26. Ішкі секреция туралы түсінік. Гормон

Екінші топтың бездерінің сыртқы секрециялы бездерден айырмашылығы, олардың бөлінген сұйықтарды шығаратын түтікшелері болмайды, сондықтансұйықтығын тікелей ішкі ортаға қанға, лимфаға бөліп шығарады. Бұл бездерді ішкі секреция бездер деп немесе эндокринді бездер деп атайды. Ішкі секреция бездері деген түсінікті алғаш рет ашып берген 1855 ж. Клод Бернар ғалымы. Осы түсінігі бойынша оларға физиологиялық активті заттарды тікелей қанға бөліп шығаратын бездерді жатқызады.

Ішкі секреция бездерінің өнімдерін- гормондар деп атайды. ( грек тілінде «гормас» – қозғаймын, қоздырамын деген сөз.) ағылшын физиологтары Бейлис және Старлинг 1905 ж.( секретті) 12- елі ішектің секретін бөліп алған, бұл себептен осы заттарды гормондар деген атауын ұсынады. Гормондардың барлығы ағзалық заттар, себебі, олардың біреуі нәруыздан, екіншісі аминқышкылдарынан, үшіншісі май тектес заттардан құралған. Бұл эндокриндік бездердің жалпы атқаратын қызметі организмдегі ішкі ортаның тұрақтылығын сақтап тұрады да тіршілік процесстеріне (зат алмасу, даму, өсу, жыныстық жетіліуне т.б.) өте қатты әсер етеді. Әсер етуінің жоғарғы өзгешелік қасиеті – бұл қасиетіне қарасақ, гормондар барлық мүшелерге бірдей әсер етіп бермейді, тек белгілі мүшелерге , ұлпаларға ғана әсер етеді, (мысала: инсулин гормоны тек қана қандағы глюкозаның мөлшерін азайтады, егер оның мөлшері жоғары болса. СТГ- соматотропты гормон (өсу гормоны бойдың өсуін қадағалайды). Гормондар Бөлетін бездер Ағзаға әсері Тироксин Қалқанша безі Негізінен зат алмасу каркындылығын арттырады Паратгормон Қалканшамаңы безі Кальций және фосфор алмасуын реттейді Инсулин Ұйкыбездің аралды бөлігі Бұлшық ет және басқа жасушалардың глюкозаны пайдалануын арттырады, қанның құрамындағы канттың мөлшерін азайтады, гликогеннің қорын арттырады, глюкозаның алмасуына әсер етеді Глюкагон —- Бауырдағы гликогеннің канда глюкозаға айналуына әсер етеді Адреналин Бүйрек үсті бездің без заты Симпатикалык жүйкелердің әсерін арттырады, бауыр мен бұлшық еттердегі гликогеннің ыдырауына әсер етеді Өсу гормоны Гипофиздің алдыңғы бөлігі Сүйектің және ағзаның калыпты өсуін реттейді, нәруыздың, көмірсудың және майдың алмасуына әсер етеді Тестостерон Аталық бездер Аталық жыныс белгілердің дамуына әрі сақталуына әсер етеді Эстрадиол Аналық бездер Аналық жыныс белгілердің дамуын әрі сақталуын қамтамасыз етеді

2 лист

1. Антрометрия әдісіне анықтама беріңіз.

Антропометрия (anthropometria, грек. anthropos – адам, metreo – өлшеу). А. адам денесін өлшеу әдісі. А. әдісімен дене бөліктерінің, мүшелердің бір-біріне қатынасы дұрыс қалыптасуын және ауытқуларын бақылайды. А. әсіресе жастардың өсуін зерттеуде көп қолданылады. Балалар мен жасөспірімдер физиологиясы эмбриология, қалыпты физиология, геронтология, даму биологиясы, антропология, экологиялық физиология сияқты ғылымдардың деректеріне сүйенсе, өзі валеология ғылымының теориялық түп негізін құрайды. Жасқа байланысты физиология мен мектеп гигиенасы бірнеше ғылыми зерттеу әдістерін қолданады:1) бақылау – сыртқы ортаны танудағы негізгі әдістеме; 2)  табиғи тәжірибе – мақсаты мен қойылған міндеттеріне байланысты зерттеуші табиғи жағдайдағы тәжірибені адам баласы үшін табиғи жағдайда қолданады. 3) лабораториялық тәжірибе арнайы жасалған жағдайда жүргізеді. Жағдайды өзгерту арқылы зерттеуші белгілі бір қызмет өзгерістерін тудырады да, оның  сан мен сапалық сипатын анықтайды. Лабораториялық тәжірибе әдістерінің түрі:

-функциялық жүктеме немесе сынау әдісі;

-эргометрия;

-есепті шығару әдісі;

-телеметрия;

-антропометрия.