Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Тжірибелік нсау.DOC
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
5 Мб
Скачать
☆

2. Адамның сыртқы келбетіне байланысты сөз тіркестерін жаттаңыз.

  1. бадырақ көз -глаза навыкате; выпученные глаза

  2. бота көз - красивые черные глаза

  3. көк көз - голубые глаза; зеленые глаза

  4. қара көз - черные глаза; темные глаза

  5. қарақат көз - черные очи

  6. қой көз - карие глаза

  7. құмай көз - красивые глаза

  8. құралай көз - красивые глаза (как у лани)

  9. қыли көз - косые глаза

  10. мөлдір көз - ясные очи

  11. өткір көз - зоркие глаза

  12. шегір көз - светло-серые; зеленоватые; «рыжие» глаза

  13. шүңірек көз - глубоко посаженные глаза

  14. жаутаң көз - просящий взгляд

  15. оқты көз - злобный взгляд

  16. өткір көз - острый глаз

  17. дөңгелек бет - круглое лицо

  18. жалпақ бет - плоское лицо

  19. жылтыр бет - лоснящееся лицо

  20. қуқыл бет - бледное лицо

  21. қызыл бет - красное лицо

  22. дөңес мұрын - горбоносый

  23. кертпеш мұрын - вздернутый нос

  24. қоңқақ мұрын - толстоносый

  25. дөң мұрын - нос с горбинкой

  26. қыр мұрын - прямой нос

  27. құс мұрын - орлиный нос

  28. май мұрын - толстый, мясистый нос

  29. пісте мұрын - точеный нос

  30. имек қас - изогнутые брови

  31. қалың қас - густые брови

  32. қара қас - черные брови

  33. қиғаш қас - дугообразные, изогнутые брови (чаще о женщине)

  34. бойы қысқа - низкого роста

  35. бойы ұзын - высокого роста

  36. тапал бойлы - низкого роста

  37. ақ шаш - седые волосы

  38. бұйра шаш - кудрявые волосы

  39. дудар шаш - взлохмаченные волосы

  40. қара шаш - черные волосы; черноволосый

  41. қарын шаш - утробные волосы (волосы новорожденного)

  42. қысқа шаш - короткие волосы

  43. қолаң шаш - длинные роскошные волосы

  44. самай шаш - волосы на висках

  45. сары шаш - светловолосый; русый

  46. сүмбіл шаш - блестящие волосы; шелковистые волосы

  47. ұзын шаш - длинные волосы

  48. ұзын кірпік - длинные ресницы

2 - тапсырма. Жазылым.

1. Асты сызылған сөздерді мағынасы қарама‑қарсы мәнде беріңіз.

Адамға тән кеңпейілдік қасиет бірте‑бірте азайып бара жатқан сияқты.

Өзің жақсы көретін адамдардың іс‑әрекеттері жаныңды жадырады.

Ләззат оның сол қиянатын өмір бойы ұмытар емес.

(іші тарлық, көре алмаушылық, жақсылығын, жүрегіңді ауыртады,көңіліңе қаяу түсіреді,)

2. Тұрақты тіркестерді жазып, түсіндіріңіз.

А.Жүрегін тербеді, жүрегін тырнады, жүрегін ұшырды, жүрегін сыздатты, жүрегін жаралады, жүрегін жылытты;

Ә. Жанын күйдірді, жанын күтті, жанын қиды, жанын отқа салды, жаны өртенді, жаны шығып кетті;

Б. Кірпігі айқаспау, кірпік қағу, кірпік қаққанша, кірпік қақпау, ол түнімен кірпік қақпай шықты, кірпік ілмеу.

3. Адамның жан дүниесі мен сыртқы келбетіне байланысты «сұлулықтың » түрлерін жазыңыз.

Мінез сұлулығы- байсалды, ... ,

Түр сұлулығы- бота көз, ... ,

Дене бітімінің сұлулығы- шымыр, ... ,

Жан сұлулығы- шыншыл,... ,

4. Досыңыздың сырт келбетін сипаттап жазыңыз.

3 - тапсырма. Тіл дамыту. 1. Мәтінді оқып, мазмұндаңыз. Сұрақтарға жауап беріңіз.

Шегенің ізі.

Мінезі жаман бір жас жігіт болса керек. Ешкім оны түзей алмапты, қателігін айтқан сайын ызалана түсіпті. Бір күні әкесі оған іші шегеге толы бір жәшік беріп: «Маңайындағы достарыңмен әр жанжалдасып қалған сайын тақтайға бір – бір шегеден қағып отыр», - деп табыстапты.Алғашқы күні – ақ баласы тақтайға көп шеге қағып, тастапты. Келесі күндері де аз болмапты. Осы қарқынымен, әлгі тақтайды толтыруға аса көп уақыт жұмсамапты. Тақтайдың толғанын көргенде әкесі оған: «Енді сол достарыңмен жеке – жеке татулас. Әр татуласқан сайын бір шегеден суырып отыр», - дейді.

