6 Билет

1.Теңiзде мұнайгаз құбырларын салу ж/е пайд-у.36-3-б.. Теңiзде мұнайгаз құбырларын салу ж/е  пайд-у.1. Теңiзде мұнайгаз құбырларын салуды ж/е оны пайд-уды жүзеге асыратын мердiгер мұнайгаз құбырларының құрылысын, монтажын н/се оны төсеу жөнiндегi жұмысты мемлекеттiк орг-ң жазбаша рұқсаты болмай бастауға құқығы жоқ. Мұндай рұқсат осы Заңның 36-1-бабының 7-тармағымен белгiленген жалпы тәртiпте берiледi 2. Теңiзде мұнайгаз құбырларын салуды ж/е пайд-уды жүзеге асыратын мердiгердiң табиғи монополиялар салаларындағы ж/е реттелетін нарықтардағы басшы-қты жүзеге асыратын мем-к орг-ң лицензиясы болмай бастауға құқығы жоқ. Табиғи монополиялар салаларындағы ж/е реттелетін нарықтардағы басшы-қты жүзеге асыратын мем-к орган лицензия беру туралы шешiмдi осы тұлғаның өтiнiшiнiң негiзiнде өтiнiш берiлген кезден бастап 30 күннен кешiктiрмей мұнайгаз құбыры жөнiндегi тиiстi инспекцияның қорытындысы болған, осы мердiгердің тәуекелдi мiндеттi сақтандыру жөнiндегi мiндетiн сақтау фактiсi, сондай-ақ қорш.ортаны қорғау саласындағы уәкiлеттi органмен келiсiлген мұнай-газ құбырында авариялар мен өзге де қауiптi жағдайларды болдырмау жөнiндегi бағдарламасы болған жағдайда қабылдайды.3. Теңiзде мұнай-газ құбырларын салу ж/е пайд-у кезiнде адамның өмiрi мен денсаулығы ж/е қорш.орта үшiн жүргiзiлетiн операциялардың қауiпсiздiгiн қамт.ету жөнiндегi талаптар мен нормалардың сақталуы қамтамасыз етiлуге тиiс. 36-4-б.. Теңiзде мұнай сақтау қоймалары мен резервуарларын Салу ж/е оны пайд-у. 1. Теңiзде мұнай сақтау қоймалары мен резервуарларын салуға ж/е оны пайд-уға тыйым салынды.2. Мұнайды уақытша сақтауды (20 күннен аспайтын) қоспағанда, мұндай мұнайды танкерлермен теңiз құрылыстарынан тiкелей тасымалдау кезiнде теңiз құрылыстарында мұнайды сақтау мен қоймада ұстауға тыйым салынады.

7-билет

1. Мұнай қатынастарын мем-к реттеу міндеттері.

2. Ұлттық компанияның үлестік қатысу жолымен мұнай операцияларын жүргізуі 7-2-бап. Ұлттық компанияның үлестiк қатысу арқылы мұнай операцияларын жүргiзуi

1. Ұлттық компанияның келiсiм-шарттарға үлестiк қатысу арқылы конкурс жеңiмпаздарымен бiрлесiп мұнай операцияларын жүргiзуi кезiнде ұлттық компания мұнай операцияларын жүргiзу құқықтарының бiрлескен иегерi ретiнде жүредi. Мұндай мердiгерлердiң өзара құқықтары мен мiндеттерi, сондай-ақ құзыреттi органға қатысты құқықтары мен мiндеттерi контрактiде айқындалады.2. Ұлттық компания "Жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы" ҚР Заңына сәйкес жер қойнауын пайд-у құқығын еншiлес ұйымға беруге құқылы.

3. Жер қойнауын пайд-у құқығы 22) жер қойнауын пайд-у құқығы – жер қойнауын пайд-ушының осы Заңға сәйкес сатып алған жер қойнауын иелену ж/е пайд-у құқығы;

23) жер қойнауын пайд-у құқығымен байланысты объектілер – жер қойнауын пайд-у құқығына ие заңды тұлғадағы, сондай-ақ егер осы заңды тұлғаның негізгі қызметі ҚРндағы жер қойнауын пайд-умен байланысты болса, осындай жер қойнауын пайд-ушы қабылдайтын шешімдерді тікелей ж/е (н/се) жанама түрде айқындау ж/е (н/се) шешімдерге ықпал ету мүмкіндігі бар заңды тұлғадағы қатысу үлестері (акциялар пакеттері). Жер қойнауын пайд-у құқығымен байланысты объектілерге сондай-ақ акцияларға меншік құқығын растайтын не жер қойнауын пайд-у құқығына ие заңды тұлғаның, сондай-ақ егер осы заңды тұлғаның негізгі қызметі ҚРндағы жер қойнауын пайд-умен байланысты болса, осындай жер қойнауын пайд-ушы қабылдайтын шешімдерді тікелей ж/е (н/се) жанама түрде айқындау ж/е (н/се) шешімдерге ықпал ету мүмкіндігі бар заңды тұлғаның акцияларына айырбасталатын бағалы қағаздар да жатады;

