2.6 Кестеаралык байланыс кұру және іздеу, сорттау және сұрыптау
Кестеаралық реляциялы байланыстардың қүрылысы арнайы (Схема данных) терезесінде тышқанның көмегімен іске асады. Пайда болған кестеаралық байланыс базаның қызмет ету мақсаттарын автоматтандыруды жэне бүтіндігін қамтамасыз етуі үшін қажет, ол сызық түрінде кескінделеді эр түрлі екі кестенің жиектерін қосуға арналған. Жэне бір кесте негізгі, ал екіншісі байлаулы болып есептеледі. Кестеаралық байланыс құрудың үш улгісі бар. Олар:
а) бірге-бірі (1-1) - эрбір кесте жазуына басқа байлаулы кесте жазуы сэйкес болады;
б) бірден шексіздікке (1-оо) — бір кестедегі қандай да бір жазу басқа кестедегі бірнеше жазумен байланыста болуы мүмкін.
в) шексіздіктен шексіздікке (оо-оо) - бірінші кестедегі қандай да бір жазу екінші кестедегі бірнеше жазумен байланыста болуы мүмкін және керісінше екінші кестедегі қандайда бір жазу бірінші кестедегі бірнеше жазумен байланыста болуы мүмкін.
Кестеаралық байланыс қамтамасыз етеді :
Негізгі кестедегі басты жиек мэліметтерін жою немесе өзгерту мүмкіндігін шектеуге, егер бүл жиекпен басқа кесте жиектері байланыста болса.
Немесе негізгі кестедегі басты жиек мэліметтерін жою немесе өзгерту барысында автоматты түрде байланган кестедегі жиек мәліметтері де жойылады немесе өзгереді.
Мэліметтер базасын ашыңыз. Мэзір пунктін анықтау үшін Құрал жабдыктар Мәліметтер тізбегі немесе ггүймешені басып қүрал жабдықтар терезесіне өтіңіз.Барлық кестелерді таңдаңыз және негізгі кестелердің барлыгы кара түске бөлінеді. Лауызым жиегін негізгі кестеден алып оны тышқан көмегімен «Лауазым» жиегіне дейін тартыныңыз. «Байланыстар» диалогты терезесін ашыңыз, оны зерттеңіз. Құру терезесіндегі барлық құралдарды белгілеңіз. Тізбекте мынадай (1- оо) байланыс пайда болады, бүл мысалы бухгалтер бірнеше қызметкерге қатысты деген мағына береді. Дэл осындай байланысты негізгі жэне қосымша кесте арасында да орнатыңыз. Мэліметтер тізбегін сақтаңыз. Байланыс қүрылу процессін ұстазға көрсетіңіз.
Сурет-2.6.1 2.7 Мәліметтерді көру, сараптау жэне ендіру формаларын құрастыру
Access-те формалар мэліметтер кестесі мен сұранысы бар тұлынушылық интерфейсін құрастыруға арналған. МҚ қосымшасының үш типі бар: Транзакция өңдеуі үшін қосымша. Олар жаңа жазбаны кестелерге ендіру үшін жэне бар мәліметтерді сараптау үшін арналған. Тапсырманың қабылдануын қолдау үшін қосымша. Мүндай косымшаларда ақпарат график, кесте жэне жеке элементтік мәліметтер ретінде көрсетіледі. Мэліметтерді ендіру мен сараптау мүмкіндігі болмайды.
