Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Тжірибелік нсау.DOC
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
4.97 Mб
Скачать

6. Әдебиет:

  1. Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013 ж.

  2. Оразахынова Н.А.

Қазақ тілі ( Сөзжасам. Морфология) : учебное пособие / Н. А. Оразахынова, Ж. Т. Исаева, Г. С. Сүлеева. - Алматы : АРЫС, 2014. - 176 с. : ил

  1. Бектурова А.Ш.

Казахский язык для всех : учебное пособие / А. Ш. Бектурова, Ш. К. Бектуров. - Алматы : Атамұра, 2014. - 718 с.

  1. Бектұров Ш.

Қазақ тілі для начинающих : учебник / Ш. Бектұров, А. Бектұрова. - Алматы : Рауан, 2014. - 397 б.

  1. Доскеева Б.Ж.

Қазақ тілі: жоғары оқу орындарының 1 курсына арналған : учебник / Б. Ж. Доскеева. - Алматы : Ана тілі, 2010. - 191 с.

  1. Рысбаева Г.К.

Қазақ тілі: Грамматикалық анықтағыш = Казахский язык. Грамматический справочник / Г. К. Рысбаева. - Алматы : Сөздік-Словарь, 2010. - 192 б.

  1. Сыздық, Рәбиға.

Қазақ тілінің анықтағышы : определитель / Р. Сыздық. - Астана : Елорда, 2010. - 527 б.

  1. Хасанова С.

Контрольно-тренировочные упражнения по морфологии современного казахского языка : учебник / Хасанова С. - 1-е изд. - Алматы : Ана тілі, 2011. - 135 с. : ил

  1. Әуелбеков Ш.

Қазақша сөйлеу үлгілері:Казахский разговорный язык / Ш. Әуелбеков. - Алматы, 2009. - 238 с

7. Бақылау:

  1. Сәлемдесу әдет пе, әдеп пе?

  2. Орынды сәлемдесу дегенді қалай түсінесіз?

  3. «Ассалаумағалейкум !» деп кіммен сәлемдеседі?

  4. «Сәлем!» деп кіммен сәлемдеседі?

  5. «Сәлеметсіз бе?» деп кіммен сәлемдеседі?

  6. «Кеш жарық!» деп қашан сәлемдеседі?

  7. «Қайырлы таң!» деп қашан сәлемдеседі?

  8. Сәлемдесу нені білдіреді?

1. Тақырып №3, атауы: Жас отбасы және дәстүр.

Көп мағыналықтың сөйлеу тілінде қолдану ерекшеліктері.

2. Мақсаты: Көп мағыналықтың сөйлеу тілінде қолдану ерекшеліктері туралы мәлімет

беру. Студенттердің ой-өрістерін, ойлау, сөйлеу қабілеттерін арттыру, сөздік

қорларын байыту.

3. Оқытудың міндеттері:

  • Студент білу керек:

- көп мағыналықтың сөйлеу тілінде қолдану ерекшеліктері туралы түсінік

- сабақтың тақырыбы бойынша мәтін мазмұнын;

- тақырып бойынша жаңа сөздерді

  • Студент істей білуі керек:

- көп мағыналы сөздерді қолдана білуі;

- мәтінді аудару, мазмұндау, берілген тақырып аясында сұхбаттасу, мәтін

бойынша сұрақ құрастыру, сұрақтарға жауап беру.

4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Жас отбасы және дәстүр.

2. Қазақ халқының отбасылық салт-дәстүрлері.

3. Қазақ халқының әдет-ғұрпы.

4. Көп мағыналықтың сөйлеу тілінде қолдану ерекшеліктері.

5. Сабақ беру және оқыту әдістері: Оқылым, жазылым, аударма, тіл дамыту.

1-тапсырма. Оқылым. Аударма. Мәтінді оқып, аударыңыз.

Екі қазақ кездесе қалғанда жасы кішісі жасы үлкеніне «Ассаламағалейқұм!» деп бірінші болып сәлем береді. Жасы үлкен кісі оған «Уағалайқұмассалам!» деп жауап қатады. Тек содан кейін ғана егжей-тегжейлі аман-саулық сұрасады. Бұлай сәлемдесу бірін-бірі тіпті танымайтын адамдар үшін де міндетті болып саналады.

Дала тұрғындарына тән әдептілік пен сыпайылық, кішіпейілділіктің бір көрінісі — үлкен кісінің есіміне әке (еке) сияқты жұрнақ сөз қосып айту. Мәселен, Қазбек — Қазеке, Диқан —Дәке, Бауыржан — Бауке сияқты айтылады.