3-тарау. ЖЕР ҚОЙНАУЫН ПАЙД-У ҚҰҚЫҒЫ

28-бап. Жер қойнауын пайд-у құқығының түрлері

1. Жер қойнауын пайд-у құқығы мынадай операцияларды жүргізу:

1) жер қойнауын мем-к геология-қ зерттеу;2) барлау;3) өндіру;4) бірлескен барлау мен өндіру;5) барлаумен н/се өндірумен байланысты емес жерасты құрылыстарын салу ж/е (н/се) пайд-у үшін беріледі.2. Жер қойнауын пайд-у құқығы тұрақты н/се уақытша, иеліктен шығарылатын н/се шығарылмайтын, өтемді н/се өтеусіз болуы мүмкін.3. Жер қойнауын пайд-ушыға жеке меншік н/се жер пайд-у құқығында тиесілі жер учаскелерінде кең таралған пайдалы қазбаларды өз мұқтажы үшін өндіру тұрақты ж/е өтеусіз жер қойнауын пайд-у құқығымен жүзеге асырылады.Жер қойнауын пайд-у жөніндегі операциялардың бар-қ қалған түрлері уақытша ж/е өтемді жер қойнауын пайд-у негізінде жүзеге асырылады.

29-бап. Жер қойнауын пайд-у құқығының субъектілері

1. Қазақстандық ж/е шетелдік жеке ж/е заңды тұлғалар жер қойнауын пайд-у құқығының субъектілері болуы мүмкін.2. Кең таралған пайдалы қазбаларды ж/е жерасты суларын өз мұқтажы үшін өндіруді жүзеге асыратын тұлғаларды қоспағанда, жер қойнауын пайд-ушылар кәсіпкерлік қызмет субъектілері болып табылуға тиіс. 3. Бір келісімшарт бойынша бірнеше тұлға жер қойнауын пайд-у құқығының субъектілері болуы мүмкін. Мұндай тұлғалар жер қойнауын пайд-у құқығының бірлескен иелері болып табылады ж/е келісімшарт негізінде туындайтын міндеттемелер бойынша ортақ жауапкершілікте болады. Жер қойнауын пайд-у құқығының бірлескен иелерінің құзыретті органға н/се облыстың, республика-қ маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органына қатысты құқықтары мен міндеттері, сондай-ақ олардың жер қойнауын пайд-у құқығындағы үлестерінің мөлшері келісімшартта айқындалады.Жер қойнауын пайд-у құқығының бірлескен иелерінің құқықтары мен міндеттері ж/е ортақ істерді жүргізу тәртібі келісімшартта, сондай-ақ бірлескен қызмет туралы шартта айқындалады. Бірлескен қызмет туралы шарттың ережелері келісімшарттың ережелеріне қайшы келмеуге тиіс.Келісімшарт бойынша операторды құру н/се айқындау жағдайында жер қойнауын пайд-у құқығының бірлескен иелері бұл туралы құзыретті органға жазбаша түрде хабарлауға міндетті.Ұлттық компанияның міндетті үлестік қатысуы бар келісімшарттарда ұлттық компанияның оператордың жарғы-қ капиталындағы қатысу үлесі кемінде елу пайызды құрауға тиіс.Жер қойнауын пайд-у құқығының бірлескен иелері оператордың әрекеттері үшін мүліктік жауапкершілікте болады.

