17) Жарықты қабылдау. Гемералопия, дальтонизм түсінігіне сипаттама

Көздің кабылдағыш жүйесі. Көздің күрделі күрылымды ішкі қабатына торлы кабат жатады. Мүнда екі түрлі қабылдағыштар — таякша және сауыт пішінді қабылдағыштары мен көптеген өсінді бүтақтары бар жүйке торшаларының бірнеше түрлері орналаскан. Жарык сәулесінің әсерінен козу кабылдағышында фотохимиялык реакция жүреді. Одан пайда болған химиялык заттар кору кабылдағыштарын коздырады жэне одан әрі таяқшалар мен сауытшалар байланыскан нейрондарда козу тудырады. Осы торшалар көздін негізгі жүйке жүйесіне жатады, ол арқылы көру хабарларын мида орналаскан орталыққа жеткізеді және оның талдануы мен өнделуіне қатысады. Көздің торлы кабығын мидың шеткі бөлімі деп есептеуге болады. былданбайды. Көздің торлы қабығының жарық қабылдағыштар орналаскан қабатының ішкі жағында биполярлык нейрондар бар. Бүл нейрондарға ішкі жағынан ганглиоз- дык нейрондар жалғасады. Ганглиоздық нейрондардың аксондары кору жүйкесінің талшықтарын қүрастырады. Сондықтан жарықтын әсерінен фоторецепторларда козу туады да, ол биполярлык жэне ганглиоздық нейрондар аркылы жүйке талшыктарына өтеді. Жарык кабылдайтын сауытша торшалардын саны 6-7 млн, таяқшалардың саны 110-125 млн деп алдында айтып кеткеміз, яғни жалпы саны 120-130 млн шамасында. Ал осыншама жарык кабылдайтын торшаларға келетін жүйке талшықтарының саны небәрі 1 миллионнан сәл артық ганглиоздық торшалардын өсінділері. Олай болса, көптеген жарық кабылдағыштарынан келген қозу толқындары бір ғана 125ганглиоздық торшаға жиналады. Ал әрбір ганглиоздык торша коптеген биполярлык нейрондармен байланысады. Көзге түсетін сәулелердің спектрінің үзын толқынды шетінде толқын үзындығы 723-647 нм деңгейіндегі кызыл түсті, ал қысқа толкынды шетінде үзындығы 424-387нм күлгін түсті сәулелері орналаскан. Ал кызгылт сары, сарғыш жасыл, көгілдір жасыл, көк түсті сәулелер осы кызыл түс пен күлгін түсті сәулелердін спектрлерінің арасындағы толқындарға жатады. Заттың түсін сезуді түсіндіретін бірнеше кағидалар бар. Бірак солардын ішіндегі қазіргі кезде мига конымдырагы сауытшалардың үш түрлі болуына байланысты үш компонентті қағида. Таякшалар мен сауытша торшалардағы хромофорлар

Гемералопия – гемералопия, ақшам соқырлығы, суқараңғы, ымырт соқырлығы, тауық соқыр (грек. hemera – күй, ops – көз, н+alaos – соқыр). Әлсіз жарықта, ымыртта және түнде көздің көруінің өте нашарлауы. Тор қабықтың іштен туа болған пигменттік бұзылуы сәби кезден байқалады. Гемералопия - тағам құрамында, ағзада А дәрумені жетіспеуден пайда болады.

Дальтонизм – түсті ажырата алмау (daltonismus, J.Dalton, 1766–1844, ағылш. химик, физигі), іштен туа және туғаннан кейін заттың түсін (әсіресе қызыл түсті) ажырата алмау. Бұл жағдайда науқас адам қызыл түсті жасыл түстен, көкті-күлгін және күреңді-қызыл түстерден ажырата алмайды. Дальтонизммен азап шеккен адам барлық затты тек екі түсте: сары мен көк түсте ғана көреді.Дальтоник – түсті ажырата алмайтын адам. Мұндай ауруға әйелдерге қарағанда ер кісілер көп шалдығады. Ондай адамдардың машина айдауына болмайды. Өйткені олар бағдаршам мен семафорды ажырата алмайды