Көп еселі стерженді найзағайдың түсуінен қорғау аймағы

Биіктігі h 150м көп стерженді найзағайдың түсуінен қорғау аймағы екі-екіден алынған көрші стержендердің қорғау аймағы ретінде анықталады (сурет 3.3).

3.3-сурет. Биіктігі 150м дейінгі көпеселі стержендінің қорғау аймағы (жоспар).

А және Б қорғау аймағына сәйкес келетін бір немесе бір топ құрылыстарды қорғаудың негізгі шарты барлық жұптапалынған найзағайдың түсуінен мына теңсіздік r_cx> 0 орындалуы керек. Қарама-қарсы жағдайда қорғау аймағын құру бір немесе екі стерженді найзағайдың түсуі сияқты орындалады.

Біртростынайзағайдыңтүсуіненқорғауаймағынесептеу

Биіктігі 150м болатын бір тросты найзағайдың түсуінің қорғау аймағы 3.4-суретте келтірілген, мұнда h – ұшубарысындағы тростың биіктігі. Қимасы 35-50 мм² бағана биіктігі h_on және ұшу ұзындығы болғанда тростың биіктігі былай анықталады:

<120 м болғанда h=h_on – 2; (3.25)

120< <150 м болғанда h=h_on – 3; (3.26)

Бір тросты найзағайдың түсуінің қорғау аймағы келесі габариттерге ие болады:

Ааймағы:

h_o=0,85h (3.27)

r_o= (1,35 – 0,0025h)h (3.28)

r_x= (1,35 – 0,0025)(h – h_x\0,85) (3.29)

Баймағы:

h_o=0,92h (3.30)

r_o= 1,7h (3.31)

r_x= 1,7 (h – h_x)\0,92(3.32)

h_x және r_x өлшемдері белгілі бір тросты найзағайдыңтүсуінің биіктігі номограмма бойынша анықталады (2 және 3 қосымша) және Б аймағы үшін мына формула бойынша есептеледі:

h= (r_x+1,85h_x)\1,7 (3.33)

3.4-сурет Биіктігі 150м дейінгі бір тросты найзағайдың түсуінің қорғау аймағы

Есептеу мысалы

Алматы қаласында орналасқан II дәрежелі отқа төзгіштікке ие найзағай қорғау ғимаратын есептеу керек, өрт қауіпсіздігі бойынша ғимаратВ -1а класына жатады, ұзындығы 120 метр, ені 40 метр, биіктігі 30 метр, найзағайдың түсу түрі – екі қабатты стерженді найзағай түскенде ғимараттың (үстінен қарағанда) орналасуы :

N=[(S+6h_x)(L+6h_x)–7,7h_x²)] h 10^-6=(40+6 30)(120+6 30)-7,7 30²) 4 10^-6=0,24

3. 3.2-кесте бойыншаВ – 1акластығимаратүшіннайзағайсағаты 40-60 және N=0,24<1 болғанда, найзағайдың түсуі үшін II категориялы Б типті найзағайдан қорғау аймағы қажет.

4. Ғимараттың кесілген жағының найзағай түсу нүктесіне не дәуір алыстаған r_x – қашықтығын анықтаймыз.

Схемада көрсетілгеніндей, r_x – ол 5\2=40:2=20 м және L\4=120\4=30 м жақтарыбар тік бұрышты үшбұрыштың гипотенузасы.

Пифагор теоремасы бойынша r_x= =36м.

5. Бір стерженді найзағай түсу үшін 3а номограммасы бойынша r_x=36м және h_x=30м шекаралық ординаталарды қалдырамыз. Сол кезде орташа ординатада h=56м, ал шекаралық ординаталарда r_o=84м және h_o=52м деп аламыз (номограммадағы кілтті қараңыз).

6. Найзағай түсуден қорғау аймағының ішкі облыс габариттерін анықтаймыз:

Найзағай түсу араларындағы қашықтық кезінде =L/2=120:2=60м

Найзағай түсудің 56м биіктігі кезінде, яғни h< < 6 болғанда 3.22 және 3.23 формулалар бойынша мынаны табамыз:

h_c=h_o-0,14( -h)=52-0,14(60-56)=51,6м

r_c=r_o=84м

r_cx=r_o(h_c-h_x)/h_c=84(51,6-30)/51,6=35м

7.Есептеу нәтижелерін масштабта график арқылы тексереміз.