Жас келіндер ер азаматты ерекше құрметтеудің белгісі ретінде күйеуінің жақын туысының атын атамаған. Күйеуінің әкесі мен шешесін ата, ене деп атаған. Күйеуінің іні-қарындастарын шырақ, жарқын, айнаш, гүлім, бауырым деп еркелете ат қоятын. Өзге туысқандарына да жаңа әрі жарасымды ат ойлап табатын.

Қазақтар екіқабат әйел мен жасы үлкен адамның алдын кесіп өтуді әдепсіздік санаған. Келіндер атасының, қайын ағаларының көзіне түспеуге тырысқан.

Отағасы үйде жоқ кезде ересек ер адамның үйге түсуіне рұқсат етілмеген. Қазақ даласының мызғымас заңы, міне, осындай еді. Қазақтар үйге бас сұғар алдында қару-жарағын әрқашан тыста қалдыратын. Ал ханның алдына қамшы ұстап кіруге де болмайтын.

Алыс сапардан немесе жәрмеңкеден қайтып оралған адам өзінің жақын туыстары мен көршілеріне әр түрлі сыйлықтар - базарлық ала келетін. Егер кімде-кім әлдебір жаңа киім кие қалса, бағалы затқа ие болса, оған жақын туыстарының, дос-жарандарының байғазы беру әдет-ғұрпы болған.

Әйелдер үйде қалған балалары мен жақындарына мереке-тойларда болған жерлерінен сарқыт ала келетін. Мұның өзі, бір жағынан, тағамға деген құрметті білдірсе, екінші жағынан, болып өткен мереке тойлардан үйде қалғандардың да дәм татып, қатысты болғанын сезінуге тәрбиелейді. Қазақтарда көптен бері көрмеген жақын-туыстарына қымбат бағалы заттардан, әдемі естелік бұйымдардан, қазы-қарта, мүшелі жіліктерден, сүр еттерден сәлемдеме беріп жіберу әдет-ғұрпы да болған.

Сәлемдемені алған жақ шын ниетімен разы болып, ізгі батасын беретін. Базарлықтар мен сыйлықтарды туған-туыстар, дос-жарандар мен көрші-қоландар өзара бөлісетін.

Дала тұрғындары бір-біріне қуанышты хабар жеткізгенде сүйінші сұрайтын әдет-ғұрып та болған. Қуанышты хабар жеткізген адамға жақсы сыйлық жасалатынҚазақта ежелден бар тұрмыстық әдет-ғұрыптың бірі - ажырасу аяқ. Оның мәні ауылдың бір түрғыны басқа бір алыс жаққа көшіп кетерде ағайын-туғандарымен, көрші-қолаңдарымен қоштасу ретінде ажырасу аяқ деп аталатын тамақ беруінде болатын. Ауылдастарына айтпай, үн-түнсіз көшіп кету көргенсіздік, тәрбиесіздік саналатын. Ал көшіп бара жатқан жақ өздерінің туған-туыстарына, құрметті ауылдастарына көзіміздей көріп жүріндер деп, естелік сыйлықтар қалдыратын. Ал ауылдастары өз кезегінде ризашылығын білдіріп, көш көлікті, барған жердегі қоныстарың құтты болсын айтысып, ақсақалдар ақ баталарын берісетін.

2-тапсырма. Жазылым.

1. Мәтінге алты сұрақ құрастырыңыз.

2. Берілген сөз тіркестерін пайдаланып сөйлемдер жазыңыз.

Саяхатқа шығу, шаңырақ шаттығы, дәстүрге айналған,көңілді орта,қонақ шақыру

3. Тақырып бойынша көп мағыналы сөздерге мысал келтіріңіз.

3-тапсырма. Тіл дамыту.

1. Мәтінді оқып,ойды жалғастырыңыз.

Отбасы – әр адамның алтын ұясы.Отбасында белгілі дәстүрлер қалыптасуы керек. Ол отбасы үш­ін өте маңызды. Жақсы дәстүр отбасының мықты шаңыраққа айналуына тірек болады.Отбасылық дәстүрлерге отбасы мүшелерінің туған күнін атап өту, саяхатқа шығу, қонаққа бару,қонақ шақыру,мерекелік дастарқан жасау...

2. Туған күн тойлау- жақсы отбасылық дәстүрлердің бірі. Отбасыңыздың бір мүшесіне тілек жазыңыз.