6. Биоэлектірлік құбылысқа анықтама беріңіз. Әрекет потенциалы.

Биоэлектірлік құбылыстар. Биоэлектірлік құбылыстардың ашылуы мен зертеуінің қысқашы тарихы. Иондық және электродтық биопотенциалдар. Тыныштық потенциалы. Әсерлесу потенциалы.

Электр тогының биологиялық әсерлері. Поляризациялық және электродтық процестер.

Биологиялық обьектілердегі тұрақты және айнымалы тоқтар. Электролиз заңдары. Электролиттердің транспорты.

Электромагнит өрісінің биологиялық әсері. Электрстатикалық және тұрақты магнит өрістері, олардың тірі организмдерге әсері.

6. Синапс дегеніміз не? Стинапс арқылы қозудың өту механизмі.

«Синапс деп өзара жүйке клеткалары не жүйкемен шеттегі кызмет клеткасы (эффектор) түйіскен жерінде серпіністерді өткі-зетін арнайы ұласуды (контакты) айтады. Синапс ұғымын физио-логняға енгізгеи ағылшын физиологы Ч. Шерингтон.

Синапстар ұласқан клеткалардыц түріне қарай нейронаралық (нейронейрональдық), ет-жүйкелік (мионевральдық) болып, әсе-ріне байланысты қоздыратын, тежейтін, ал қозуды өткізу әдісіне қарай химиялық (медиатордың қатысуымен), электрлік (эфапс-тық) больці үпі топқа бөлінеді. Кейде аралас электрлік-химиялық сннапстар да кездеседі.^

Жүйке тармағы мен миоцит түйіскен жерде ет-жүйкелік синапс кұрылады,'(11-сурет). Жүйке талшығы миоцитке жетісімен Шванн кабығынан айырылады да бірнеше тармаққа (бүтаққа) бөлінеді. Әр тармақтың үшы бүрпйк тәрізді жуандап барып миоцитпен түйіседі. Жалғыз жүйке талшығы бүтақтанып 3—3000 дейін синапс құ-рады. Осы синапс арқылы қозу процесі жүйке талшығынан мио-цитке өтеді.

Орталық жүйке жүйесіндегі шеткі түйіндер мен ағзалар ішінде-гі нейрондардың арасындары синапстарда жүйке бүршіктері бі-рімен бірі және нейрон денесімен ұласады.

Денедегі барлық синапстардың құрылысы біркелкі. Әрбір си-напс үш элементтен, атап айтқанда пресинапстық (синапсқа дейін-гі), постсинапстық (синапстан кейінгі) мембраналардан және си-напстық сацылаудан түрады. Жүйке талшығының ұшы синапс құ-рар алдында кеңейіп жуандап гүл шоғырына немесе бұтақ бүрші-гіне ұқсайды. Синапс саңылауы алдындағы жүйке бүршігінде мелиаторга толы көпіршіктср (везикулалар) мен митохондрийлер болады. Осы бүршіктің басқа жүйке бүршігімен не миоцитпен тү-йіскен бетін жабатын мембрана пресинапстық мембрана боп сана-лады, ал постсинапстық мембрана синапс саңылауынан кейінгі жүй-ке бүршігі не ет клеткасын қаптайды. Бұл жерде миоцит мембрана-сы клетканың ішіне қарай майысады да шұңқырға айналады. Шүң-қыр түбіндегі мембрана ет-жүйкелік синапстың постсинапстық мем-бранасы. Осы екі мембрананың арасындағы синапстық саңылау клеткааралык не плазма тәрізді сұйықтыққа толған. Саңылау диа-метрі шамамен 200—500 А°-дей.

6. Үлкен ми сыңарларына сипаттама

Үлкен ми сыңарлары бас миының ең үлкен және маңызды бөлімі. Мидың салмағының 80 пайызы ми сыңарларына келеді. Ми сыңарлары бір-бірімен сүйелді дене арқылы жалғасқан екі жарты шардан тұрады. Ми сыңарларының бетінде көптеген сайлар мен иірімдер орналасып, оның пішінін күрделендіреді. Оның сыртында қалыңдығы 2-4 мм сұр зат – қыртыс қаптаған. Ми сыңарларының қыртысы ОНЖ ең жоғарғы бөлімі.

Үлкен ми сыңарлар қыртысы адамның психикалық іс-әрекетінің негізі болып табылады. Ағза мен сыртқы орта арасындағы байланысты жүзеге асырады. Үлкен ми сыңарлар қыртысында көптеген сайлар мен қатпарлар болады, соның арқасында қыртыстың жалпы ауданы үлкейеді. Адамдарда ми сыңарлары қыртысының ауданы 2200 см²-тан тұрады. Ми қыртысын құратын жасушалардың түрлері бірнешеу.Үлкен ми сыңарлар қыртысының сенсорлық хабарды тұжырымдауы тұралы көзқарасты микроэлектродтар әдісі кеңейте түсті.