Бағдарлама мазмұны

КІРІСПЕ

Анатомия – ғылым, әрі оқыту пәні. Анатомияның мазмұны және оның биология ғылымдарының ішінде алатын орны. Анатомияның міндеттері және медициналық – биологиялық және спорттық – педагогикалық пәндермен байланысы. Анатомияның әдістемелік негіздері.

Адам ағзасының қалыптасуындағы әлеуметтік биологиялық факторлардың маңызы. Анатомиядағы зерттеудің әдісі.

Адамның дене құрылысындағы симметриялық бірліктердің мәні, жазықтары.

Адам ағзасы және оның құрамдық құрылымдары. Мүшел, мүшелер аппаратының немесе жүйелерінің құрылымдары. Мүшелер аппараты мен жүйелердің таратудың негізгі қағидалары. Қимыл-қозғалыстарды атқару, реттеу және қамтамасыз ету мүшелері, аппараттары, жүйелері.

Модуль 1. Ағза құрылысының жасушалық және ұлпалық деңгейі.

Жасуша – ағзаның өмір сүру, әрі даму құрылысындағы негізгі қызмет атқаратын бір бөлімі. Жасушаның негізгі бөлігі, пішіні және мөлшері. Жалпы және арнаулы мәндегі органеллдер, жасушаның қосылыстары. Органеллдердің жасушаның пластикалық және энергетикалық процестеріне қатысуы. Ядро және оның құрылымдық бөлімдері. Ядроның құрылысы мен пішіні. Хромосомдар. ДНҚ, тұқым туралы түсінік. Ядроның атқаратын қызметінің мәні. Өзін-өзі сезіну (жасушаның құрылымдық элементтерінің өздігінен өнуі). Жасушаның өмір сүру циклі. Жасушалардың бөліну түрлері. Адам ағзасының жасушааралық құрылымы.

Ұлпалар. Ұлпалардың жалпы сипаттамасы және топтастырылуы.

Эпителиалді ұлпалар. Олардың атқаратын қызметтері, шығу тегі мен құрылымдық ерекшеліктері. Жасушаның өз пішініне, қабатының қанша екендігіне қарай және де атқаратын қызметіне байланысты талдау.

Қабықты, ауыспалы, бездер эпителийі. Бездердің түрлері, пішіндері мен құрылымы. Сыртқы және ішкі секрециялық бездер туралы түсінік. Эпителий ұлпаның регенерациясы.

Ішкі ортадағы (дәнекер) ұлпалар. Олардың құрылымы, қызметі және топтастырылуы. Қан және сарысу. Қан плазмасы мен формалық элементтері (олардың сипаттамасы мен сандық құрамы).

Дәнекер ұлпа: жеке дара біріктіретін ұлпалады топтастыру.Бытыраңқы (қалыптасқан,қалыптаспаған) біріктіру ұлпалар, оның жасушалық элементтері (фирбоциттер, фибробластар, гистоциттер, т.с.с.). Жасушааралық заттар (эластикалық және коллагендік талшықтар). Тығыз талшықты біріктіру ұлпалар. Шеміршекті ұлпа, оның сан алуан түрлілігі, құрылысы мен атқаратын қызметінің сипаттамасы. Пластикалық сүйек ұлпа. Сүйектің микроскопциялық құрылысы. Сүйектің пластинкалары, олардың құрылыстары және орналасуы.

Остеон – құбыр тәріздес сүйектегі нығыздалған заттардың құрамдық бөлшегі. Қатқыл талшықты сүйек ұлпа. Сүйек ұлпасының регенерациясы. Дәнекер ұлпалардың сан алуан түрлерінің механикалық қасиеттерін қосқан кездегі беріктігі, созылу, ажырау, айналып кету.

Бұлшықет ұлпалары. Бұлшықеттің өзіндік қасиеттері, алуан түрлілігі: біріңғай салалы, көоденең жолақты бұлшықетті ұлпалар, жүректің бұлшықет ұлпасы.

Біріңғай салалы бұлшықет ұлпасы, оның орналасуы және атқаратын қызметіне байланысты ерекшеліктері. Біріңғай салалы бұлшықет жасушалары, миофибриллдер, протофибрилдер.

Көлденең жолақ бұлшықет ұлпасы. Бұлшықет талшығы (мион) – қаңқаның бұлшықет ұлпаның негізгі элементі болып табылады, оның пішіні мен мөлшері. Бұлшық ет талшықтың: біріктіруші (миофибрил жүйесі), трофикалық (ядросаркоплазмалық құрылымның тұтастығы), мембранды (Т-жүйесі), тірек (бұлшық етті талшық қабықшасы) және (М – жолақтар) және жүйке (сезім элементтері) аппараты.

Саркомер. Протофибриллдер, олардың құрамы мен алуан түрлілігі. Бұлшықетті талшықтарының құрылымды қысқаруы. Бұлшықет талшықтарының құрылымды қысқаруы. Бұлшықет талшықтардың түрлері: қызыл, ақ, ауыспалы. Олардың құрылымы мен атқаратын қызметінің сипаттамасы, спорт тәжірибесіндегі мәні. Қозғалатын бөлшектер (үлкен, кіші) және олардың атқаратын қызметтері. Бұлшықет көлемінің өздігінен жаңаруы және өсуі.

Жүректің бұлшыет ұлпасы, оның қаңқалық бұлшықеттерінен айырмашылығы. Кардиомиоцит және оның құрылымды бөлімдері, олардың ажырауы. Жүректің ерекше бұлшықеттерінің сипаттамыс.

Жүйке ұлпасы. Нейрон – жүйке ұлпасының негізгі қызметі атқаратын құрылымды бөлшегі. Жүйке ұлпаның тіректік және трофикалық элементтері. Макро және микрология. Нейрондардың құрылысы, пішіні және көлемі. Нейрон өскіндерінің қабыршақтары. Нейрондар өскіндердің сипаттамасы (нейриттер мен дендриттер).

Синапстар және олардың жүйке импульстерін берудегі мәні. Рецепторлар. Нейронның түрлері. Жүйкелік діндер, перифериялық жүйке өскіндері, олардың қабықшалары құрамдарының реттілігі. Жүйке ұлпасы элементтерінің регенерациясы.

МОДУЛЬ 2. АҒЗАНЫҢ ӨСУ ЖӘНЕ ДАМУ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ.

Жыныстық жасушалар. Ұрықтану. Эмбриогенездің сатылары. Ұлпалар (гистогенез) мен мүшелерінің (онтогенез) дамуы. Ағзаның сыртқы дамуы.