- •Жалпы бөлім
- •Қазіргі кездегі халықаралық құқықтың түсінігі. Жоспары:
- •1 Қазіргі жаңа кезеңде халықаралық қарым-қатынастың негізгі сипаты.
- •Халықаралық құқық- құқтың айырқша жүйесі ретінде.
- •3. Халықаралық құқықтың қазіргі жаңа кезеңдегі атқаратын қызметі.
- •4. Кодификация және халықаралық құқықтың қарқынды өркендеуі.
- •5. Халықаралық көпшілік және халықаралық жеке құқық
- •2. Халықаралық құқықтың және халықаралық құқық ғылымының даму тарихы.
- •Халықаралық құқықтың қалыптасуы және оның тарихи кезеңдері.
- •Ежелгі дүниенің халықаралық құқығы.
- •Орта ғасырдың және жаңа ғасырдың халықаралық құқық және халықаралық құқықтық көзқарастары.
- •Қазіргі заманның халықаралық құқығы.
- •3. Халықаралық құқықтың қайнар көздері мен жүйесі
- •1. Халықаралық құқықтың нормалары.
- •2. Халықаралық құқықтың жүйесі.
- •3. Халықаралық құқық қайнар көздерінің негізгі түрлері.
- •4. Халықаралық құқықтың көмекші қайнар көздері.
- •4. Қазіргі замандағы халықаралық құқықтың негізгі қағидалары.
- •Халықаралық құқықтың негізгі қағидаларының ұғымы мен жіктелуі.
- •Халықаралық құқықтың негізгі қағидалары.
- •Күш қолданбау қағидасы.
- •Шекара беріктігі қағидасы.
- •Мемлекеттердің территориялық тұтастық қағидасы
- •Халықаралық дауларды бейбіт жол мен шешу қағидасы
- •Халықтардың тең құқықтығы мен өз-өзін анықтау қағидасы.
- •Адам құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу қағидасы
- •6. Халықаралық құқық субьектісі.
- •3.Мемлекеттер сабақтастығы
- •Осындай жағдайларда Халықаралық Құқықтың рөлі
- •7. Халықаралық шарттар құқығы.
- •Халықаралық ұйымдар құқығы.
- •2. Халықаралық ұйымдардың түсінігі мен құқықтық табиғаты.
- •3. Халықаралық ұйымдардың даму тарихы.
- •9. Қазақстан -бұҰның мүшесі. Бұұ ның реформалау мәселесі. Жоспары:
- •11. Халықаралық құқықтық жауапкершілік.
- •Халықаралық ұйымдардың халықаралық құқықтық жауапкершілігі.
- •13. Дипломатиялық және консулдық құқық
- •Қазіргі таңда дипломатиялық және консулдық құқық, жүйелеу және прогрессивті даму тұрғысынан алғанда, халықаралық құқықтың бір ретке келтірілген саласы болып табылады.
- •Дипломатиялық құқықтың түсінігі
- •Дипломатиялық корпус
- •Консулды тағайындау мен қайта шақырудың тәртібі
- •14. Халықаралық экономикалық құқық
- •Халықаралық экономикалық құқықтың түсінігі және субьектілері.
- •2. Халықаралық экономикалық құқықтың қайнар көздері.
- •3.Халықаралық экономикалық құқық қағидалары.
- •4.Халықаралық экономикалық қатынастардың жекелеген салаларындағы қауымдастықты халықаралық-құқықтық реттеу.
- •5.Аймақтық экономикалық қауымдастықты халықаралық-құқықтық реттеу.
- •6. Қазақстан Республикасының экономикалық органдары.
- •Қылмыстылықпен күресудегі мемлекеттердің ынтымақтасуы
- •Қылмыстылықпен күресудегі мемлекеттердің ынтымақтастығының салалары.
- •16. Территориялар және басқа кеңістіктер.
- •Халықаралық өзендер.
- •Антарктаркиканың халықаралық режимі.
- •Ұсынылған әдебиеттер:
- •17.Халықаралық әуе құқығы Жоспары:
- •2. Халықаралық әуе құқығының негізгі қағидалары
- •3. Мемлекеттік аумақта ұшу ережелері
- •5.Халықаралық әуе хабандандырылуның құқықтық реттеу
- •6.Әуе кемелерінің құқықтық мәртебесі.
