6.11. Сурет. Қолданылатын тартым электрқозғалтқышына байланысты доңғалақ жұптары:
а- ЭД-118А; б-ЭД-118Б, ЭД-125Б: 1-білік; 2-доңғалақ ортасы; 3-тісті доңғалақ; 4-банждаж сақинасы; 5-бандаж; 6-төлке; 7-сорғыш жетегі доңғалағының жалғалмалы тәжі; 8-лабиринт сақинасы.
Тартым жетегінің тісті доңғалағы 3 білікке күпшектің температурасы 170 Со жоғары емес, 0,16-0,22 мм тартыммен қыздырылған күйде отырғызылған. Отырғызу беттерінің тотығуын ескерту үшін оларды ВД4-3 жылтыр сырымен немесе ГЭН150 эластомермен жабады.
Моторлы-білік майымен майлау айналымының сорғышы жетегінің тісті доңғалақ тәжін бекіту үшін тартым электрқозғалтқыштары ЭД-118Б, ЭД125Б астындағы доңғалақ жұптары біліктерінің орта бөлігі қалың болып жасалған. ЭД-118А тартым электрқозғалтқыштың доңғалақ жұптарында 215 мм орынына моторлы-білікасты айналшықтарының мойынының диаметрі 210 мм болып жасалған. Мойыншықтың шыға берісінде моторлы-білік айналшықтарын майлау жүйесін тығыздайтын лабринттік сақина 8 нығыздап орнатылған. Біржақты үйлестірілген доңғалақ жұптары ГОСТ 977-75 бойынша 20Л-111немесе 25Л-111 құйындысынан дайындалған және күпшектен, тоғыннан және дискден тұрады. Ортаның материалдары мен техникалық мәліметтері ГОСТ 4491-75 сәйкес келеді. Құйынды орта металлдың бір тегіс және ұсақдақылды құрылысын алу үшін және ішкі кернеуді жою үшін күйдіріледі.
Доңғалақ ортасы білікке бандаж сұғылған кезде 1100-1500 кН және бандаж сұғылмаған кезде 950-1400 кН күшпен нығыздалады. Отырғызу беттері арасындағы тартым 950-1400 кН. Нақты тартым және нығыздалған қосылыс сапасы нығыздалу кезінде жойылатын күштің диаграммасы арқылы анықталады. Нығыздалған доңғалақ ортасы арнайы болаттан жасалады. Нығыздалып жасалған доңғалақ ортасы термоөңдеуден өтеді. Нығыздалған доңғалақ ортасын қолдану серіппегіш асты күшін әрбір ортада 45 кг дейін азайтады, және өз кезегінде рельс жолдарына түсетін динмикалық күшті азайтады.
Бандаждар доңғалақтың рельске тікелей өз ара әсер ететін бөлігі болып табылады. Бандаждың түйісу алаңына 150 кН дейін тігінен түсетін күш беріледі; іліктірудің бойлық күші 45 кН дейін және нығыздалу бетінде ендік 30 кН дейін және 60-80 кН дейін қалыпқа. Бандаж материалы пайдалану кезінде созылуға, қысылуға, жылжуға және мыжылуға, ыстық әсеріне, ал доңғалақ сырғанаған кезде – тез тозуға ұшырайды. Осыған байланысты бандаж материалына тозуға және мыжылуға қатты беріктілік, сондай-ақ соқтығыстан берілетін күшке кедергі болатын тұтқырлық қажет. Бандаждардың материалдары мен техникалық сипаттамасы ГОСТ398-81 анықталады. Біржақты үйлестірілген доңғалақ жұптары үшін қышқылсыздандырылған маркасы 2 матернов 60 болаттан жасалған қалыңдығы 75 мм бандаж қолданылады. Бұл болаттың химиялық құрамы: көміртек 0,57-0,65 %: кремний 0,20-0,42%; марганец 0,60-0,90%; күкрт және фосфор 0,04- және 0,035% кем емес; никель және хром 0,25 және 0,20% әрқайсысы; ванадий 0,10 % ; мыс 0,30% кем емес.
Бандаждар бөлек қыздыру арқылы шыңдалып термоөңдеуден өтеді. Термоөңдеуден өткен бандаждардың механикалық қасиеті : 950-1130 МПа жыртылуға уақытша қарсылығы; салыстырмалы созылуы 10,0 %; салыстырмалы тарылуы 14%; қаттылығы ИВ 260; 20 Со соғу тұтқырлығы – 0,25 МДж/м2. Бір қабылдағанда тежеу цилиндріндегі қысымды 147 кПа дейінгіден аз емес көтеру керек болатын көмекші тежегішті қолдану кезінде еспелі қалыптардың өз ара әсері кезінде сызат болдырмау үшін маркасы 2 матернов 60 болаттан жасалған бандаждың қалыптағы қаттылығы НВ≤ 317 болады.
