4. Күрделі зат, сын, сан есімдер мен баска сөз таптарынан:

Оның түсі кара торы.Онын нөмірі - он үш.

й

Сөилемнщ тұрлаусыз мүшелері

Анықтауыш

/ • ат ееімнен болған мүшенің сын-сипатын анықтап түрады. Сүрақтары: кандай? ^5 кай? кімнің? ненің? неше? нешінші? қанша? қайдағы? қашанғы?

_{I < I}

Аныктауыштын жасалу жолдары

і , > 1 I і

гммесім есімік зат есім сан есім есімше

Зерделі кыздың Бүл сөз оған Өзен бойында Оныншы Айткан сөзің зерек ойы қатты эсер етті. кора-кора кой сыныпта бұл дэл келсе, саған княлагм Кейбір аңдар жайылып жүр. такырыптарды сыйлығым бар. жүмоаюы іліп ертемен Олар ағаш өткен едік. Окығаннын беті дкеі і і. Олар азықтануға есікті Волейболды жарық. шалгай шығады. сындырып ішке алты ойыншы ауылдарды кірді. ойнайды. аралап шыкты. | | |

Анықтауыш күрамына қарай екіге бөлінеді:

Дара анықтауыш Күрделі анықтауыш

(бір сөзден түратын анықтауыш) (кемінде екі сөзден түратын аныктауыш)

Мыеалы: Улыган касқырды көріп зэре- Жасалу жолдары:

күтымыз калмады. Сары_жапырактар 1. Түраңты тіркестен:

жерге түсіп жатыр. Баланын даусы Олардың кыл етпестей татулығы елге

естіледі. үлгі-өнеге болып отыр.

2. Күрделі сөзден: Кара торы ат бірінші келді. Қолында сары-кызыл гүлдер бар.

Т олықтауыш

Іс-оқиғаны заттык мағына жағынан сипаттайды.

Сүрақтары: кімге? неге? кімді? нені? кімде? неде? кімнен? неден? кіммен? немен?

(атау мен ілік септіктерінен басқа септіктердің сұрақгарына жауап береді.)

п Толықтауыштың жасалу жолдары

іі 'і т 'і іі

есімше, тұйық затесім есімдік сын есім сан есім . _.

етістік

гт г

Қорқақ Бұл сөз оған Жаксыдаң Бестен үшті Оны айтар.-

көлеңкесінен қатты эсер етті. үйрен, алса, екі айтпасьщ

қоркады. Апама Оспан жамаңнаң калады. білмеді. Үйгё

көмектестім. ещкімңең жирен. баруғақолы"

Жиналыста қорықпайды. Жақрьщы тимей жүр.

тэвбиетуралы жамандаса,

эңгімелестік. | | әруағы тасады. |

Толықтауыш қүрамына карай:

Дара толықтауыш Күрделі толықтауыш

(бір сөзден тұратын толықтауыш) (кемінде екі сөзден түратын толыктауыш)

Мысалы: Жіңішке жолмең бір қос ат Жасалу жолдары:

келеді. Оны ещқімге көрсетпе. 1. Тураңты тіркестен:

Қорыкканда Отанын сататын су жүрАқтердең қорқу керек.

2. Күрделі сөзден:

Олар атгардьщ қар_а торысьщ таңдап ■• ''"

алды.

Толықтауыш магынасына қарай

Тура толықтауыш Жанама толықтауыш

(табыс септік тулғасындағы толықтауыш) (барыс, жатыс, шығыс, көмектес

септіктері түлғасындағы жэне туралы, Мысалы: Суды шым тоқгатар, сөзді шын жөнінде, жайында шылауларымен

тоқтатар. Оңы ешкімге көрсетпе. Мен тіркесіп келген сөздер түлғасындағы

кітап оқыдым. толықтауыш)

Екі кагя қісімен амандастым. Оның үзақтаң келе_жатқаіідагіға көзі түсті. Сабақтажарыстз^алы сөйлестік.

I

П ысыктауыш

Сөйлемде іс-қимылдың түрлі белгісін (мекенін, мезгілін т.б) анықтайтын мүше.

Сү-рақтары: кайда? қайдан? қалай қарай? кашан? қашаннан бері? қалай? қалайша?

қайтіп? неліктен? не үшін? неге? не максатпен? қаншалықты?

Пысықтауыштын жасалу жолдары

т т | т |_

., Барыс, жатыс, шығыс т, . г, . 1Л Үстеу .' . Есім сөздер Еліктеу сөз Көсемше » септіктердеп сөздер г »

Біз ілгері Бүгін мал біткен Оқушылар Бүл сөзіме Шешесі

бастық. Ке.ще. аудашРйККЗ. емтиханға зор Шаймерден баласының

күн өте суық өрістеген. ДМыңдыктіен. кешс-.кеңқ жүзіне

болды. Олар Балалапандардың кірісті. Ол §кі күлді. Олар мейірлене

ІЮЖ жетіп даусы іаахдан. сөйлемейтін. тасыр-тұ.сыр қарады.