- •6.Халықаралық әуе құқығындағы жауапкершілік.
- •7.Икао Азаматтық авиация бойынша халықаралық ұйым
- •Континентальдық шельф
- •Халықаралық бұғаздар
- •2. Халықаралық теңіз құқығының қайнар көздері мен қағидалары
- •3. Теңіз кеңістіктерінің кұқықтық режимі
- •1) Ішкі теңіз сулары
- •2) Аумақтық теңіз
- •4) Іргелес зона
- •5) Континентальдық шельф
- •8) Халықаралық бұғаздар
- •9) Архипелагтік сулар.
- •10) Теңіз каналдарының құқықтық статусы
- •19. Халықаралық ғарыш құқығы Жоспар
- •20. Халықаралық экологиялық құқық
- •21. Халықаралық қауіпсіздікті нығайтудағы Қазақстанның атқаратын рөлі
- •Ұсынылатын әдебиеттер:
- •Бұл дәріс халықаралық даулардың негізінде экономикалық, әлеуметтік-саяси, идеологиялық, әскери және халықаралық-құқықтық факторлар жатқандығын ескере отырып жазылған.
- •Тікелей келіссөздер мен кеңес беру халықаралық келіспеушіліктерді шешудің негізгі жолдары ретінде.
- •Халықаралық бітімгершілік процедурасы. Игі қызметтер, татуластырушылық, тергеу және келісім комиссиялары.
- •Халықаралық аралық соттар (арбитраж).
4. Қазіргі замандағы халықаралық құқықтың негізгі қағидалары.
Жоспары:
1. Халықаралық құқықтың негізгі қағидаларының ұғымы мен жіктелуі.
2. Халықаралық құқықтың негізгі қағидалары.
Халықаралық құқықтың негізгі қағидаларының ұғымы мен жіктелуі.
Мемлекеттердің мінез-тәртібін реттейтін көптеген нормалардың арасында негіз қалаушы нормалар бар. Бұл нормаларды сақтамай еш қандай мемлекет және халықыралық құқықтың басқа субъектісі де қалыпты қарым-қатынас жасап, өмір сүре алмайды. Осындай нормаларды қағидалар деп атайды.
Олар халықаралық құқықтың негізін қалап, біреулердің тануын қажет етпейді. Халықаралық құқықтың кез-келген субъектісі негізгі қағидаларды қадағалауға міндетті. Мемлекеттің халықаралық мемлекеттер қоғамдастықтың құрамына кіруі және халықаралық құқықтың басқа субъектілерімен танылуы негізгі қағидаларға бағынуын көрсетеді. Бұл халықаралық құқық субъектісінің халықаралық құқықсубъктілігінің шарты мен айрықша белгісі.
Мемлекет халықаралық құқықта басқа субъектілерге қатысты өзінің сыртққы саясатында қағидаларға қатал бағынуы керектілігі, ірге ішкі заңдарды қағидаларға сәйкестену қажеттілігі негізгі қоғамның міндеттілігін білдіреді.
Негізгі қағидалардың кей-біреулері көне заманнан бері өмі сүріп, халықаралық құқықтың бастауы болған. Бірақ олардың барлығы халықаралық түрінде тек қана 1945 ж. БҰҰ Жарғысында құрылып, жазылған. Ал содан кейін 1970ж. БҰҰ БА-мен ''БҰҰ Жарғысына сәкес мемлекетаралық достық қарым-қатынастарды реттейтін халықаралық құқықтың қағидалары туралы Декларацияда'' жүйеленіп, келісімді талқыға түсіп, кодификацияланған.
Сондықтан негізгі қағидаларға бағыну мемлекеттердің БҰҰ құрамына кіруімен дәлелденеді. 1992 ж.наурыздың басында, Қазақстан БҰҰ құрамына кіргенде, негізгі қағидалар біздің ел үшін де міндетті болды. Бірақ халықаралық құқыққа адалдығын Қазақстан 1990 ж. егемендік туралы Декларацияда мәлімдеген болатын.
