2,6. Қатерлі ісіктсрдін радпосезімталдылыгы.

Радиотерапевтік арплык туралы түсінік

Қатерлі ісікпен ауырған адамда жергілікті ісіктің улғаюы жэне бірқатар агзалардын кыэметі мев морфологиясының бұзылчъі сияқгы жалпы өзгерістер пайда болады. Соңдыктан сәулемен емдеуші дэрігер алдына басты екз міндег қояды: а) ісіктің барльгқ элементтерін жою; б) агзанын қорғаушы күшін нығайту жэне ісік айналасында коршаган қалыгггы тіндерді сактап қалу. Ісікгі зақымдау мақсатында, оның орналасқан жері мен көлеміи аныкгайды, ісікке дозаиы мейлінше көп шогырландыру және қоршаған тіндерді сәуле эсерін мейілінше азайту үшін сәулелердің түрі мен энергиясын тандайды. Содан сон сэуле шоғырын ошаққа багыттайды.

2.7. Ісікке сәулемен эсер ету.

Ісікті сэулемен емдеу кезіндс кәбіне тері сәуле эсеріне үшырайды. Ісікте жасушаларга бөлінудің күйзелісі байқалады. Доза жогарылаған сайын жасушалардьщ басым көшпілігі көбею қабілетінен айрылады. Бастапшда патологиялық мнтоздар саны арта түседі. Алайда, одан эрі көбейе бастаган жасушалар, бір қатар бөлінулерден кейін нуклеопротеидтердін дәлірек айтқанда ДНҚ-ның зақымдануына байланысты хромосомдык аберраоия мен гендік мутация натнжесінде жойылады.

Ісікте саны барған сайын арта түсетін жасушалардың алып пішшдері пайда болады. Бөліну қасиетінен айрылган, бірақ одан зрі өсе беретін жасушалар үлкен көлемге ие болады.

Жасушалар көлемінщ ұлғаюына жэне олардың пішіндерінің взгеруіне жасушалық мембрананың өткізгіштігінің бұзылуы ықпал етеді. Ядролар ^лгаяды, ерекше пішінге түседі, оларда үлгісіз үйінді больш хроматиндер тобы орналасады. Цитоплазмада вакуолдар пайда болады. Мнтохондриялар ісінеді және ұсақ түйіршіктерге ыдырайды.

Сонымен бір мезгідде грануляциялық капшшярларга бай тіндердін көбеюі жүреді. Олар эпителиоидтік және лимфатикалык жас\тиалардан, гистоцнд- терден, плазматикалық жасушалардан және фнбробластардан түрады. Грануляциялық тіндердің өсуіне қарай ісік жасушаларының күраыы жекелеген туйіршіктер^е бөлінеді және елеулі түрде юшірейеді. Сәулем^ч әсер етудін нэтижесіңце ісіктің өзіндегі қан айналысы тамырларында және айнапа

қоршаған тіндерде өзгерістер пайда болады. Олар эидофлебит және артериялар қабыргасын жылтырататын пролиферациялайтын эидартерит көрініс табады. Майда қан тамырпарыньгң кысылуы ісіктер коректенуін бұзады, мүныц өзі оны дистрофняға ұшыратады.

Жетмлікті дозада ісінген жасушалардьщ жойылу аякталады жане грануліцнялык тін тыртыққа немесе даққа айналады. Осыган байланысты сәулемеы әсер ету кезікде белгіл; бір денгейде кезектесе отьфьга, ісік тіндерде мынадай езгерістер байкапады:

1. Ісік жасушалары азаяды.

2. Грануляцкялық тіндердін дамуымен катерлі жасуша топтардын инкапсуляцнясы жүреді.

3. Ісіктін қантамьір жүйесі төмендейді.

4. Барпық ісІк элементтерінің жойылуы және олардын тыртықты дәнекер тіндермен алмасуы орын алады. Осындай нәтижелерге жету үшін сэулемен емдеуде ісіктін радносезімталдыгьша негұрлым көп көңіл белу керек.

2.8. Әралуан ісіктердія радносезімталдылызғы.

Кезкелген катерлі ісікгін сәуле әсеріне сезімталдылығы онын жасушаларын курайтын өзгеше ерекшеліктеріне, ең алдымен ісік пайда болған тіннің радаосезімталцызыкыш байланысты. Негізгі тін қаншалыкты сезімтал болса, одан паііаа болган ісік тіпті сезімтал келеді. Себебі, семиномалар өте сезімтал келсе, ал нейрогенщ саркомалар, остсосаркомалар, меланомалар жэне баскапар оларга қараганда сезімталдылыгы элсіздеу.

Барлық ісіктер шартты түрде радиосезі мталдыларға немесе рацио- резнстентгі болып белінеді. Ол ісіктер сәуле емінен кейін қоршаған дәнекер тіндердің іруінсіз толығымен жойылады және дәнекер тінді жоятын доза беру кезінде резорбцняланбайды (сіңбешц), ягни радиотвзімді. Радиосезімтадцы ісіктерге мысалы, семиномалар, тимомалар, лимфосаркомалар, өкпенің майда жасушалы жегілмеген қатерлі ісігі, Юинг ісігі және т.б. жатады. Радиотезімді ісіктерге глиомаларды, нейрофнбросаркомаларды, остеогенді жэне хондросар- комаларды, фибросаркомаларды жэне баскаларды жаткызуға болады.

Органнзмдегі ісік толыгымен автономды болмағандықган оның радио- сезімталдыгы сондай-ақ организмнің ерекшелігіне, сырқат адамнын жасына, оның жалпы күйіне, алдында алган еміне, ісікті қоршаған тіндер жагдайына және т.б. байланысты. Жайылып өсуі байқалган ісікгердің экзофитп формаларға қарағанда радиосезімтаддылыгы аз, өйткені олар қоршаган тіндерге қан және лимфа айналуларын көбірек бұзады, олардың нақгылы шекарасын анықтау қнын. Құрамыңда көп дәнекер тіндері бар жэне нашар қан айналымды ісіктер зор радиотөзімдіділікке ие, мүның өзі, шамасы, олардың нашар окснгенацнялануынан, ягни қүрамындағы оттегінің. аддышнан болса керек. Осы себептен де шнірілмеген тіндерде дамыған ракты сәулемен емдеудін кнынлығы да жалпыға белгілі.

Катерлі ісік пен оны қоршаған тіндердін радиосезімталдылыгынын айырмашылыгмн радиосезімталдықтын терапиялық аралығы ретіңде анық- тайды. Радиатерапнялык аралық улкен болған сайын қоршаған гіндердін тіршілікке бейімділігін саюгай отырып, ісік қүрамын бұзуга, емдеу терапия- сынын негізгі міндетін орындауға оңай қол жеткізуге болады.