1.4 Эмбрион жуып алу

Ұрықтарды жуып алу – ұрықтарды репродукция мүшелерінен (фаллопий түтіктері, жатыр) алуға көмектесетін әдіс. Әдісте қоректік орталар қолданылады. Ұрықтарды алу үшін қоректік ортаны фаллопий түтікшесінен өткізеді немесе жатырдан өткізеді.

Мал шаруашылықта ұрықтарды жуу үш әдіс бар:

1) Ұрғашы-донорларды өлтіру (зертханалық жануарлар және етке баратын ірі қара малдар);

2) Хирургиялық (орташа малдарда);

3) Хирургиялық емес (ірі малдарда).

Ұрықтарды жуғанда үш кезең айырады: дайындау, жуу кезең, жуып шығарып алған кезең. Ұрықтарды жуып алу әдістерді қысқаша қарастыруға болады. Бірінші - өлтіру әдіспен ұрықтарды зертханалық тышқандардан жуып алады. Ол тышқандардың кішкентай болғанымен байланысты. Осы жұмысты өткізу үшін тышқандарды өлтіреді, жыныс мүшелерін босатып шығарып алып, Петри табақшаларына салады. Ұрықтарды жұмыртқа түтіктерінен немесе жатырдың мүйізшелерінен жуып алады.

Бірінші әдісте ұрықтарды зигота және бөліну кезеңде жуады, екінші әдісте – морула және бластоциста кезеңдерде.

Механикалық әдістермен ұлпалардың бүтіндігін бұзып жануарлардың ұрғашыларының жыныс мүшелеріне жетіп ұрықтарды транспланттау әдісі хирургиялық деп аталады. Қойларда, ешкілерде, шошқаларда репродуктивті жолға трансплантация кезінде келесі жолмен жетеді:

1) қарынның ақ сызығымен наркоздың көмегімен лапаротомия (вентралды лапаротомия) әдісімен кесіп жануарды арқасына жатқызып жатырдың мүйізшелерін жуу;

2) әдейленген құрал (эффеминатор) көмегімен жануардың тұрған күйінде ұрықтарды жуып алу;

3) лапароскопия – лапароскопиялық троакардың көмегімен өткізілетін әдіс.

Хирургиялық әдістен кейін жұмыртқа жасұшалардың сары денелерінің санымен овуляциялардың санын анықтайды. Осыдан кейін жуу үдірісін бастайды.

1.4.1 Эмбрионның толыққандылығын аңықтау

Эмбриондардың биологиялық толыққандылығы дегеніміз олардың өсіп-дамуы нәтежесінде болашақта бір ұрпақтың пайда болуын түсінеді.

Эмбриондарды келесі жағдайда бағалауға болады:

1. In vivo және in vitro жағдайда культиривлеу кезінде;

2. Өте төмен температурамен әсер ету кезінде;

3. Клондық, химералық және трансгенді жануарлар алуға байланысты әртүрлі клеткалық, технологиялық жұмыстар кезінде;

4. Эмбрион тасмалдау кезінде;

Биологиялық толыққанды эмбриондардың негізгі көрсеткіштері, олардың негізгі уақытқа байланысты морфологиялық жағдайы. Эмбриондардың морфологиялық ерекшеліктерін бағалау кезінде мынадай көрсеткіштер есепке алынады:

1. Эмбрион формасы;

2. Пелецида аймағының бүтіндігі;

3. Перевитальдық аймақтың мөлдірлігі;

4. Бластомердің формасы, көлемі және дамуы.

Эмбриондарды трансплантацияға жуылып алынған эмбриондарды бағалау үшін төменгі әдістер қолданылады:

1. Көзбен көріп, микроскоп қолдану кезіндегі, яғни зиготадан бластоциста сатысына дейінгі имплантация алдындағы эмбрион бағалауға негізделген;

2. Культивирлеу әдісі кезінде эмбриондардың өсіп дамуына in vitro жағдайда қолайлы жағдай жасау;

3. Эмбриондардың қабықтарын әртүрлі бояулар бояу арқылы толыққандылығын аңықтау;

Эмбриондарды бағалау кезінде төрт көрсеткіш қолданылады:

1. Пелецида аймағының бүтіндігі;

2. Эмбрион морфологиясы;

3. Бластомерлер бүтіндігі;

4. Эмбрионның даму кезеңі.

Эмбриондарды биологиялық толыққанды және толыққанды емес деп екіге бөлуге болдады:

1. Биологиялық толыққанды эмбрион тарнсплантациялауға алынатын эмбрион;

2. Толыққанды емес эмбрион жарылға, морфологиялық кемістері бар, ұрықтанбаған эмбрион.

