- •Жалпы бөлім
- •Қазіргі кездегі халықаралық құқықтың түсінігі. Жоспары:
- •1 Қазіргі жаңа кезеңде халықаралық қарым-қатынастың негізгі сипаты.
- •Халықаралық құқық- құқтың айырқша жүйесі ретінде.
- •3. Халықаралық құқықтың қазіргі жаңа кезеңдегі атқаратын қызметі.
- •4. Кодификация және халықаралық құқықтың қарқынды өркендеуі.
- •5. Халықаралық көпшілік және халықаралық жеке құқық
- •2. Халықаралық құқықтың және халықаралық құқық ғылымының даму тарихы.
- •Халықаралық құқықтың қалыптасуы және оның тарихи кезеңдері.
- •Ежелгі дүниенің халықаралық құқығы.
- •Орта ғасырдың және жаңа ғасырдың халықаралық құқық және халықаралық құқықтық көзқарастары.
- •Қазіргі заманның халықаралық құқығы.
- •3. Халықаралық құқықтың қайнар көздері мен жүйесі
- •1. Халықаралық құқықтың нормалары.
- •2. Халықаралық құқықтың жүйесі.
- •3. Халықаралық құқық қайнар көздерінің негізгі түрлері.
- •4. Халықаралық құқықтың көмекші қайнар көздері.
- •4. Қазіргі замандағы халықаралық құқықтың негізгі қағидалары.
- •Халықаралық құқықтың негізгі қағидаларының ұғымы мен жіктелуі.
- •Халықаралық құқықтың негізгі қағидалары.
- •Күш қолданбау қағидасы.
- •Шекара беріктігі қағидасы.
- •Мемлекеттердің территориялық тұтастық қағидасы
- •Халықаралық дауларды бейбіт жол мен шешу қағидасы
- •Халықтардың тең құқықтығы мен өз-өзін анықтау қағидасы.
- •Адам құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу қағидасы
- •6. Халықаралық құқық субьектісі.
- •3.Мемлекеттер сабақтастығы
- •Осындай жағдайларда Халықаралық Құқықтың рөлі
- •7. Халықаралық шарттар құқығы.
- •Халықаралық ұйымдар құқығы.
- •2. Халықаралық ұйымдардың түсінігі мен құқықтық табиғаты.
- •3. Халықаралық ұйымдардың даму тарихы.
- •9. Қазақстан -бұҰның мүшесі. Бұұ ның реформалау мәселесі. Жоспары:
- •11. Халықаралық құқықтық жауапкершілік.
- •Халықаралық ұйымдардың халықаралық құқықтық жауапкершілігі.
- •13. Дипломатиялық және консулдық құқық
- •Қазіргі таңда дипломатиялық және консулдық құқық, жүйелеу және прогрессивті даму тұрғысынан алғанда, халықаралық құқықтың бір ретке келтірілген саласы болып табылады.
- •Дипломатиялық құқықтың түсінігі
- •Дипломатиялық корпус
- •Консулды тағайындау мен қайта шақырудың тәртібі
- •14. Халықаралық экономикалық құқық
- •Халықаралық экономикалық құқықтың түсінігі және субьектілері.
- •2. Халықаралық экономикалық құқықтың қайнар көздері.
- •3.Халықаралық экономикалық құқық қағидалары.
- •4.Халықаралық экономикалық қатынастардың жекелеген салаларындағы қауымдастықты халықаралық-құқықтық реттеу.
- •5.Аймақтық экономикалық қауымдастықты халықаралық-құқықтық реттеу.
- •6. Қазақстан Республикасының экономикалық органдары.
- •Қылмыстылықпен күресудегі мемлекеттердің ынтымақтасуы
- •Қылмыстылықпен күресудегі мемлекеттердің ынтымақтастығының салалары.
- •16. Территориялар және басқа кеңістіктер.
- •Халықаралық өзендер.
- •Антарктаркиканың халықаралық режимі.
- •Ұсынылған әдебиеттер:
- •17.Халықаралық әуе құқығы Жоспары:
- •2. Халықаралық әуе құқығының негізгі қағидалары
- •3. Мемлекеттік аумақта ұшу ережелері
- •5.Халықаралық әуе хабандандырылуның құқықтық реттеу
- •6.Әуе кемелерінің құқықтық мәртебесі.
- •6.Халықаралық әуе құқығындағы жауапкершілік.
- •7.Икао Азаматтық авиация бойынша халықаралық ұйым
- •Континентальдық шельф
- •Халықаралық бұғаздар
- •2. Халықаралық теңіз құқығының қайнар көздері мен қағидалары
- •3. Теңіз кеңістіктерінің кұқықтық режимі
- •1) Ішкі теңіз сулары
- •2) Аумақтық теңіз
- •4) Іргелес зона
- •5) Континентальдық шельф
- •8) Халықаралық бұғаздар
- •9) Архипелагтік сулар.