Доңғалақ ортасының сыртқы диаметріне бандаждар жылыту әдісімен 1,1-1,45 мм тартыммен сұғындырылады. Бандажды қыздыру температурасы 250-320 Со. Қыздыру кезінде бандаждың әр бөлігіндегі температура айырмашылығы 50оС көп болмайды. Ортадан жылжып кепеуі үшін бандаждарды сақиналармен бекітеді. Бандаж сақиналары бандаждың температурасы 200 Со төмен болмаған кезде арнайы сырғып басудан өтеді және бандаждың ішкі шеттері арнайы станоктарда аунақшамен сақиналар толық бекітілгенге дейін нығыздалады. Жиналған доңғалақ жұбында бандаждың қаттылығы Бринел бойынша 20 бірліктен аспайды.
Бандаждар суығаннан кейін оның доңғалақ жұптарына отырғызылу тығыздығын дыбыс арқылы тексереді. Доңғалақ жұптары бандаждарының доңғалақ ортасына қатысты бұрылуы болмауын бақылау үшін тепловоздарды пайдалану кезінде бандаждар мен доңғалақ ортасына кернение және бақылау тәукелділік жасайды.
Бандаждар сұғындырылғаннан кейін пішіні бойынша соңғы рет қайралады. Тепловоздың доңғалақ жұптарына пішін және техникалық талап ГОСТ-қа сәйкес орындалады. Бір доңғалақ жұбы үшін нығыздалу шеңбері бойынша доңғалақтар диаметрінің айырмашылығы 0,5 мм аспайды. Нығыздалу шеңберінің сопақтығы және кіндіксіздігі білік мойыншығына қатысты 0,5 мм көп болмайды.
Қозғалыс қауіпсіздігін және тепловоздың жүріс бөлігінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін бетті нығыздаудың шектеулік шамасы 7 мм аспайды. Қалыптың тозуы – 8 мм (қалыңдығы 25 мм) және доңғалақ жұптарының нығыздалу шеңбері бойынша ең аз қалыңдығы 36 мм. Нығыздалу екпінінің түзілуі 104 шқм. жүріске тозумен ( мм-д) сипатталады және қуатты пайдалануға, жол пішініне, доңғалақ жұптарынан түсетін күшке және басқа да себептерге байланысты болады.
Пайдалану тәжірибесі тепловоз доңғалақтарының орташа желу жағдайлары үшін нығыздалу екпіні 104 шқм. жүріске 0,38 мм тең. Пайдалану теліміндегі қисықтың ұзындығына байланысты қалыптың тозуы шамамен 50% 104 шқм. жүрісте 0,8 мм тең . Бұл қалыптың тозуына байланысты бандаж пішіндерін қалпына келтіру үшін доңғалақтарды мезгілсіз қайрау қажеттігін тудырады. Қалыптың тозуы бойынша анықталған қайралынған металл қабатының қалыңдығы нығыздалу бетінің пішінін қалпына келтіру үшін талап етілгеннен әлдеқайда үлкен.
Бандаж қалыптарының тозуын азайту үшін және олардың қызмет ету мерзімін ұзарту үшін ВНИИЖТ доңғалақ жұптарының рельс табандарында кез келген жағдайда орналасуы кезінде рельс пен доңғалақ жұптары арасында бірнүктелік жанасудың жаңа пішінін ұсынады. Бірнүктелік түйісу пішіні стандарттағыдан ауысу қисықтығының радиусы 70 мм қалыптың жигімен жалғасқан конустығы 1:50 тік сызықты телімінің 20 мм ерекшеленді, доңғалақ жұптарының табандағы салыстырмалы көлденеңінен еркін жылжуы және бірнүктелік түйісу осылай өтеді.
Қалып жиегіне түйісу қысымын азайтуды қамтамасыз етіу үшін қалып жиегінің рельс инесінің шеңберлену радиусына сәйкес болатын радиусы 15 мм. Қалыптың көлбеу бұрышы 65о деп алынған, бұл орташажелілі рельстің ине пішініне сәйкес болады және құламалы қисық жолдар теліміндегі түйісуді жеңілдетуді қамтамасыз етеді. Бірнүктелік түйісу бандаждарында қалыптың тозуы аз, біржақты тозған және нығыздалған доңғалақ жұптарының саны 15-20% азаяды. Бұл пішін сатылық нығыздалу мүмкіндігін азайтады. Бұл пішінде бандаждың нығыздалу екпіні бұрынғы деңгейде сақталады.
