Кәсіпорын жаңа капитал шығарады

Кәсіпорын қосымша қаражаттарды несие берушілерден ғана емес, сонымен қатар, жаңа меншік иелерін тарта отырып та ала алады. Капитал деп иелік етуді де айтамыз. Көптеген адамдар бұл әдісті капиталды қаржыландыру деп те атайды. Жалғыз иелік етуші өз иелігінің бір бөлігін «сатып», серіктестік құрып, қосымша қаражаттарды тарта алады. Серіктестік жаңа әріптестерді тарта алады немесе акциялардың бір бөлігін сатып, инкорпорациялана алады (яғни, корпорация болып құрылады). Жаңадан құрылған немесе бұрыннан қызмет етіп келе жатқан және ашық болуды жоспарлайтын корпорациялар жаңа акцияларды шығара отырып, капитал тартады. Бұл акцияларды алғашқы ашық ұсыну немесе акция эмиссиясы деп аталады.

ҚОСЫМША МАТЕРИАЛ

Қазақстан Республикасында бизнесті қаржыландыру фирманың меншік және қарыз қаражаттарының оңтайлы үйлесетін классикалық сызбасы ретінде анықталады.

Кәсіпорынның меншік қаражаттарының негізгі көзіне таза табыс (таза пайда) жатады. 1 кестеде Қазақстан Республикасының ұлттық шаруашылығының алдыңғы қатарлы салаларының сандық сипаттамасы келтірілген.

Кесте 1. Қызмет түрлері бойынша таза табыс, млн. Теңге

Қызмет түрлері	1998 жыл	1999 жыл
Ауыл шаруашылығы	100772,1	144902,1
Кен өндіру өнеркәсібі	1213,8	1354,7
Өңдеу өнеркәсібі	645383,6	100884,7
Өндіріс	3937,6	526,6
Құрылыс	43039,3	46773,9
Сауда	151139,5	153650,4
Мейманханалар мен мейрамханалар	2880,7	2656,0
Көлік пен байланыс	110540,6	116687,6
Қаржылық қызмет	15509,9	35369,8
Білім беру	16613,2	17526,7
Денсаулық сақтау мен әлеуметтік қызметтер	16568,3	14974,6
Басқа коммуналдық, әлеуметтік және жеке қызметтер	15003,1	206222,6

Қазақстан цифрларда. Статистикалық жинақ ( Ә.А.Смаиловтың басшылығымен. \ Алматы, 2001ж.)

Сонымен қатар, акционерлік қоғам (корпорация) сынды бизнесті ұйымдастыру насыны бар кәсіпорындардың акцияларды эмиссиялауы (шығаруы) мен сатуы меншік қаражаттарды толықтыру көзіне жатады.

2 кестеде 2001 жылдың 1 қаңтарына эмитенттелген акциялардың қызмет түрлері бойынша бөлінуі көрсетілген.

Кесте 2. 2001 жылы экономикалық қызмет түрлері бойынша эмитенттелген акциялардың бөлінуі

Қызмет түрлері	Акциялар	Нәтижесіне %-бен
БАРЛЫҒЫ	381811	100
Кен өндіру өнеркәсібі	58241	15,3
Өңдеу өнеркәсібі	72941	19,1
Өндіріс (қуат, газ, су)	38116	10,0
Сауда	13545	3,5
Көлік пен байланыс	46867	12,3
Қаржылық қызмет	65593	17,2
Басқалар	87508	22,6

Қазақстан 2001 жыл, Ақпаратты-аналитикалық жинақ И.И. Смаиловтың басшылығымен. Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі Агенттігі, 2001 жыл.

Қаржыландырудың сыртқы негізгі көздеріне банктік несие жатады. 3 кестеде ұлттық шаруашылық салаларының қимасында ұсынылған несиелер келтірілген.

Кесте 3. Экономиканың салалары бойынша екінші деңгейдегі банктердің несиелері (млн. теңге)

БАРЛЫҚ НЕСИЕЛЕР	1999 жыл	2000 жыл
	139070	276218
Соның ішінде
Қысқа мерзімді	69128	143195
Өнеркәсіп	16049	42773
Ауыл шаруашылығы	2755	12669
Құрылыс	3606	4328
Көлік	281	3553
Байланыс	2043	5473
Сауда	23858	57366
Басқалар	20536	17033
Ұзақ мерзімді	69942	133023
Өнеркәсіп	16271	41511
Ауыл шаруашылығы	9001	13211
Құрылыс	2118	7630
Көлік	4399	12956
Байланыс	855	422
Сауда	17535	34373
Басқалар	19763	22820

Қазақстан 2001 жыл, Ақпаратты-аналитикалық жинақ И.И. Смаиловтың басшылығымен. Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі Агенттігі, 2001 жыл.

Қорытындылай келе, отандық кәсіпорындардың қызметін қаржыландыруда олардың меншік қаражаттары (80%) негізгі көз болып табылатынын атап кету қажет. Ал, әлемдік тәжірибеде, негізінен, тартылған қаражаттар қолданылады.