9 Тақырып. Еңбек нарығы. Еңбек ресурстары.

Сабақтың мақсаты:

1. Материалды қарастырғанда өндіріс факторларына сұраныс туынды сипатта болатынына ерекше назар аудару?

2. Жоғары пайда тапқысы келетін бәсекелес фирма тиімді еңбек тиімді еңбек санын (жалданушы жұмысшылар) анықтайды.

3. Еңбек рыногындағы ең төмен жалақы деңгейін салдары.

4. Оукен заңын қарастыру.

Қарастырылатын сұрақтар:

• Фирмалар сатып алушы ретінде факторлар рыногында қалай әрекет етеді?

• Еңбек рыногы басқа басқа факторлар рыногынан несімен ерекшеленеді?

• Факторлар рыногында баға қалай анықталады?

• Факторлық бағалар фактор иелерінің табысын қалай анықтайды?

• Фирманың өндіріс факторына деген сұранысы рыноктағы түпкілікті өнім сұранысынан және өнімділіктен қалай байланысты?

• Туынды сұраныс дегеніміз не?

• Баға қабылдаушы фирманың жұмысшыларды жалдау шарттары қандай?

Сабақтың жоспары:

1. Еңбек рыногы дегеніміз не?

2. Еңбек ресурстары және жұмыссыздық. Жұмыссыздық салдары. Сызбанұсқаны талдау, тесті анализдеу. Есептер шығару.

3. Еңбек рыногының ерекшеліктері және жалақы. Есептер шығару. Графикті талдау.

4. Еңбекке сұраныс. Туынды сұраныс. Есептер шығару.

5. Еңбек рыногындағы ұсыныс. Графиктерді қарастыру.

6. Рыноктық тепе-теңдік. Есептер шығару. Тесті талдау.

7. Жалақыны мемлекеттік реттеу. Графикті талдау.

Қолданылған әдебиет тізімі:

1. Основы экономической теории: Учебник для 10 -11 кл. общеобразоват. учрежд. с углубленным изучением экономики/Гос. унив. – Высшая школа экономики; Под ред. С.И. Иванова. – 7-е изд. – В 2-х книгах. Книга 1. – М.: Вита-Пресс, 2004, с.237-265.

2. Практикум по основам экономической теории: Уч. пособие для 10 -11 кл. общеобразоват. учрежд. с углубленным изучением экономики/Гос. унив. – Высшая школа экономики; Под ред. С.И. Иванова. – М.: Вита-Пресс, 1999, с.123-134.

3. Липсиц И.В. Экономика: В 2 кн. Кн.1.: Учебник для 9 кл. общеобразоват. учрежд.- 4-е изд., перераб. и доп.- М.: Вита-Пресс, 2000, с.114-177.

4. Буфетова А.Н., Веселая Л.С. – Новосибирск, НГУ, экономический факультет, 2006, с. 26-31, 89-93

5. Мицкевич А.А.- Сборник заданий по экономике: Для учащихся 10 -11 кл.- В 3-х книгах. Кн. 1. Задачник по микроэкономике.- 3-е изд., переработанное. – М.: Вита-Пресс, 2001, с.334-372.

Негізгі ұғымдар мен терминдер:

Туынды сұраныс, еңбекке сұраныстың икемділігі, ақшамен көрсетілген шекті табыс, еңбек ұсынысы, еңбек рыногындағы ұсыныс.

Еңбек нарығы

Жұмысшыларды жұмыспен қамтамасыз ететін және жұмыспен қамту сферасындағы шешімдерді оралықтандыратын рынокты – еңбек рыногы деп атайды.

Барлық раноктарда сияқты мұнда да сатушылар мен сатып алушылар әрекет етеді. Кез-келген уақытта олардың саны өте көп болғандықтан қабылданатын шешім де әрқайсысына тікелей байланысты. Мысалы, бір жұмыс беруші еңбекақыны көтерсе, басқа компания да жұмыс күшін тартуда бәсекелесінен қалмас үшін осылай жасауы мүмкін. Осылайша, жұмысқа тұру өте қиын екенін көрсе, қызметкер басқа жұмысты таңдауы мүмкін.

Осылайша еңбек рыногы еңбекті сатушылар мен сатып алушылардан құралады.

Кейбір еңбек рыноктары нда егер сатушы өз кәсіподағы арқылы әрекет етсе, сатушы мен сатып алушы арасындағы келісім ішінара қатаң шарттарға сүйеніп жасалады.

Кәсіподақ рөлі күшті еңбек рыноктарында жұмыс беруші кімді жұмысқа алатынын өзі білгенімен, оның әрекеті кәсіподақ пен кәсіпорын басшы арасындағы төмендегідей бағыттағы келісімдерді ескеруі керек: жұмысшыны жұмыстан шығару, жалақыға байланысты сұрақтар, шағымдарды қарастыру, жұмы көлемі, темпі және қызмет бабымен жоғарылау т.б. Ал кәсіподағы жоқ рыноктардығы (мемлекет немесе ірі жұмыс беруші) іс-әрекеттер әкімшіліктің билігін шектейтін және жалданушыларға әділ қатынастар құруға кепілдік беретін ережелерге сүйенеді.