Негізгі қағидалар тек қана мемлекет үшін емес, сонымен қатар халықаралық құқықтың басқа субъектілеріне де міндетті. Мемлекеттің ішкі құқығымен қатар үкіметаралық ұйымдардың сыртқы қызметі оларға бағынады. Халықаралық құқықтың субъектісі болған барлық халықтар да оларды қадағалауы қажет. Олардың маңыздылығы халықаралық құқықтың субъектілері ғана үшін емес, сонымен бірге бүкіл халықаралық қатынастар үшін де құқықтық негіз қалайды.
1969 ж. халықаралық келісім құқығы туралы Веналық конвенцияның 53- бабына сәйкес, негізгі қағидалардың кез-келгені тек қана орнына басқа қағиданың қойылуы негізінде өзгере алады және күшін жоя алады.
БҰҰ Жарғысында және халықаралық құқықтың қағидалары туралы Декларацияда негізгі 7 қағида тіркелген. Олар:
халықаралық қатынастарда күш қолданудан бас тарту;
халықаралық дауларды бейбіт амалдармен шешу;
басқа мемлекеттің ішкі істеріне араласпау;
БҰҰ Жарғысына сәйкес басқа мемлекттермен ынтымақтасу;
халықтардың тең құқықтылығы мен өзін-қзі анықтау;
мемлекттердің егеменді тең құқықтылығы;
БҰҰ Жарғысына сәйкес қабылданған мемлекттердің өз міндеттерін адал орындау.
1975 ж. СБСЕ-нің қорытынды акті оларға тағы үшеуін қосты: шекарк беріктігі; территория тұтастығы; адам құқықтарын құрметеу. Олардың ішінен бірінші қағида ғана жалпы халықаралық құқықтың құрамына кіре алмаған Оның негізгі таралу аймағы Еуропа болып табылады.
Қорытындылай келе, қазіргі заман халықаралық құқықта ресми түрде 10 қағида бекітілген.
Оларды 3 топқа бөлуге болады:
Халықаралық ынтымақтастық қағадалары;
Халыұаралық қауіп сіздікті қамтамассыз ету қағидалары;
Адам, ұлт және халықтардың құқықтарын қорғау қағидалары.
Бірінші топқа мемлекттердің егеменді тең құқықтылығы, мемлекттердің ішкі істеріне араласпау, мемлекттердің ынтымқтасуы, мемлекеттердің міндеттерін адал орындау қағидалары жатады. Екінші топқа халықаралық қатынастарда күш қолданудан бас тарту, шекара беріктігі, территория тұтастығы, халықаралық дауларды бейбіт жолдармен шешу қағидалары кіреді. Үшінші топқа халықтардың тең құқықтылығы мен өзін-өзі анықтау, адам құқықтыры мен бостсндықтарын құрметтеу қағидалары жатады.
Негізгі қағидалардың жіктелуі, әрине, шартты, өйткені олардың барлығы өзара байланысты және әр біреуі бүкіл мемлекетаралық жүйе үшін маңызы зор. Оған қарамастан жіктеудің пайдасы да бар. Неге десеңіз, негізгі қағидалардың реттеушілік маңызы көбінен халықаралық қатынастардың өр түрлі аймақтарында көрінкс тапқан.
Қоғамда халықаралық қатынастардың маңызының артуы және глобальдік, өміршілік маңызы бар проблемалардың пайда болуы негізгі қағидалар санынаң артуына әкеліп соғады. Мысалға алатын болсақ, айналадағы ортаны қорғау проблеманың халықаралық маңызының өсуі халықаралық құқықта осындай қағтданың пайда болып, дамуына өкеліп соқты.
Жаңадан пайда болған қағидалар әмбебап халықаралық құқықтың құжаттарында ресми түрде бекітілген кезде ғана жоғарыда айтылған 10 қағидамен тепе- тең бола алады.
Негізгі қағидалардың халықаралық құқықтық тәртіп үшін зор маңызын ескере отырып, келесі екінші сұрақта 10 негізгі қағидалардың әр біреуіне жеке көңіл аударылады.