7. Қорытынды

   1. Ғимарат Б қорғау аймағына жатады. Сондықтан найзағайдың тіке соққысынан қорғану үшін биіктігі 56м екі стерженді найзағай түсіргіш қажет.

   2. II категориялы найзағай қорғағыш үшін жоғары потенциалдардың басып қалуынан, электростатикалық және электромагниттік индукциядан қорғау қажет.

   3. Жоғары потенциалдардың басып қалуы мен электростатикалық индукциядан қорғану үшін ғимаратқа кірер және одан шығар жерлеріндегі металдық коммуникацияларды жерлеткіш қондырғыға жалғау керек.

   4. Электромагниттік индукциядан қорғану үшін өткізгіш трубалардың жақын жерлерін және басқа да бекітілмеген контурларды тоқ өткізетін қосқыштармен қосу керек.

Бақылау сұрақтары

1. Найзағайдан қорғау қондырғысы мен оны анықтайтын факторлардың қажеттілігі.

2. Найзағайдан қорғау категориясы және найзағайдың әсер ету түрлері.

3. Найзағай түсудің түрлері және олардың қондырғысына қойылатын талаптар.

4. Найзағайдың түсу биіктігін есептегендегі ескерілетін факторлар.

5. Бір стерженді найзағай түскендегі қорғау аймағын есептеу принципі.

6. Екі стерженді найзағай түскендегі қорғау аймағын анықтау.

7. Тросты найзағай түскенде қорғау аймағын анықтау.

8. Ғимараттар мен құрылыстардың өртену және жарылу қауіптілігі бойынша категориялары.

9. Жарылу қауіптілігі бойынша бөлмелер мен қондырғылардың классификациясы.

10. Өрт қауіптілігі бойынша бөлмелер мен қондырғылардың классификациясы.

11. Найзағайдың екінші рет көрінуінен қорғану әдістері.

12. Жоғары потенциалдың басып қалуынан қорғану әдістері.

Блиц тест

1.Найзағаймен зақымдану мүмкін болатын нәтижелерінің ауырлығына қарай қимараттар мен құрылыстар неше категорияға бөлінген?

A.3

B.5

C.7

D.4

E.2

2.Қалыпты технологиялық жағдайда газдардың, булардың немесе шаңдардың жарылыс қауіпті концентрациялары пайда болуы мүмкін болатын өндірістік бөлмелер қай категорияға жатқызылған?

A.1

B.5

C.7

D.4

E.2

3.Газдардың, шаңдардың және булардың жарылысқауіпті концентрациялары тек қана технологиялар мен апаттар жағдайында туындауы мүмкін өндірістік құрылыстар мен ғимараттар және жарылысқауіпті газдар мен сұйықтықтары бар сыртқы қондырғылар қай категорияға жатады?

A.2

B.5

C.7

D.4

E.2

4.Зақымдану нәтижесі жарылысқауіпті ортадағымен – өрт қауіпті бөлмелері бар ғимараттар немесе төмен оттұрақты конструкциялы құрылыстармен салыстырғанда аз материалды шығынмен байланысты объектілер қай категорияға жатқызылған?

A.3

B.5

C.7

D.4

E.2

5.Найзағай тогының өтуімен бірге жүретін найзағайдың объектімен байланысы дегеніміз не?

A.Найзағайдың тік соққысы.

B.Найзағайдың екінші ретті пайда болуы.

C.Жоғары потенциалдарды әкелу.

D.Найзағайдың жанама соққысы.

E. Найзағайдың бірінші дәрежелі пайда болуы.

6. Найзағайдың екінші ретті пайда болуы қай объектіге әсер етумен байланысты?

A.Электромагнитті алаңдар.

B. Электромагнитті индукции.

C.Электромагнитті толқындар.

D.Қоршаған орта.

E. Электрлі потенциалдар.

7.Құрылымдар мен жабдықтардың металл элементтері арасында шоқтану қаупін тудыратын жалт бұлтының электрлі алаңының өзгеруінің нәтижесінде жер бетіндегі заттарға потенциалдарды әкелу дегеніміз не?

A. Электромагнитті индукция.

B. Электрлік потенциал.

C. Электростатикалық индукция.

D. Жоғары потенциал.

E. Төмен потенциал.

8. Сол контурлардың жақындасу орындарында шоқтану қауіптілігін тудыратын найзағай тогының жылдам өзгерісінің нәтижесінде тұйықталмаған металл контурларда (мысалы, құбырөткізгіштерде, кабель қабықтарында және т.б.) потенциалдарды әкелу дегеніміз не?