Мэліметтер қорын қолдау қосымшасы. Бул қосымшалар МҚ және МҚ кестесін құру, МҚ мүмкіндігін бақылау, пароль көмегімен мәліметтерді қорғау, МҚ көшіру мен периодты түрде тығыздалуы үшін арналған. Access-me форма қүру үшін келесі қағидалар қолданылады: 1. Сұраныс немесе кесте бойынша формаларды автоматты қүру. Өңдеушіге автоформаның үш типі ұсынылады: 1. Баған бойынша құрастырылған форма: формалардың өрістері бірінің астында бірі орналасады; 2. Таспалық форма: өрісі терезенің барлығы бойынша кесте түрінде орналасады, форма бірнеше жазбаларды біруақытта көруге мүмкіндік береді жэне өзінің айналма сызығы бар; 3. Кестеге сэйкес кестелік форма. Форма шебері. Форма шебері форманың қүрылу процесін бірнеше сатыларға бөледі. Әр сатыға Шебер диалогтық терезелердің бірінде белгілі көрсеткіштерді орнату қажет. Шебер көмегімен бір кесте негізінде
де, бірнеше кесте негізінде сұраныс құруға болады. Форма конструкторы. Конструктор форма қүрылымын өңдеу үшін, оның сыртқы үлгісін өзгерту үшін,басқару элементтерін қосу немесе өшіру үшін қолданылады. Конструктор терезесіндегі форма бес бөлімнен түрады: форма тақырыбы,мэлімет облысы, форма ескертуі мен төменгі жэне жоғарғы колонтитулдары. Форма тақырыбы көпбетті форманы баспаға шығару кезінде форманың жоғарғы бөлімін анықтайды, тек бірінші бетте көрінеді. Форма тақырыбында мэтін, графика жэне басқарудың басқа элементтерін ендіруге болады.
Сурет-2.7.1
Формада мәліметтерге енуге мүмкіндік беретін басқару элементтері бар. Басқару элементтері мэтіндік өріс, батырма, таңбаша, ауыстырып косқыш, ажыратқыштар, тізімдер, қолтаңба, суреттер, OLE (3 қосымша) объектілері мен графиктерін бейнелеуге арналған объектілер рамкалары болып табылады. Басқару элементтері элементтер панелінде орналасқан, мэзір бүйрығы (2.7.1сурет) немесе батырмасын қолданып активтендіруге болады.
Конструктор режиміндегі барлық форма элементтерін объектілер ретінде қолдануға болады. Объект таңдалып болған соң, ол қара шаршы рамкасымен қоршалады. Шаршылар объект көлемін өзгертуге арналған. Әр объект
контекстік мэзірмен жабдықталған. Форма көрініс пен оның элементтерінің түсін өзгертуге болады. Шебер көмегімен кұрылған формада оның бөлімдері, оны қүру кезінде тандалған әсемдеу стиліне тэуелді. Конструктор режимінде түсін өзгерту үшін: форма бөлімін немесе элементін ерекшелеп, ерекшеленген бөлім(тақырыбы, мэліметтер немесе ескерту облысы) ішіндегі бос орынға немесе элемент формасына тышқанның сол батырмасын шертіңіз; Формат (форма/есеп) құрал панельдерінде фонның бояу түсінің батырмасынан оң бөліктегі бағыттаушыны шертіңіз; палитрадағы қажет түсті тандаңыз. Форма фоны ретінде WMF немесе BMP графикалық формат файлында сақталған суреттерді қолдануға болады. Фондық суретті қосу үшін: Конструктор режимінде конструктор формасының жоғарғы сол бүрышындағы шаршыға тышқанның сол батырмасымен шертіңіз (қара шаршы пайда болуы керек); Конструктор формасы қүрал панелінде Свойства батырмасын басыңыз; Макет салымын ашыңыз, онда Рисунок қызметін табыңыз, қызметін ендіру өрісінде файыл атын жазыңыз. Формалар бір немесе бірнеше кестелер негізінде қүрылуы мүмкін. Көп кестелі формаларға бірнеше кестені байланыстыратын сұраныс негізінде қүрылған формалар жатады, сонымен қатар өзінде басқа объект ендірілген формасы кіреді. Бүл кезде басқа объектімен құрылған форма бағыныңқы форма деп, ал өзінде бағыныңқы формасы бары негізгісі деп аталады. Әдетте мүндай формалар кестелермен байланысқан мэліметтерді көрсету үшін қолданылады. Access-me көп бетті формаларды қүруға болады.
