1. Экологияның негізгі заңдары

Белгілі америкалық эколог-ғалым Б. Коммонер экологияның негізгі заңдарын былай түсіндіреді:

1) барлығы барлығымен байланысты;

2) барлығы әйтеуір бір жаққа кетуі керек;

3) табиғат ненің жақсы екенін "біледі";

4) еш нәрсе тегін берілмейді.

Бұл дегеніміз, біздің әрбір қызметіміз қоршаған ортаға қалай да болса әсер етеді дегенді білдіреді. Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі шартттары Мемлекет өз органдарына қоршаған ортаны қорғау бойынша экономикалық, техникалық, ұйымдық және құқықтық шараларды жүзеге асыруды міндеттейді. Бұл шаралардың барлығы заңдар мен басқа да құқықтық актілердің ережелеріне негізделуі қажет. Өз кезегінде барлық заңдар құқықтық қағидаларға негізделуі керек.

Ю. Либихтің минимум заңы (1840) ағза төзімділігі оның экологиялық талаптарының ішіндегі ең осал тізбегімен анықталады. Яғни ағзаға факторлардың ішінде қажетті минимумды жетіспесе (ауа, су, жарық), онда экожүйе дамуы тоқтайды немесе өледі. Ағза кейде жетіспейтін бір затты өте көп мөлшердегі екіншісімен алмастыра алатынын да атап өту керек.

Шелфордтың толеранттылық заңы (1913) (немесе минимум заңы) экожүйенің жоқтығы немесе оның дами алмауы қажетті формалардың жетіспеуінен ғана емес, олардың көп мөлшерде болуынан да болады. Мысалы, су көп мөлшерде болса, өсімдік шіріп кетуі мүмкін. Осы заңдылықтардың орындалуын өсімдікке тәжірибе жасап қарастырайық. Әр түрлі камераларда абиотикалы факторларды бақылай отырып өсімдіктерді өсірейік. Осы кезде бір ғана факторды өзгертіп (темперетураны) қалғанын тұрақты ұстайық. Белгілі бір температура мәнінен бастап өсімдік өзінің ең биік мәніне жеткенше өте жақсы өсе береді.Ал енді температураны одан ары арттыра берсек, өсімдік өзін нашар сезіне бастайды. Соңында өліп қалады.

2. Тұрақты даму тұрғысынан Қазақстанның дамуын бағалау

Бұл тұрғыда Қазақстан экономикасы шикізат шығарып сатушыдан өндіріс тауарларын өңдеп, шығаратын, оларды экспортқа шығарушы елге айналуын қарастырамыз. Өндірістік тауарлардың сапасын арттыра отырып, жаңа сату нарықтарына шығу, әлемдік сауда ұйымына мүше болып, экспорттық саланы арттыру. Сауда-саттық, салық алу, кедендік заңдылықтарды Халықаралық деңгейге дейін көтере отырып, шікизат пен өндіріс тауарларын экспортқа шығарудан әлем елдері ішінде алдыңғы қатарға шығу.

Елдің әрі қарай өркендеуі үшін ғылымды арттыру, жаңа технологиялар мен техниканы өндіріске енгізу, машина мен өндіріс құралдарындағы қазақстандық мазмұнды ұлғайту, білім беру мен мендициналық көмек көрсету, емдеу сапасын жоғары дәрежеге жеткізу, нанотехнологилар жетістіктері мен космостық зерттеулердің нәтижелерін кеңінен өмірде қолдану қолға алынуы керек.

Сектораралық байланыс пен әріптестік жүйесін құру мақсатында Қазақстан Республикасының тұрақты даму Орталығын құру жоспары әзірленіп ұсынылды. Жобаның эксперттік қатусыу кезінде Балқаш-Алакөл Бассейіндік кеңесі құрылды (БК). Нұра-Сарысу БК құру процесіне сараптамалық қолдау көрсетіледі.

Қазақстан Республикасының тұрақты дамуға көшу тұжырымдамасы – 21 ғасырдағы Қазақстан Күн тәртібінде қарастырылды.

Экологиялық кодекс пен қоршаған ортаны қорғауға байланысты заңдарды қайта қарастыру құжаттары бойынша басқа халықаралық жобалармен өзара кеңес беру және материалдарға сараптама жүргізіледі:

• ҚР мен Алматы қаласындағы қалдықтарды басқару жүйесі бойынша және БҰҰ ТД жобасы мен Чехиямен;

• БҰҰ ТД жобасымен глобады конвенциялрдың потенциялын бағалау бойынша;

• БҰҰ Д жобасымен ИУВР бойынша;

• Астана қ. ТД стратегиялық жобасының экологиялық компоненті бойынша бөлімді редакциялау;

• ОА РЭО жобасымен Іле-Блқаш бассенін экожүйелік басқару бойынша.

2000 ж. ҚР мемлекеті БҰҰ-ның дамыту бағдарламасымен бірге «2001-2004 жж. Тұрақты даму үшін институционалдық күшейту» атты Қазақстандағы халықаралық жобаларын міндеттері бойынша күрделі және ұзақ мерзімді бағдарламаны қабылдады. Бағдарламаның негізгі мақсаты – тұрақты даму (ТД) институттары арқылы ведосмтвоаралық және сектораралық кедергілерді болдырмауды жетілдіру.

Қазақстан республикасы әлемдік қоғамдастыққа толыққанды қатысушы ретінде ХХІ ғасырға арналған күн тәртібінде (Рио-де-Жанейро, 1992 жыл) және Мыңжылдық саммиті (Нью-йорк, 2000 жыл) мен Тұрақты даму жөніндегі әлемдік саммит (2002 жыл, Йоханнесбург) декларацияларында қойылған міндеттерді орындау жөнінде міндеттемелер қабылдады. Қазақстан Республикасы тұрақты дамуға қол жеткізу бағытында бірқатар шаралар қабылдады.

Қазақстан БҰҰ-ның ТД жөніндегі комиссиясының, «Еуропа үшін қоршаған орта» және «Азия үшін қоршаған орта мен ТД» процестерінің, тұрақты даму үшін Дүниежүзілік кәсіпкерлер кеңесі өңірлік еуразиялық желісінің мүшесі және белсенді қатысушы болып табылады.

Қазақстанның 2030 жылға дейінгі Даму стратегиясы , ҚР дамуының 2010 жылға дейінгі стратегиялық оспары, ҚР-ның 2015 жылға дейінгі индустриялық-инновациялық даму стартегиясы қабылданды, ҚРның ТД жөніндегі кеңесі және «Самрұқ-Қазына» әлеуметтік даму қоры АҚ құрылды.

ҚР Еуразия құрлығының экологиялық трақтылығын қамтамасыз етуде ерекше рөл атқарады. Еуропа мен Азия арасында саяси, мәдени және экономикалық көпір бола отырып, Қазақстан құрлықты ландшафтар мен экологиялық жүйелердің дамуына осы тектес байланыстырушы қызмет атқарады. Қазақстан аумағының көлемі, климат жағайларының күллі аумағындағы экологиялық жағдайды оның Қазақстандағы тұрақтылығына йтарлықтай тәуелді етеді.