Біраз күндер өтіпті. Бір күні қараса, қағылған бар шеге суырылып біткен екен. Сонда оны сырттай бақылап жүрген әкесі баласын тақтайдың алдына ертіп әкеліп: «Балам, жарайсың, жарадың, - депті, - алайда мына тақтайға жақсылап тұрып қарашы? Шегелерді суырғанда қалып қойған орындарын, қарайған көп тесікті көріп тұрсың. Тақта әуелгісіндей таза қалпында, әдемі болып қалмады. Достарыңмен төбелескен сайын арада жаман сөздер айтылады. Әр реніш сөз көңілде мына шегенің орны тәрізді бір – бір дақ қалдырып отырады, сондықтан ешкімнің көңліне кірбің ұялатпағайсың. Реніш артынан кешірілсе жақсы, әйтпесе, көп жағдайда жан сыздатар , еске түскен сайын көңілді қаралап, жанды жаралайтын із тастап кетеді. «Алдыңа келсе , атаңның айыбын кеш » деген бабаларымыз әрқашан кешірімді негіз етіп ұстаған.«Бір ашуыңды маған бер», « Тентегімді жөнге салуды өзіме қалдыр», « Бір білместік өтті» , егер бала болса « ісінің шалалығы » деп , жас болса « жастық шақта кімнің басынан не өтпейді » деп , үлкен кісі болса « жаңылмайтын жақ , сүрінбейтін тұяқ бола ма » деген секілді сөздермен әйтеуір екі жақты татуластыруға тырысқан . Адамгершілік қасиеттер өз бойындағы жақсы мінез-құлық, жақсы әдет, жақсы әдептен құралады. Ол ананың ақ сүтімен, әкенің үлгі-өнегесімен, ата-әжеңнің тәрбиелерімен бойыңа сіңеді. Оны саралап, таңдап, бағалап, байыптап, өзіңе керегін ала білу, жақсылыққа үйреніп, жамандықтан жирену өзіңе байланысты. Жақсы адам боламын, өмірде мақсатыма жетемін десең бойыңдағы қасиеттерді дамытып, адамгершілікке ұмтылған жөн ,балам» - деген екен ұлын сабырға шақырып, өмірлік ұмытылмас өсиет айтып.

4 - тапсырма. Сұрақ-жауап. Сұрақтарға жауап беріңіз.

• Неліктен «Мінез – адам көрсеткіші» болады деп ойлайсың?

• Адамның жақсы мінезіне нелер жатады?

• Мінезі жаман адамда жақсы қасиет бола ма?

• Жаман мінезді қалай түзеуге болады деп ойлайсың?

5 - тапсырма. Іскерлік ойын – «Өзімді бағалаймын»

Жағымды қасиеттерім Жағымсыз қасиеттерім

Сіздерге таратылып берілген параққа оң жағына «жақсы» «жаман» қасиеттеріңізді тізіп жазыңыз. Ол үшін алдымен өзіңіздің бойыңызды қандай қасеттер бар соны ойланып алып, екі бағанға бөліп жазыңыздар. (3 минут уақыт беріледі)

1.Қандай қасиетеріңізді көп жаздыңыздар?

2.Қайсысынан өзіңізді көбірек таптыңыз?

3.Осыған дейін осы жайлы ойланып көрдіңіз бе?

4.Бұдан былай жиі есіңізге түсіріп отырасыз ба?

(Жаттығуды жүргізудегі негізгі мақсат:біріншіден өзімізді, екіншіден басқа адамдарды танып білу үшін болса, үшіншіден бойымыздағы жаман қасиеттерді жойып, жақсы қасиеттерімізді асыру болады).

Үй тапсырмасы: А.Құнанбаевтың «Көзімнің қарасы» өлеңін жаттаңыз.

Көзімнің, қарасы

Көзімнің, қарасы,

Көңілімнің санасы.

Бітпейді ішімде

Ғашықтың жарасы.

Қазақтың данасы,

Жасы үлкен ағасы

Бар демес сендей бір

Адамның баласы.

Жылайын, жырлайын

Ағызып көз майын

Айтуға келгенде

Қалқама сөз дайын.

Жүректен қозғайын,

Әдептен озбайын,

Өзі де білмей ме,

Көп сөйлеп созбайын?

Тереңдеп қарайсың.

Кең маңдай, қалың шаш

Я бір кез, я құлаш.

Ақ тамақ, қызыл жүз

Қарағым, бетіңді аш!

Қара көз, имек қас,

Қараса жан тоймас.

Аузың бал қызыл гүл,

Ақ тісің кір шалмас.

Қыр мұрын, қыпша бел.

Солқылдар, соқса жел.

Ақ етің үлбіреп

Өзгеше біткен гүл.