30-бап. Жер қойнауын пайд-ушы құқықтарының кепілдіктері

Жер қойнауын пайд-ушыға ҚР заңнамасына сәйкес құқықтарының қорғалуына кепілдік беріледі. Келісімшарттар бойынша жер қойнауын пайд-ушының кәсіпкерлік қызметінің нәтижелерін нашарлататын заңнама өзгерістері мен то-қтырулары осы өзгерістер мен то-қтырулар енгізілгенге дейін жасалған келісімшарттарға қолданылмайды.Осы бапта белгіленген кепілдіктер ҚР ұлттық қауіпсіздікті, қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы, экология-қ қауіпсіздік, денсау-қ сақтау, са-қ салу ж/е кедендік реттеу саласындағы заңнамасының өзгерістеріне қолданылмайды

8-билет

1.Жер қойнауын пайд-у ж/е қорғау саласын мем-к баскару мен реттеудің мақсаттары мен міндеттері116-бап. Жер қойнауын қорғау саласындағы мем-к бақылау

1. Жер қойнауын қорғау саласындағы мем-к бақылауды қорш.ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган жүзеге асырады 2. Жер қойнауын қорғау саласындағы мем-к бақылау міндеті жер қойнауын пайд-ушылардың жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде жер қойнауының ластануын болғызбау ж/е жер қойнауын пайд-у жөніндегі операциялардың қорш.ортаға зиянды әсерін азайту бөлігінде ҚР жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасының сақталуын бақылауды қамтамасыз ету болып табылады.3. Жер қойнауын қорғау саласындағы мем-к бақылау:1) жер қойнауын қорғаудың мем-к мониторингін;2) жер қойнауын қорғау саласына жататын лицензия-қ-келісімшарт талаптарының сақталуын бақылауды.3) жер қойнауына зиянды заттарды, радиоактивті қалдықтарды көмуді ж/е сарқынды суларды ағызуды бақылауды;4) кен орнының ж/е қорш.ортаның басқа да объектілерінің бүлінуіне әкеп соғатын ластанудан, су басудан, өрттен ж/е техногендік процестерден жер қойнауын сақтауды бақылауды;5) жер қойнауын пайд-у объектілерін консервациялау мен жоюды бақылауды;6) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде авария-қ ж/е өзге де қауіпті жағдайларды болғызбау жөніндегі іс-шаралардың орындалуын бақылауды;7) жер қойнауын пайд-у ж/е минералдық шикізатты өңдеу кезінде экология-қ нормалар мен қағидалардың сақталуын бақылауды;8) минералдық шикізаттарды өндіру мен өңдеу кезінде қорш.ортаны қорғау мәселелері бойынша жобалау шешімдерінің сақталуын бақылауды қамтиды.

2. Мұнай, газ ж/е конденсат қорлары мен ресурстарының топтары3.1. Мұнай, газ ж/е конденсаттың жер қойнауындағы қорлары мен ресурстары геология-қ қорлар деп аталады. 3.2. Айқындалған кен орындарының геология-қ қорларында, болашақтық ж/е болжамдық объектілердің ресурстары екі топқа: тиімділер (шығарып алынатын) ж/е тиімді еместерге бөлінеді.3.2.1. Тиімділер (шығарып алынатын) - жер қойнауы мен табиғи ортаны қорғау талаптарын сақтай отырып, осы күнгі мақұлданған технология мен техниканы пайдаланғанда шығарып алуы экономика-қ тұрғыдан қорлар мен ресурстар. Геология-қ қорлар мен ресурстардың бұл бөлігі мұнай, газ ж/е конденсатты шығарып алу коэффициенттерімен анықталады. 3.2.2. Тиімді еместер - шығарып алынуы қазіргі экономика-қ тұрғыдан ақталмайтын қорлар мен ресурстар. 3.2.3. Шығарып алынатын қорлар мен ресурстардың қосындысы бағаланған кездегі шығарып алынатын көмірсутектердің қосындысының көлемін құрайды. Ол өндірілген көмірсутектермен бірге шығарып алынатын көмірсутектерінің бастапқы көлемін құрайды.