- •10) Теңіз каналдарының құқықтық статусы
- •19. Халықаралық ғарыш құқығы Жоспар
- •20. Халықаралық экологиялық құқық
- •21. Халықаралық қауіпсіздікті нығайтудағы Қазақстанның атқаратын рөлі
- •Ұсынылатын әдебиеттер:
- •Бұл дәріс халықаралық даулардың негізінде экономикалық, әлеуметтік-саяси, идеологиялық, әскери және халықаралық-құқықтық факторлар жатқандығын ескере отырып жазылған.
- •Тікелей келіссөздер мен кеңес беру халықаралық келіспеушіліктерді шешудің негізгі жолдары ретінде.
- •Халықаралық бітімгершілік процедурасы. Игі қызметтер, татуластырушылық, тергеу және келісім комиссиялары.
- •Халықаралық аралық соттар (арбитраж).
8) Халықаралық бұғаздар
Бұғаздар ол қандай да бір құрлық учаскелерін бөліп тұратын және көршілес су бассейндерін немесе оның бөлігін қосып тұратын біршама тар су кеңістігі.
Көптеген бұғаздар қашаннан біре халықаралық кеме қатынасы үшін негізгі теңіз жолы қызметін атқарады, оның режимі халықаралық әдет-ғұрып, шарттар және мемлекет ішіндегі заңдар негізінде реттеледі.
Жер бетінде 300-ге жуық бұғаздар бар деп есептеледі, оның ішінде көбісі әртүрлі континенттерді және халықаралық кеме қатынасындағы елдерді қосатын қысқа жол ретінде маңызды роль атқарады.
Негізгі халықаралық бұғаздар қатарына Малакк, Гибралтар, Па-де-Кале, Сингапур, Магеллан, Қара теңіз, Балтық және басқа бұғаздар жатады. Мұндай бұғаздарда кеме қатынасы сауда кемелері және әскери кемелер үшін еркін жүзеге асырылады.
1982 жылы БҰҰ-ның Теңіз құқығы туралы конвенцияда халықаралық кеме қатынасы үшін қолданылатын бұғаздардың келесі түрлері белгіленген:
-ашық теңіздің немесе экономикалық зонаның бір бөлігінің аралығындағы бұғаздар, ол жерде кез-келген кемелер үзіліссіз және тез өту мақсатында кедергісіз транзиттік өту құқығын иеленеді.
-арал мен жағалаудағы мемлекеттің континентальдық бөлігінің аралығыныдағы бұғаздар, ол жерде транзит үшін және аумақ және ішкі суларға кіру үшін бейбіт түрде өту құқығы қолданылады.
-ашық теңіздің бір ауданы мен мемлекеттің аумақ суының аралығындағы бұғаздар, ол жерде де бейбіт түрде өту құқығы қолданылады.
-құқықтық режимі арнайы халықаралық шарттармен реттелетін бұғаздар (Қара теңіз бұғазы, Балтық бұғазы және тағы басқа)
БҰҰ-ның Конвенциясының 38-бабына сәйкес, бұғаздарда кедергілер жасалмайтын транзиттік өту құқығын иеленеді. Транзиттік өту кеме қатынасы және ұшу бостандықтарын, ашық теңіздің немесе айрықша экономикалық зонаның бір бөлігінің аралығындағы бұғаздан үзіліссіз өту мақсатында, жүзеге асыруды білдіреді.
Транзиттік өту кезінде балық аулауға, кедендік және санитарлық ережелерді бұзуға, зерттеуге, гидрогеографиялық суретке түсіріп алуға жол берілмейді.
Шетел әскери кемелері транзиттік өту құқығын еркін жүзеге асырады. Сонымен қатар сүңгуір қайықтар осы бұғаздардан су астындағы жағдайда өте алады, ал экономикалық зонада олар су бетіндегі жағдайда өтуге міндетті болғанын ескеру керек. Осы арқылы транзит мақсатында сүңгуір қайықтарға қатысты кеме қатынасы бостандығын өзіне тән әдеттегі су асты жүзу тәртібінде қолдану мүмкіндігі танылған. Транзиттік өтуді жүргізу, бұғаз суының статусын, жағалаудағы мемлекеттің әуе кеңістігі, су түбі және оның қойнауының үстіндегі егемендігін қозғамайды. Жағалаудағы мемлекеттің егемендігі мен барлық елдердің кемелерінің кедергісіз, еркін өту құқығының қосарлануы халықаралық бұғаздар режимінің ерекшелігі болып табылады.
Транзиттік өту құқығымен қатар, халықаралық бұғаздар арқылы бейбіт түрде өту қолданылады, мысалы, ашық теңіз ауданы және шетел мемлекетінің аумақ суының аралығындағы бұғаздар. БҰҰ-ның Конвенциясының 45-бабының 2-тармағына сәйкес, кеме қатынасы үшін қолданылатын бұғаздардан бейбіт түрде өтуді тоқтатуға болмайды. Сонымен қатар транзиттік режиммен өтуде бұғаздардан бейбіт түрде өту ережесі қолданылмайтынын ескеру керек.