2.10. Доза мен сәулелену уакытыныа арақатынасы.

Доза мен сәуле эсерінің арақатынасыиьщ негіздерінің бірі дозаны фракциялау болып табылады. Белгіленген жиынтык дозаны фракциялауга бөледі де, ісікті бірнеше қайта (бытыраңқы етіп) сәулелеңдіреді.

Фракциял&удын тиімділіп мынада: ісікті коршаган сау пндср қатерлі ісікііқ жасушаларына караганда, эрбір сәулеленуден кейін толыгырақ қалпына кследі.

Үйлесімді жнынтық доза деп онын артуы сауығу процентін көтермейтін жане сәулелік асқынудың өсуімен болатын дозаны айтады.

Қашықгақга сэулелендіру кезінде ісікті аптасмна 5 рет 1,8-2,5 Г'р дозада күнде саулелендіру кең таралған. Жекелеген фракцияларды артгырган кезде олардык саны кыскірады және емдеудін жалпы ұзақгыгы азаяды.

Бүл жағд&йда биолопилық тиімділік кәдімгі фракциялау тиімділігіне теңгеріледі. Жекелеген жағдайларда, негізінен паллнативгік немесе тігггі симптоматикалық эсер ету мақсатында 8,0-12,0 Гр дозада бір-екі рет сәуле емін қолдануға эрекет жасалуда.

Соңғы жылдары сәулелеңдірудің жарықшақтанған курстары кеңінен қолданылады. Бул жағдайда ісікті және қалыпты тіндердегі жасушалық бөліну процестерінін шапшандығы туралы түсініктерді ұгына отырып мөлшері жағынан әр алуан фракцияларды қолданады. Сәуле емінің бірінші кезеңінде сезімтад ісікті жасушаларды жоюға тырысады. Содан соң бірінші кезеңде зақымдалмаған жасушапардың митотикалық белсенділігін қаппына келтіру мақсатьшда 2-3 апта үзіліс жасайды. Сонымен бірге бұл кезең аралығында ісіктердің көлемінің кішіреюі нәтижесінде реоксигенация жүреді, бұл ісік жасушаларының радиосезімтапдылығын арттырады.

Ісік жасушаларьшьщ митотикалық циклі бір аптадан кемге созылмайтыны белгілі, ол капыпты жагдайда 1-3 тәулікке созылады. Сондықган емдеу кезіндегі 2-3 аптага созылған үзіліс ісіктің ұлғаюына, яғни оның есуіне әкелмейді.

Қалыпты тіндер бұл кезде елеулі түрде қалпына келеді, капиллярлардың пролиферациясы байқаладьь Осының бәрі емдеудің табысты болуына, ең бастысы сау тіндердің закымдануының азаюына және емді жақсы көтеруге ыкпал етеді.

Дозаның аракатьшасы мен уақьпъш тиімді тандаудың қньшдығы мынада, әрбір нақгылы жағдайда дэрігер ісіген және қалыпты жасушалар популяция- сының кинетикасы турапы мол мәлімет ала алмайды. Осы кинетиканы, дәлірек айтқаңда, эрбір науқасгың жасушаларындагы митотикалық циклдың ұзақтығын аңықтау амалы емханада эзірге жасапмаған.

2.11. Оксигенация жэне қорғаушы гипоксия.

Сәуле терапиясының тиімділігін арттьфу оттегілік тиімділік деп атау ете орынды.

Оггегілік тиімділік - қоршаған ортадағы оттегі құрылымьгаың азаюы сэулемен зақымданудың әлсіреуімен қоса жүретін құбылыс, ал отгегі кұрамының артуы белгілі бір шекке дейін сәулелену тиімділігін күшейтеді. Оттегінің зақымдандырушы ролі сэуленің эсер етуі кезіңде пайда болатын потенциалды зақымдануларды іске асыруга жетелейді. Отгегілік тиімділік жан- жақты болады, ол барлық тіндер кұрылымында, соның ішінде ісіктің тіндерінде де көрініс табады.

Қатерлі ісік оттегімен біркелкі қанықпаған I жоғарыдан, әдетте ісіктің шекаралык бөліктерінсн бастап, қанмен жеткіліксіз қамтамасыз етілетін аймақтардағы шағын (аноксиялық жасушалар деп аталатындар) жасушапар тобынан тұрады. Ісіктің дамуында қатерлі ісіктерді сатылар бойынша топтауға, дәлірек айтқанда, халықаралық ТЫМ жүйесі бойынша топтауға негізделіен бірқатар кезендер байқалады. Т (Іиітюг) • оимвопымен бірінші ісікто дамуындағы сипаттамасы, N (посіиіиз) - регионарлық лимфа бездерінің жағдайын және М (теіазіазез) - алшақ кеткен метастаздардың барын және жоғьга білдіреді. То-Ті - бірінші ісікгің стромалары мен қоректенуші түтіктерінің өсуі қатар жүрген кездегі бастапқы сатысы.

Барлық ісік жасушалары бүл кезеңде қанмен жақсы жабдықталады. Оларда оттегінің шогырлануы бойынша жэне оксигенаңия бойьгаша кдлыпты тіндерден айьфмашылыгы аз. Т3-Т4 бастапқы ісіктің дамуының соңгы сатысы, бүл кезде ісіген тіннің үлкейе бастаган массасы мен оны қоректендіруші строма арасыңдағы пропорционалдық бүзьшады. Ісікте қан айналымының элсіреуі оксигенацияның төмеңдеуіне экеледі. Мүндай ісікті жаксы оксигенацияланған ісік ретінде қарастыруға болады және оның жасушалық радиосезімталдылыгын байқау мүмюн. Ісікгегі оттегінің қысымы (Р0₂) нөлге жуық бөліктер пайда болады.

Ісікті сәулемен емдеу кезінде доза эсерінен отгегі жоғары шогырланған жасушалық топтар жойьшады. Аноксиялық жасушалар тірі қалады, бөліну қабілеті сакталады жэне ісіктің одан эрі үдеуінің көзі больш табылады. Аноксиялық жасушаларды бүзу үшін ісікті қоршаған қалыгггы тіндердің төзімдшігінен әлдеқайда асьш түсетін доза керек. Егер аноксиялық жасушалар қалып қойса, онда олар ісіктің қайталануына себепші болып есептеледі. Радиотерапиялық аралықгы көтеру үшін ісіктің отгегімен қанығуын күшейту қажет. Оған науқасты оттегінің жоғарылатылған қысымы жағдайында сэулелендіру (барокамерада) жолымен қол жеткізеді. Тьшыс алу кезінде отгегі атмосферасында қысымның әсерімен қан плазмасыңда отгегінің кернеуі артадьг, оның ісікті жасушаларға диффузиясы күшейеді жэне олардың радиосезімталдьшығьг артады. Ал сау жасушалардың радиосезімтаддылығы бүл ретге өзгермейді.

Оның басқа жолы, гипоксия туғызу арқылы ісікті қоршаған жэне сәуделенудія эсер еіуші сферасына түсетін қалыпты тіндердің радио- сезімталдылығын темендетуде бодмақ.

Сәулелендіретін қол-аяққа бұрау салу (турникетгі аноксия деп аталады), қан айналымын медикаментозды региональды төмендету, дененің қызуын төмендету және ақырында газ қосьгадьшарының отгегімен күші азайған тыныс алу кезіңде, яғнн жалпы гипоксия туғызу арқылы регионарлық гипоксияның, немесе аноксияның жағдайын жасауға болады.

5