80	Бірнеше секунд аралығында тыныс алу мүмкіндігінен айрылады, жүрек жұмысы бұзылады. ұзақ	Қатты ішкі және сыртқы қызу сезімі, қол мен көкірекжотасы қатта аурады. Дем алу нашарлайды. Қолдын құрысу нәтижесінде электродтан алу мүмкін емес.
100	Жүрек фибрилляциясы 2-3 сек. кейін, одан бірнеше сек. кейін дем алу жұмысы жойылады.	Тоқтын ұзақ жүруінен дем алу жұмысы жойылады.
300	Тап жоғарыдағыдай	Жүрек фибрилляциясы 2-3 сек. кейін, одан бірнеше сек. кейін дем алу жұмысы жойылады.
500-ден көп	Тез арада дем алу мүмкіндігі жойылады. Жүрек фибрилляциясы болмайды. Ток өту кезінде уақытша жүрек тоқтауы мүмкін. ток ұзақ өткенде ацуыр күййік және тері кескінінің бұзылуы

Ескерту:Бұл берілгендер адам ағзасының қол–қол немесе қол–аяқ жолдарымен тоқ өткен жағдайымен сәйкес.

2-кесте

Адам ағзасына өтетін рұқсат етілген нормалар: жанасу кернеуі V_пр, В және тоқ І_һ, мА.

Электроқондырғылар мінездемесі	Нормаланған мөлшер	Тоқ көзінің әсерінің ұзақтығы, с.
		0,1	0,2	0,5	0,7	1,0	3,0	3тен10-ға дейін
Электроқондырғылар 50Гц-тен 1000В дейін изоляланған және жерге қондырылған нейтралды және жоғары 1000В-тан 35кВ-қа дейін	Vпр Iһ	500 500	250 250	100 100	75 75	50 50	36 6	36 6
Элктроқондырғылар 50Гц-тан жоғары 35 кВ жерге Қондырылған нейтралмен	Vпр	500	400	200	130	100	65	-
Электроқондырғылар 400Гц	Vпр Iһ	- -	500 500	200 200	140 140	100 100	36 6	36 6
Тұрақты тоқ электроқондырғылары	Vпр Iһ	500 500	400 400	250 250	250 250	150 150	100 50	100 60

Жоғарыда келтірілген кесте бойынша жанасу барысында кернеу мөлшері адам денесінің қол-аяқ жолдарымен тарағандағы тоқ күші берілген. Рұқсат етілген жанасу кернеуі беделді тұрған жерінде.

Бұл нормалардың міндеті электр қондырғылардағы тоқ көзінен қорғайтын қондырғыларды есептеу, үшін арнаолған қорғаушы жерге қондырылған, қорғаушы тоқ көзін ажырату. Бұл нормалар электр тоғынан құтқара аламайды, дегенмен белгілі бір мөлшерін азайтады.

Тоқ көзіне жанасу кезіндегі зақымдалуы электрмен қамтамасыз етулі желіге байланысты ең қауыптісі бір немесе екі жалаңаш фаза үш фазалы желіде жерге қондырылған нейтралымен, әрі екі фазалы желіге изоляцияланған нейтралмен.

Тоқ көзінің өтуі адам ағзасына беделді әсер мөлшерін тегізеді. тоққа түсу қауіпі үлкен мәнге ие, егер тоқ жүрек., өкпе, ми қыртысына әсерін тигізген жағдайда осы жолдармен жүрсе жағдай қиын. Егер тоқ бұл мүшелерден өтпесе, онда жарақат алу қаупі азаяды.

Адам ағзасында тоқ өткен жолдар- тоқ түйіні деп аталады. Ең көп кездесетін түйеннің қол-аяқ. Өліммен аяқталғанкөрсеткіштерге мысал ретінде:қол – аяқ(40%жағдайда), он қол – аяқ (20%) сол қол (17%), аяқ – аяқ (8%). Ең қауіпті түйіндер: бас-қол, бас-аяқ, қол-қол, қауіпсіздеуі аяқ-аяқ.

Адам ағзасының өзіне тән ерекшеліктерінің маңызы мұнда й жағдайда зор.Мысалы: біреуге жіберілетін тоқ, біреуге өлім жазасы. бұл жерден адам ағзасының массасы мен физиологиялық дамуына байланысты. Ер адамға қарағанда әйелдер ағзасына тоқ мөлшері шамамен 1,5рал төментоқ қауіпі адам ағзасының және жүйке жүйесінің жағдайына байланысты. Яғни, депрессия, ауру жағдайында (жүйке жүйесінің тері ауруларында, жүрек ауруы және т.б.), сонымен қатар ішімдік ішкен адам ағзасына тоқ күшіне бейімділігі артады.