2.7. Сурет. Пд1м типтітөрттактілі дизельдің газ бөлу шеңберлі диаграммасы:
отынберудің басталуы; 2-шығару клапандарының ашық тұу уақыты; 3- енгізуклапандарының ашық тұру уақыты.
Шығару барысындағы зиянды жұмыстың азаюына, шығару қақпақшасының жоғарғы жұмыссыз нүктеге қарағанда бірталай кеш ашылатындығынан қақпақшаның ашылу уақыты мен кесудің ұлғайуы сеп болады. Цилиндрге ауа бүркуді жеңілдету үшін, енгізу қақпақшалары жоғарғы жұмыссыз нүктесінен едеуір ерте ашылады, яғни, цилиндрде таза ауа зарядымен үрлеу мүмкіндігі пайда болады. Енгізу және шығару қақпақшалары біруақытта ашық тұрған фаза қақпақшаларды жабу деп аталады. Үрлеу уақытында цилиндрге кірген ауа жану өнімдерімен араласып, оның бір бөлігі шығу құбырына барып түседі. Цилиндрге келіп түскен жаңа заряд мөлшері цилиндрге келіп түскен ауа мөлшерінен аз. Үрлеу процессі қалдық газдардың мөлшерінің азайюын және шығару қақпақшалары және цилиндр ұшының түбіндегі темпертура кернеуінің азайуын қамтамасыз етеді. Тепловоз дизелдерінде енгізу қақпақшасының ашылу ұзақтығы иінді біліктің айналшығының бұрылу бұрышының 200-300º градусына сәйкес.
Екі тактілік дизелдердің газ бөлу шеңберлі диаграммасы төрт тактті дизелдің шеңберлі диаграммасынан айтрлықтай өзгерісі жоқ. Үрлеу ауасы қысымының көтерілуіне байланысты екі тактілік дизелдерде толтыру және шығару процессі біруақытта болып, поршеннің жүру уақытына келеді, ал төрт тактілі дизелдерде газ алмасу процессіне газды шығарып, болмаса таза ауаны тарта отырып, поршень қатысады.
Екі тактті қозғалтқыштардағы газ алмасу процессінің жалпы ұзақтығы иінді біліктің бұрылу бұрышының 120-150º-на сәйкес, төрт тактілердікінен бұл 3-3,5 есе кем.
2.8. суретте Д100 типті екі тактілі дизелдің газ бөлу шеңберлі диграммасы көрсетілген. Төменгі иінді біліктің айналшығы жоғарғы жұмыссыз нүктеге сәйкес келетін жағдайға 10º жетпейтін жағдайға келгенде отын беру процессі басталады. Аз уақыт өткеннен кеңейю процессі басталады . Төменгі иінді біліктің айналшығы жоғарғы жұмыссыз нүктеге сәйкес келетін жағдайға 124º бұрылғанда төменгі поршеннің шығару әйнегін ашуы басталады. Төменгі иінді біліктің 16
бұрылу барысында газ еркін шығарылады. Әріде жоғарғы поршень үрлеу әйнектерінен газды үрлеп шығу үшін ашылады, үрлеу процессі жүргізіліп, цилиндр таза ауамен толтырылады.Төменгі жұмыссыз нүктеден 56º өткеннен кейін төменгі поршень шығу әйнегін жабады. Үрлеу процессі өткенімен, әйнектер айналшық 8º бұрылғанша цилиндрге таза ауа келіп, әліде заряд алынуы үшін әйнектер ашық болады. Ауаны сығымдау процессі үрлеу әйнектері жабылғаннан кейін басталады.
Индикаторлық диаграмма дегеніміз айналшық бұрылысының бұрышына сәйкес дизелдің цилиндріндегі газ қысымының өзгеруін графикалық белгілеу. Индикаторлық диаграммасы арнайы белгілеу- индиктормен шешіледі. Тепловоз дизелін жасағанда цилиндр қақпағында индикаторлық кран орнату үшін арналған ойымдық саңылау жасалады. Бұл крандар реастаттық тексеру барысында отынның артық ұсталу себебін анықтау үшін және жөндеу жұмыстарын жүргізген кезде дизелді бұзудан кейін жұмыс процессін қайта іске қосу үшін диагностика, болмаса дизелді тапсыру кезінде индикаторлық диаграмманы жазу үшін қажет. Қазіргі уақыттағы индикаторлар жұмыс циклының индикаторлық диаграммасын алып жүру процесінің дұрыстығын тексеру үшін ғана емес, сонымен қатар компьютер экраны бойынша осы процессті тікелей бақылауға мүмкіндік береді.
Индикатор көрсеткіштері іс жүзіндегі жұмыс циклына сипаттама беріп, цикл есебі, болмаса, жұмыс циклы уақытындағы қысым өзгерістерін индикаторлық диаграмманың түсіруі бойынша анықтайды. Оларға орташа индикаторлық қысым, индикатор қуаты, индикаторлық пайдалы әрекет коэфиценті, индикаторлық отын шығыны жатады.