Жұлынған эмбрион санынан жоғалған эмбрион санын есептеу

Көрсеткіш	x	y	z
Алынған ооциттерден % сақталғыштық қатынасы	90(100%)	76(84%)	66(73%)
Овуляция санынан жоғалғаны	-	14(16%)	24(27%)

Аналық донордан алынған биоматериал құрамы

Аналық донор	7006	7007	7008	7009	7010	8003	8005	8007	8008	8009
Овуляция саны	10	11	8	23	0	6	14	10	8	0
Жұлынған эмбрион	9	10	6	19	0	5	12	8	7	0
Биологиялық толыққандылық	8	8	6	15	0	4	9	8	6	0
Зигота	2	2	3	5	0	1	2	2	1	0
Екі бластомерлі эмбрион	2	2	3	7	0	1	2	2	1	0
Төрт бластомерлі эмбрион	2	2	-	2	0	1	2	2	2	0
Сегіз бластомерлі эмбрион	2	2	-	1	0	1	2	3	2	0
Жетілмеген эмбрион	1	2	0	4	0	1	0	3	1	0
Ұрпақсыз эмбрион	1	1	2	4	0	1	2	2	1	0

Биоматериал құрамы

Көрсеткіш	Х	y	z	жэ	ұэ
Барлығы	90	76	66	13	14
% овуляция саны	100	84	73	19	24
%жұлынған эмбрион санынан		100	86	17	18

Бір эмбрионға шаққанда биологиялық параметр

Көрсеткіш	Жұлынған эмбрион			Алынған толыққанды эмбрион
	y	(y-Y)	(y-Y)2	z	(z-Z)	(z-Z)2
Вариант	9 10 6 19 5 12 8 7 0 0	2,4 3,4 -0,6 12,4 -1,6 5,4 1,4 0,4 -6,6 -6,4	5,76 11,56 0,36 153,76 2,56 29,16 1,96 0,16 43,56 43,56	8 8 6 15 4 9 8 6 0 0	1,6 1,6 -0,4 8,6 -2,4 2,6 1,6 -0,4 -6,4 -6,4	2,56 2,56 0,16 73,96 5,76 6,76 2,56 0,16 40,96 40,96
	66	0	292,4	64	0	176,6
	5,7 8,6 1,9 3,4			4,4 6,6 1,5 4,4

Суперовуляция мен жуылған эмбрион саны

Донор		Алынды
Барлығы	Оң нәтиже бергендер	Овуляция			Эмбрион			Биологиялық толыққанды эмбрион
		n	1 донорға шаққанда		n	1 донорға шаққанда		n	1 донорға шаққанда
10	8	104	10,4+2,22	135,9	76	7,6+1,9	86	66	6,6+1,5	660

Биологиялық толыққанды эмбрион

№	Эмбрионның даму кезеңі	n-	X mX
1 2 3 4	Зигота Екі бластомерлі эмбрион Төрт бластомерлі эмбрион Сегіз бластомерлі эмбрион Барлығы	18-28% 20-31% 13-20,5% 13-20,5% 64-100%	1,5 0,5 2 0,6 1,3 0,16 1,3 0,35 6,4 1,61	3,6 3,4 4,1 3,71 14,81

Даму сатысына байланысты эмбриондардың биологиялық толыққандылығын аңықтау

Көрсеткіш	Зигота			Екі бластомерлі эмбрион				Төрт бластомерлі эмбрион				Сегіз бластомерлі эмбрион
	Х	(x-X)	(x-X)2		x	(x-X)	(x-X)2		x	(x-X)	(x-X)2		x	(x-X)	(x-X)2
Вариант	2 2 3 5 1 2 2 1 0 0	0,2 0,2 1,2 3,2 -0,8 0,2 0,2 -0,8 -1,8 -1,8	0,04 0,04 1,44 10,24 0,64 0,04 0,04 0,64 3,24 3,24		2 2 3 7 1 2 2 1 0 0	0 0 1 5 -1 0 0 -1 -2 -2	0 0 1 25 1 0 0 1 4 4		2 2 0 2 1 2 2 2 0 0	0,7 0,7 -1,3 0,7 -0,3 0,7 0,7 0,7 -1,3 -1,3	0,49 0,49 1,69 0,49 0,09 0,49 0,49 0,49 1,69 1,69		2 2 0 1 1 3 2 2 0 0	0,7 0,7 -1,3 -0,3 -0,3 1,7 0,7 0,7 -1,3 -1,3	0,49 0,49 1,69 0,09 0,09 2,89 0,49 0,49 1,69 1,69
	18	0	19,6		20	0	33		13	0	8,1		13	0	10,1
Х	1,8 1,5 8,3 0,5 3,6			2 1,9 9,5 0,6 3,4				1,3 0,95 7,2 0,31 4,1				1,3 1,06 8,15 0,35 3,71