A. Электромагнитті индукция.

B. Электрлік потенциал.

C. Электростатикалық индукция.

D. Жоғары потенциал.

E. Төмен потенциал.

9. Қорғалып отырған ғимаратқа сыртқы металлдық коммуникациямен (эстакада, құбырөткізгіш, рельс, кабель және т.б.) электрлі потенциалдардың әкелінген найзағайларын көшіру не деп аталады?

A. Жоғары потенциалдардың әкелінуі.

B. Электрлік потенциал.

C. Электромагнитті потенциал.

D. Төменгі потенциалдарды әкелу.

E. Орташа потенциалдарды әкелу.

10.Электростатикалық индукция мен жоғарғы потенциалды әкелуден қорғау нені шектеумен қамтамасыз етіледі?

A. Жүктелу.

B. Изоляция.

C. Жабдыққа қол жетумен.

D. Тұйықталмаған контурлардың аудандары.

E. Ток өткізгіш перемычкалар.

11.Найзағай қайтарудың қайсысымен құрылыстар мен ғимараттарға найзағайдың тіке соққыларынан сақтау орындалады?

A. Бөлек тұрған.

B. Белгілі бір аймақта жинақталған.

C. Шашылған.

D. Қос-қостап тұрған.

E. Топтарға бөлінген.

12. Белгілі бір сенімділік дәрежесі бар найзағайдың тік соққыларынан сақталған ғимарат немесе құрылыстар орналасқан кеңістіктің бөлігі?

A. Найзағайды қайтарудан қорғаудың аймағы.

B. Найзағайды қайтарудың зақымдану аймағы.

C. Найзағайдың тік ұруының аймағы.

D. Кеңістіктің берілген бөлігінен найзағайды қайтару аймағы.

E. Найзағай соққысының әсер ету аймағы.

13.Сенімділік дәрежесінің мөлшеріне сәйкес қорғаудың қай аймағы ең аз және тұрақты?

A. Беті.

B. Ішкі бөлігі.

C. Орталық бөлігі.

D. Бүйір жағы.

E. Оң жаққа қарай ығысуымен орталық бөлігі.

14. Аймақтың ішке кіруіне қарай оның сенімділігі қалай өзгереді?

A. Үлкейеді.

B.Азаяды.

C. Өзгермейді.

D. Ауыспалы.

E. Дұрыс жауап жоқ.

15.Биіктігі 150 м-ге тең немесе одан кіші жеке стерженьді найзағайқайтарудың қорғау аймағының пішіні қандай?

A. Дөңгелек конус.

B. Квадрат пішінді.

C. Дұрыс емес сопақ пішінді.

D. Тікбұрышты пішін.

E. Теңбүйірлі үшбұрыш пішінді.

Ұсынылатын әдебиеттер

1. Мамандық бойынша оқулық.

2. Ғимараттар мен құрылыстарды найзағайдан қорғау қондырғылары бойынша инструкция (РД24.21.122-87),М.,1987.

Тапсырма варианттары

Калалар	Нукус	Алматы	Москва	Темиртау	Ереван	Чита	Кустанай	Омск	Ташкент	Киев
Өрт қауіптілігібойынша класс бөлмесі	В-1	В-1а	В-1б	В-1г	П-I	П-II	П-IIа	П-III	В-II	В-Ia
Ғимарат биіктігі, м	20	40	20	50	40	45	40	30	30	30
Ғимаратені, м	20	30	30	10	40	80	60	40	10	60
Ғимаратұзындығы, м	14	100	60	12	80	300	100	50	32	120
Найзағай түсу түрі	Бір стерж	Екі стержн.	бір стрежн	бір стержн	Екі стержн	Бір трос	Екі стержн	Бір . стержн	Бір стержн	Бір . трос
Найзағай түсудің орналасуы(жоғарыдан қарағандағы түрі)		L	L	L	L\2	L	L	L	L\4	L
Ғимараттың өртке беріктілік дәрежесі	I	II	I	I	III	II	III	I	II	I

2-қосымша

А аймағында найзағай түсудің бір рет (а) және екі реттік (б) биіктігін анықтаудың номограммалары

Ескерту: Т- тросты найзағайдың түсуі;

С- стерженді найзағайдың түсуі.

3-қосымша

Б аймағындағы найзағай түсудің бір рет (а) және екі реттік (б) биіктігін анықтаудың номограммалары

Ескерту: Т-тросты найзағайдың түсуі;

С-стерженді найзағайдың түсуі.