2. Халықаралық әуе құқығының негізгі қағидалары

Халықаралық әуе құқығының арнайы негізгі қағидасы болып-мемлекеттің өзінің әуе кеңістігіне толық және ерекше егемендігінің таралуы жатады.Әуе кеңістігіне егемендік қағидасының мазмұны мемлекеттер өз әуе кеңістігінде өздері құрған құқықтық режимін қолдануы болып табылады Осы қағида халықаралық келісімдерде қалай бекітілді дәл солай әр елдің заңдылығында да бекітіледі. Кез-келген әуе кемелері қандай да бір мемлекеттің территориясы шегінде ұшып өткенде сол мемлекеттің әуе хабарландыруына байланысты заңдар мен тәртіптерді қатаң түрде орындауға міндетті.Өз әуе кеңістігіне егемендік қағидасын негізге ала отырып, мемлекеттер әдетте ұшу трассалары мен жоспарларын(маршрут),ал қажет болғанда тыйым салынған зоналар арқылы ұшу мен радиобайланыс ережелерінің тәртібін анықтап, ұшу қорғанысын қамтамасыз етеді.

Мемлекеттер өз құзіретті органдары арқылы әуежайға ұшып келген шетел әуе кемесінің құжаттарын тексеруге құқылы. Сондықтан да халықаралық әуе хабарландыруларын жүзеге асырушы шетел әуе кемелері қандай да бір мемлекет территориясына келгенде сол мемлекеттің юрисдикциясына бағынады.

Ашық әуе кеңістігіндегі ұшу еркіндігі қағидасы. Ашық

немесе халықаралық әуе кеңістігіне жағалаудағы мемлекеттің аумақтық суының ары қарайдағы кеңістік жатады.

Әуе кемелері халықаралық әуе кеңістігінде ұшу кезінде тек өзі тіркелген мемлекеттің юрисдикциясына ғана бағынады. Бірақ халықаралық әуе кеңістігінде еркін ұшу мемлекеттердің әуе кемелерінің халықаралық келісімдер мен ИКАО регламентінде белгіленген талаптар мен ережелерді орындамауы болып табылмайды.

1944 жылғы Чикаго конвенциясы мен ИКАО белгілеген ашық теңіз үстімен ұшудың ережелерін кез-келген мемлекет өз әуе кемелерінің қатаң түрде сақтауын қамтамасыз етуі тиіс.

Ашық әуе кеңістігінде әуе кемелерінің ұшу ережелерінің жүйесі “әуе қозғалысына қызмет көрсету және ұшудың ережелері – аэронавигациялық қызмет көрсету процедурасы ” туралы Чикаго конвенциясына қосымша да белгіленген.

Халықаралық азаматтық авиациясының қауіпсіздігін

қамтамасыз ету қағидасы .Бұл қағида бойынша бір жағынан авиациялық техниканың техникалық, сенімді эксплуатациясын қамтамасыздандыру, екінші жағынан азаматтық авиацияның қызметіне заңсыз актілермен араласумен күрес.

1944 жылғы Чикаго конвенциясы мен ИКАО-ны құрудың негізгі мақсаты халықаралық азаматтық авиацияның қауіпсіздігі мен тәртіпті түрді даму болып табылады. Оған дәлел Конвенцияда көрсетілгендей аэронавигациялардың қауіпсіздігіне қойылған талаптар жатады. Бұл талаптар авиация саласында ғылыми-техникалық прогрестің дамуына байланысты ылғи да өзгертіліп отырады. Бұл жұмыстарды орындау ИКАО-ға жүктелген. Осы мақсатпен қажет болған жағдайда мемлекеттер ИКАО-мен бірге халықаралық регламеттерді қабылдайды. Бұл регламенттер әуе кемелері пайдалану мезгілін және тіркеу мен борттық құжаттарын, байланыс жүйесі мен аэронавигациялық картасын т.б. мәселелерді қарастырады.

ИКАО-ның бастамасымен және қамқорлылығымен 70-жылдары азамттық авиацияны қызметіне заңсыз араласуға қарсы күресуде мемлекеттер қарым-қатынасын дамыту мен ұйымдастыру жөнінде халықаралық конвенциялар шығарылды: 1970 ж әуе кемелері заңсыз басып алуға заңсыз күрес туралы Гаага конвенциясы және 1971 ж азаматтық авиацияның қауіпсіздігіне қарсы заңсыз актілерге қарсы күрес туралы Монреаль конвенциясы. Бұл конвенцияда ұшып бара жатқан әуе кемелерін қорқыту немесе күш қолдану арқылы басып алса, онда ол ауыр қылмыс болып табылады.

Монреаль конвенциясында мұндай қылмыстың түрлері көбірек көзделген: әуе кемесі ішіндегі адамдарға қарсы, әуе кемелерін бұзса не жойса, әуе кемелерінің жұмысына қауіп төндіретін жалған (ақпарат) мәлімет айту. Осы конвенцияға мүше мемлекеттің барлығы да осы қылмыс жасағандарға қатаң жаза түрін қолдануға міндетті. 1988 ж Монреаль конвенциясына протоколда халықаралық әуе кемелерін ұшыруға қызмет көрсету кезінде әуежай жұмысына зиян келтіру.