Букстер доңғалақ жұптары мен арба рамасы арасындағы тігінен және көлденеңінен түсетін күштерді (тартым және тежеу, рельске жүрістен көлденең) береді, доңғалақ жұптарының арба рамасына қатысты ұзынынан және көлдеңінен жылжуын шектейді. Букске тігінен түсетін тұрақты күш 94-100 кН жетеді, теплово зқозғалған кезде ол 1,3-1,5 есе өседі. Букс тораптына көлденең тартым және тежеу күші 20-25 кН, буксты жылдамдататын (7-25g) түйісу кезіндегі доңғалақтың соғуы, рама күші 50-75кН дейін әсер етеді. Осы әсер етуші күштердің жиынтығымен қозғалыс қауіпсізідігін, айналшақтардың 2,5, шқм. жүрсітен кем емес ұзақ мерзімді пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін букс торабының құрылымы анықталады.
Букс корпусы 7 (6.12. сурет) екі тізгін арқылы 23 арба рамасымен жалғасқан. Тізгін біліктері букс корпусымен бірге және арба рамасымен сыналық байланыс арқылы бекітіледі. Арбаның серппегіш іліктіргіштер серіппелерін орналстыру үшін және тігінен түсетін күшті қабылдау үшін букстің құйылған 7 корпусында екі бүйірлік тіректік кронштейн 11 қарастырылған. Букс корпусында артқы және алдыңғы қақпақтар арасындағы кеңістікте 9 арақашықтық сақиналары бар 8 екі аунақшалық айналшықтардан 30-32532 Л1М (160х290х80мм) және олардың арасында 9 тұратын блок орналасқан. Айналшықтардың қызмет ету ету мерзімін ұзарту үшін бір букс торабында радиалды саңылау айырмашылығын 0,03 мм көп емес етіп орналастырады. Букс корпусының төбесі жоғарғы жағынан ұлғайтылған қалыңдықпен айналмалы кесінді күмбез тәрізді жасалған, бұл тек аунақшалар арасындағы күшті тең бөліп ғана қоймай, сонымен қатар жұмыс аймағында болып табылатын аунақшалар санын да көбейтеді.
Біліктің күпшек астының алдыңғы жақ бөлігіне жіктақтайшаға тірелгенге дейін тартымды лабиринттік сақина 1 кигізіледі. Сақинаның қызу температурасы 120-150 Со . Артқы қақпақтағы лабиринттік сақина 4 букстердің төрт камералы лабиринттік тығыздалуын түзеді. Айналшықтардың 0,035-0,065 мм тартымды ішкі сақиналары білік мойыншықтарына арақашықтық сақиналарымен бірге 9 индустриялық маймен 100-120 Со температурада қыздырып отырғызылады. Олардың отырғызылуы әлсіреген жағдайда аунақшалыайналшақтардың ішкі сақиналарының білік мойыншықтарынан тайып кетуінің алдын алу үшін білікке стопор сақинасы 10 бекітілген.
Алдыңғы қақпақта 15 біржақты әсер ету тербелісінің біліктік қарыспасы қарыспалы айналшық арқылы 8020 (100х170х55 мм) орнатылады, бір сақинасы біліктің бүйірлік бунағына, ал екіншісі – 0,003-0,016 мм тартыммен 17 қарыспада орналастырылған. Қарыспа айналшақтың ашылуын болдырмау үшін ол үнемі серіппенің 16 қарыспасы арқылы доңғалақ жұптары білігінің бүйіріне 2 кН күшпен қысылады. Біліктік қарыспа қақпақшада 15 (ол ашылған кезде) стопор сақинасы 12 арқылы берік ұсталып тұрады. Қарыспа мен қақпақша арасында оларға қыздырып жапсарланған резеңке элементті, қалыңдығы 2 мм екі металл пластинкасы бар амортизатор 14 орналасқан. Ортаңғы доңғалақ букстеріне амортизатор қойылмайды, бұл доңғалақ жұптарының букстегі біліктік еркін екпіні + 14 мм қамтамасыз етілген (амортизатордың қалыңдығына тең). Алдыңғы қақапақта тербелісті өшіруге жалғастыру үшін кронштейн 11 дәнекерленген.
