6 Экономикалық бөлім

ЭЛОУ-АВҚ қондырғысының вакуумды колоннасын қайта жараптау Атырау қаласындағы мұнай өңдеу зауытында жүргізіледі. Қазіргі таңда зауыттын тұрақты басқаратын жақсы дамыған менеджмент бөлімі бар. Сонымен қатар зауыттың өзінің маркетингтік стратегиясы бар және осының нәтижесінде зауыт өз өнімін бүкіл Қазақстан бойынша сататын тұрақты рыногы бар. Қазіргі таңда зауыт Қазақстанға қажетті мұнай өнімдерінің жартысын өндіреді. Бұл бөлімде процестің техника- экономикалық көрсеткіштерін есептейді.

6.1 Капиталды шығындардың есептеулері

10- кесте

Өндірістік қордағы негізгі қондырғылардың бастапқы бағасы

Өндірістік фондтардың негізгі атаулары	Бастапқы бағасы
	Тенге	%
Ғимарат	262910	1,18
Құрылыстар және Байланыстырғыш жабдықтар	155360	0,7
Жұмыс және күш машиналары және қондырғылар	21834760	98,12
Барлығы: :	22253030	100

Меншікті капиталды кірістер:

Кмен=Ф/Qфак

К_мен – меншікті капиталды кірістер, тенге;

Ф – Қозғалыстағы қондырғылардың негізгі қордағы бағасы, тенге;

Q_фак –Жұмыс жасап тұрған қондырғының өнімділігі, т/год.

К=22253030/2500000=9

Жобаланатын жобаның меншікті капиталды шығындарын :

К=Кмен.*Qөнд.

Бұл формуладағы:

К – Жобалантын қондырғының капиталды шығыны, тенге;

Q_пр – Жобаланатын қондырғының өнімділігі, т/жыл.

К = 9 3000000 = 27000000 тенге

6.2 Өндірістің негізгі жұмысшыларының санын есептеу

Негізгі өндіріс жұмысшылар саны кезектік кестенің көмегімен жүргізіледі. Кезектік кестесін қолданып, бір жұмысшының қондырғыға қатысты жұмыс уақытының балансы 11 кестеде көрсетілген.

11- кесте

Жұмыс уақытының балансының есептелуі

Көрсеткіштер атаулары	8- сағаттық жұмыс тәртібіне
Күнтізбедегі тәулік саны (Тк)	365
Демалыс күндер:
Демалыс	81
Мейрам	9
Барлығы: :	90
Номиналды тәулік саны (Тн)	275
Жоспарланған демалыс күндер саны:
Қосымша демалыс күндер	24
Денсаулық себебімен жұмысқа шықпай қалу	4
Мемлекеттік және қоғамдық міндеттерді орындау	1
Білім алу себебімен бірақ өндірістен шықпай демалыс алу	1
Барлығы: :	30
Тәулік уақытының эфектілі фонды (Тэф)	245
Уақыттың эфектілі фонды	1960

Жұмыс жасайтын жұмысшылар санын мына формуламен есептейді:

бұл формулада:

Т_н – тәулік санының номиналды саны;

Т_эф – уақыт қорының эфектілігі;

12-кесте

Негізгі өндіріс жұмысшыларының санын есептеу

Мамандық атауы	Разряд	Жалпы жұмысшы- лар саны		Жалақы-ның түрі	Штат бойынша жұмысшы-лар саны	Жұмысқа шықпай қалған күндер коэффициенті
		Ауысым- дар	бір тәулікте
Технологиялық қондырғының операторы	6	1	3	Уақыт-пен	3	1,1
Оператор	5	3	7		7	1,1

12-кестенің жалғасы

Мамандық атауы	Разряд	Жалпы жұмысшылар саны		Жалақының түрі	Штат бойынша жұмысшылар саны	Жұмысқа шықпай қалған күндер коэффициенті
		Ауысымдар	бір тәулікте
Оператор	5	2	6	Уақыт-пен	6	1,1
Машинист	5	2	6		6	1,1
Машинист	4	1	3		3	1,1
Барлығы: :			25		25

13-кесте

Негізгі өндіріс жұмысшыларының жалақысы

Мамандық атауы	Саны	Тариф разряды	Тарифтік мөлшер		Марапаттар мөлшері
			сағаттық	күндіздік
Технологиялық қондырғының операторы	3	6	192	1536	30
Оператор	7	5	164	1312	30
Оператор	6	3	109,7	877,6	30
Машинист	6	5	164	1312	30
Машинист	3	4	131	1048	30
Барлығы: :	25

Тариф бойынша жалақының есептелуі:

Фт=Кст*Н*Тэф

Ф_т – тариф бойынша жалақы, тенге;

К_ст – күндіздік тариф мөлшері, тенге;

Н – санақ нормасының тізбегі;

Т_эф – жұмыс уақытының эфектілі фонды.

Кст=Кст6*Н6 +Кст5*Н5+Кст3*Н3+Кст5*Н5+Кст4*Н4 /(Н6+Н5+Н3+Н5+Н4 )

Кст=1536*3+1312*7+877,6*6+1312*6+1048*3/(3+7+6+6+3)=26500 тг

Фт =26500*245=6492500 тг

Марапаттау қоры:

Фпрем = Фт *П/100%

П – марапаттау мөлшері, %.