келді. естіледі. Олар Отаң үшін. жүгірді. Қыз енді

каза тапты. .ай.қайдад

| | I I сойледі.

Пысықтауыш қүрамына карай:

Дара пысыктауыш Күрделі пысықтауыш

(бір сөзден түратын пысыктауыш) (кемінде екі сөзден түратын пысықтауыш)

Мысалы: Лавада жүмыс кьщ жүріп Жасалу жолдары:

жатыр. Ол сүраққа ойдаңбас.тан жауап 1. Сөз тіркесінен:

берді. Мерей жы^уіы.н:жьшың_етіп сахнаға

шықты.

2. Күрделі сөзден:

Аңда.-саңдаернін қимылдатқандай

болады.

П ысыктауыш мағынасына карай:

|| 'I { | "

Мекен Мезгіл Себеп-салдар Сын-қимыл Мақсат

Іс-эрекеттің , Іс-

й , , , . Іс-эрекеттщ жүзеге

_ болу орнын, Іс-эрекеттің Іс-эрекетпң г эрекеттщ

* . . . ,. . ,__. ,. асу амалын,

_, мекенін мезплш білдіреді. себебін білдіреді. . ,. . . мақсатын

и ,. . мөлшерш оілдіреді. ,.

білдіреді. _ ___ білдіреді.

£ кайда? кайдан? кашан? кашаннан неліктен? не қалай? калайша? неге? не

§: калай карай? бері? ұшін? неге? кайтіп?каншалыкты? максатпен?

Олар жогары _ ... Кешке Оқу үшін . . Туске шешн оның . „ „ ^ ' 5 көтерілді. ' , амалсыздан үиге Оны __ч_адалага калага _ . . жанында болды. „ _ _ . _. Ц Ауылга қараи _ , _ каиттым. Ол алып шыкты. Ол келді.ьіз 5 ,. Олар қыс боиы осы _ . __■•__ 2 аттылы біреу „ г Ошаны үшін аптыгып сөиледі. әдеш аимактан шыкпады. келе жатыр. жанын қиды. жарыстық.

Сөйлемнің бірыңғай мүшелері

Сұраулары мен қызметі ортақ болып, сөйлемнің бір ғана мүшесімен байланысатын кемінде екі сезден тұратын мүше.

Бірыңғай Бірыңғай Бірыңғай Бірыңғай Бірыңғай Бірыңғай мүшелердің жалғаулық шылаулар арқылы

бастауыш баяндауыш анықтауыш толықтауыш пысыктауыш байланысуы

Бүріскен Бір~~ " Жүрісіміз^" Түн не " Мэкіш ыңғайластық I қарсылықты I талғаулы 1 кезектестік"~

малмен батальон кейде ЮгЙЫНДНи.Ңе Абайға да,де,та,те, бірак, алайда, я.не.яемесе, бірде, біресе,

„„.,„.. „„™,„ л,,„ • • V жэне, эрі, мен, әйткенмен элде кейде

жүдеген артта, бүлкіл. өзщді жұтып Ш&ЭЛШ.Ш* к

„ — *" ОСН, ПСН

жан^ МЫСт кеиде КОЯТЫН сынаи.да АсанменҮсен Текжерібиік Мұндашеп " Акан біресе

Абайға бөкен сияқты. қарады. жұрттакалып болғандыктан немесе сабан ұшакка. біресе

үлкен ОЙ жүріс. кояды. Кеше де. жеміс өседі. экеліндер,-деді сагатына

салды. бүгін де мазам . бірақ піспейді. Дубровский. карайды.

_» болмады.

о

-

Бірыңгай мүшелердің тыныс белгілері _________

Үтір қойылады Үтір қойылмайды

Бірыңғай мүшелер өзара Жалғаулық шылаулар Бірынғай мүшелер біраң Бірыңғай мүшелердің да. әрі, не. немесе

жалғаулықсыз бірыңғай мүшелердің деген қарсылықты арасында мен, және, пен. жалғаулықтары қайталанбай,

байланысса арасында кайталанып жалғаулық арқылы бен жалғаулықтары бір- бір-ак рет келіп тұрса

келсе байланысса ақ рет келсе

Аспан айқын, анық. Рахима-әрі энші, әрі Ол орта бойлы, бірақ Ауыл мен қаланың арасы Төрт бөлмелі үй салқын да

биші. толықша келген сүр алшақ екен. жайлы. | 1 жігіт еді. __ ч.