Қорытынды
Microsoft ACCESS тарауының жылдам өсуі қазіргі компьютер өндірісінің ең маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Соңғы бірнеше жылда Microsoft ACCESS мэліметтер қорының негізгі эрі жалғыз түрі болып қалыптасты. Бүгінгі күнде Microsoft ACCESS персоналды компьютерде де үлкен ЭЕМ жұмыс істейтін 100-ден астам деректер қорының басқару жүйелерін қолдануға мүмкіндік жасап отыр.
Microsoft Access бір реляционды мәліметтер қорында эр түрлі көздердегі мағлұматтарды біріктіреді. Құрылған формалар, сұраныстар жэне есеп берулер мәліметтерді жаңартуды, қажетті мэліметтерді іздеуді, мэліметтерді талдауды, есеп берулерді, диаграммаларды және пошталық жапсырмаларды баспаға шығаруды жылдам жэне эффективті жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Бағдарлама барысында деректер қорында жазбалар жазу немесе жаңа жазбаларды қайта енгізу сонымен қатар жазбаларды өшіру, қосу, редактрлеу, оларды көру сияқты негізгі іс-эрекеттер қарастырылады. Сондай-ак батырмалық форма жасау қарастырылған, яғни басты форма қүрылып, соның ішінен деректер қорындағы барлығы қарастылырған мәліметтерді кесте түрінде көруге болады. Бағдарламада тілді таңдау мен талдау барысында осы Access-тің артықшылықтары мен ерекшеліктері толығымен сипаттталады.
Microsoft ACCESS құрал-саймандар көмегімен "Әлем теннисисттерінің" мэліметтер қорын қүрдым. Мастер арқылы кесте кұруды, сұраныстармен жүмыс жасауды, пішіндерін құруды үйреніп, меңгеріп алдым.
Қолданылған эдебиеттер тізімі
Негізгі эдебиеттер:
І.Брешенков A B Оперативная разработка баз данных средствами системм CLARION . 2.Дейт К Дж Руководство по реляционной СУБД
З.Берлинер Э.М., Глазырина Т.Б., Глазырина Э.Б. Office 2000, М. Издательство «Бином», 2000г.
4.Аладьев В.З., Хунт Ю.Я., Шишаков М.Л. «Основы информатики» учебное пособие.М., Филин, 1998г.
5.Информатика. Учебник под ред. проф. Н.В. Макаровой, Финансы и статистика, 2001г.
6.Н.В. Макаров «Информатика». Практикум по технологии работы на компьютере., Финансы и статистика, 2001 г.
7.Балапанов Е.К., Бөрібаев Б., Даулетқулов А., «Информатикадан 30 сабақ» Алматы, 1999ж.
8.Каймин В.А., Питеркин В.М., Уртминцев А.Г. «Информатика». Учебное пособие, 1998г.
9.Ю. Бекаревич, Н. Пушкин «Microsoft Access 2000».
Ю.симонович С.В. «Информатика» базовый курс
П.Симонович С, Евсеев Г., Алексеев А. «Специальная информатика» Инфорком-Пресс, 1999г.
12.Борланд Р. «Эффективная работа с Microsoft 7.0» Санкт-Петербург, изд. «Питер Пресс», 1996г.
Қосымша эдебиеттер:
13.K. «Эффективная работа WINDOWS 98» Питер 1999г. 14.Андердал Б. «Самоучитель WINDOWS 98» Изд. 2-е Питер 1999г. 15.Богумирский С. «Энциклопедия WINDOWS 98» Питер 1999г. 16.C.M. Лавренев «Excel» сборник примеров и задач. Москва 2002г. 17.Симонович С, Евсеев Г., Алексеев А. «Общая информатика» Инфорком- Пресс, 1998г.