Фпрем= 6492500*30/100=1947750 тг

Түнгі уақытта жұмыс жасаған үшін қосымша :

Ктүнгі= Фт*һ/Ттәу*һтүнгі

h – түнгі жұмыс уақытының сағат мөлшері, 8 сағатқа сәйкес;

Т_тәу – өндірістің тәуліктік жұмыс уақыты, 24 сағатқа сәйкес;

H_түнгі – түнгі жұмыс уақытына қосымша коэффициент, 1/5 сәйкес.

Ктүнгі=6492500*8/24*0,2=1352604,167 те

Мейрам күндеріне қосымша төлем ақы:

Киейр. =Фт *3,73/100%

3,73 – мейрам күндерінің саны, %

Кмейр. = 6492500*3,73/100%= 242170,25 тг

Үздіксіз жұмыс тәртібінде, ауысым уақыты 8 сағаттық мөлшерде болғанда, кесте бойынша өңдеу уақытының орны бар. Артық жұмыс жасаған күндер үшін қосымша жалақы :

Картық= Кст*t артық /2

t_артық – артық жұмыс жасаған күндер саны.

T_артық = Т_пл – Т_н = 12 тәулік

Картық = 26,5*12/ 2=159000 тг

Жалақының негізгі қорын есептейміз:

Ф_нег = 6492500+1352604+242170,25+159000=8246274,35 тг

Қосымша жалақы:

Фқос=Фнег*К/Тэф

К – шықпай қалған күндер.

Фқос=8246274,35*30/245=1009747,88 тг

Жалақының толық қоры:

Ф_толық = Ф_нег + Ф_қос

Ф_толық = 8246274,35 + 1009747,88 = 9256022,23 тг

Коэффициент есебімен:

Ф_{толық р.к.} = 1,7(Ф_нег + Ф_қос)

Ф_{толық.р.к.} = 1,7(8246274,35 + 1009747,88) = 15735237,79 тг

Қоғамдық сақтандыруға бөліген ақша мөлшері:

Фқоғ.сақ= Фтол *30%/100%

Ф қоғ.сақ = 9256022,23*30%/ 100%= 2776806 тг

Орташа айлық шығын мөлшері:

Ф орт.жал= Ф тол./ ΣН*12

Ф орт.жал = 9256022,23/ 25* 12= 30853,4 тг

6.3 Өнімнің өзіндік құнын анықтау

14-кесте

Өндірістік бағдарламаның есептелуі

Шикізат және алынатын өнім аталуы	%	Жылдық көлем, т
Алынған шикізат:
Мазут	58,8	1764000
Алынды :
Вакуумды соляр Жеңіл вакуумдық газойль Ауыр вакуумдық газойль Гудрон	3,5 13,3 20 22	102266 388609 584376 642813
Барлығы:	58,8	1764000

15-кесте

Шикізатқа және энергияға жұмсалған шығынды есептеу

Шығындар түрі	Шығын нормасына бекітілген сан мөлшері	Шығын нормасы	Жылдық шығын	Бірлікке баға, тенге	Толық көлем суммасы, ,Тенге
Шикізат, мың.т	973	1	973	810	788130
Бу, Гкал	973	0,025	24	495	11880
Айналмалы су мың. м3	973	0,2	194	360	69840
Эл/энергия мың. кВт/сағ	973	0,5	487	263	128081
Сұйық отын, мың. т.	973	0,25	243	2880	699840
Барлығы: :					1697771

Амортизациялық шығындар :

А= К*Н/100

Н – амортизациялық норма, %

А= 27000000*10,5/ 100= 2835000 тг

Осы ағындағы жөндеуге кеткен шығындар :

Ш а.ж =Q*H

Н – жөндеу шығындарының нормасы, %

Ш а.ж= 973*0,10= 97,3 тг

Қондырғының қайта қалпына кетірілуіне кеткен шығындар мына формуламен есептейді:

З с.зк=А+З а.ж

З с.эк= 2835000+ 97,3= 2835097,3 тг

16-кесте

Тікелей шығындар соммасы

Шығындар тізімі	Сумма, Тенге
Энергетика	128081
Жалақы	9256022,23
Қоғамдық сақтандыруға бөлінетін қаражат	2776806
Қондырғының қайта қалпына кетірілуіне кеткен шығындар	2835097,3
Зауыттың ішкі айдау шығындарын	1070,3
Барлығы: :	14997076,53

Зауыттың ішкі айдау шығындарын мына формуламен есептейді:

З з.і.а= Q*C

С – бір тоннаны айдау бағасы, тенге.

З з.і.а= 973*1,1= 1070,3 тг

Цех шығындар мына формуламен есептеледі:

Ц ш= Тш * Н/100

П_р – тікелей шығын, мың. тенге;

Н – цех шығындарының нормасы, %.

Ц ш= 14997076,83 * 9,1/100= 1364733 тг

Жалпы зауыттық шығындар мына формуламен анықталады:

Ж з= Т ш* Н ж.ш

Ж з – жалпы зауыттық шығындардың көлемі;

Н ж.ш – жалпы зауыттық шығындардың нормасы, %.

Ж з= 14997076,83*15/ 100= 2249561,525 тг

Шығындарды соммалап өңделген өнімдердің өндірістік өзіндік құнын анықтаймыз:

128081+2249561+1364733+14997076,53 = 18739451,83 тг

Жанама өнімнің өзіндік құны:

Гудрон: 584*3000=1752000 тг

Жалпы соммадан жанама өнімнің құнын азайтамыз:

18739451-1752000= 16987451,83 тг

Негізгі өнімнің бір тоннасының өзіндік құны:

Ө қ=Шт/ Qт

Шт – шығарылған негізгі өнімнің толық шығыны, мың. тенге.

Ө қ= 16987451/973=17458 тг