3.Қорш.ортаны қорғау бойынша жауапкершіліктің түрлері 9-тарау. Қорш.ортаны қорғау, ха-қтың ж/е қызметкерлердiң қауiпсiздiгi 46-бап. Табиғатты қорғау шараларының мәртебесi.Табиғатты қорғау шараларын орындау ж/е ха-қ пен қызметкерлердiң денсаулығын сақтау қолданылып жүрген заңдарға сәйкес жүзеге асырылады әрi бүкiл мұнай операцияларын болжау (жоспарлау), жобалау ж/е оларды жүргiзу жөнiндегi шаруашы-қ қызметiн жүзеге асыру үшiн мiндеттi шарт болып табылады47-бап. Мемлекеттiк экология-қ сараптама.Теңiзде мұнай операцияларын жүргiзуге арналған келiсiм-шарт жасау үшiн қажеттi экология-қ негiздеме белгiленген қызметтiң қорш.ортаға әсер етуiн (ҚОӘБ) мiндеттi түрде бағалай отырып нұсқа-қ негiзде орындалған, мұнай операцияларының экология-қ-экономика-қ негiздемесiне мемлекеттiк экология-қ сараптама жасаудың оң қорытындысы болып табылады.48-бап. Мониторинг.Қорш.ортаға келеңсiз әсердi жою мен оны азайту жөнiндегi шараларды қолдану ж/е мұнай операцияларын экология-қ жағынан қауiпсiз жүргiзудi қамтамасыз ету мақсатында мұнай операциялары басталғанға дейiн ж/е олардың бүкiл кезеңiнде жер қойнауын пайд-ушы табиғатта болып жатқан өзгерiстер мен жүргiзiлген шаруашы-қ қызметiнiң оған әсер ету сипаты туралы жедел кешендi ақпарат алу жүйесiн - мониторинг құруға тиiс. 49-бап. Теңiзде, ішкi су тоғандарында, төтенше экология-қ жағдайлар аймақтарында ж/е табиғаттың ерекше қорғалатын объектiлерiнде мұнай операцияларын жүргi1. Теңiзде, ішкi су тоғандарында, төтенше экология-қ жағдайлар аймақтарында ж/е табиғат пен мәдениеттiң ерекше қорғалатын объектiлерiнде мұнай операцияларын жүргiзу мүмкiндiгi туралы жалпы шешiмдi мемлекеттiк экология-қ сараптама қорытындысы негiзiнде ҚР Үкiметiнiң ұсынуы бойынша ҚР Президентi қабылдайды.2. Теңiзде, ішкi су тоғандарында, төтенше экология-қ жағдайлар аймақтарында ж/е табиғат пен мәдениеттiң ерекше қорғалатын объектiлерiнде мұнай операцияларын жүргiзу тәртiбiн ҚР Үкiметi бекiтедi .3. Кен орындарын пайдаланған кезде теңiздің қорықтық бөлiгiнде мұнай тасымалдау табиғат қорғау туралы заңдарда белгiленген талаптар сақталған жағдайда труба құбырлары арқылы жүзеге асырылады.

№9-билет.

1. Қашаған кен орнының тарихы, географиясы ж/е геологиясы. Қашаған - Каспий теңізінің қазақстандық бөлігінде орналасқан әлемдегі ірі мұнай ж/е газ кен орны. Ол Атырауқаласынан оңтүстік-батысқа қарай 80 км жерде орналасқан. Қашаған 75 км x 45 км аумақты алып жатыр. Қашаған соңғы 40 жылда табылған әлемдегі ең ірі кен орны болды. Кен орнының коллекторы Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде теңіз түбінен 4200 метрдей тереңдікте жатыр. Соңғы зерттеу деректеріне сүйенсе кен орынның мұнай қоры 9–13 миллиард баррель мұнайды құрайды. Мұнай кен орны шетелдік компаниялардан құралған North Caspian Operating Company (NCOC) ха-қара-қ консорциумы Өнімді бөлісу туралы келісім арқылы игерілуде. Консорциумға Eni (16,81 %), «ҚазМұнайГаз» (16,81 %), Total (16,81 %), Royal Dutch Shell (16,81 %), ExxonMobil (16,81 %), ConocoPhilips (8,4 %), INPEX ( 7,56 %) компаниялары кіреді. Кен орнына ХІХ ғасырда Маңғыстау облысында дүниеге келген қазақтың әйгілі жырауы Қашаған Күржіманұлының есімі берілген. Қашаған кен орны Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде орналасқан. Ол Каспий аймағы мұнай кен провинциясына жатады. Қашаған - Солтүстік Каспийдегі Қаратон-Теңіз кен орнының жалғасы болып саналады. Ол негізгі үш массивке бөлінеді: Шығыс Қашаған, Батыс ж/е Оңтүстік-Батыс Қашаған. Өндірілетін мұнай қоры 1,5-10,5 млрд тонна аралығында болса, ал жалпы геология-қ мұнай қоры - 38 млрд баррель құрайды (6 млрд т). Шығыс Қашағанның қоры 1,1 - 8 млрд тонна, Батыс - 2,5 млрд тоннаға дейін ал Оңтүстік-Батыс Қашағанда - 150 млн тонна. Қашағанның геология-қ қоры қазақстандық мамандардың есебі б/ша шамамен 4,8 млрд тонна деп жоспарлануда. Сонымен қатар Қашағанда табиғи газдың да ірі қоры бар - 1 трлн м3 асады. Қашаған кен орнынан бөлек консорциум қосымша он бір блокті игеруде. Олар Ақтоты, Қайран ж/е Қаламкас. Мұнайды өндіру жасанды аралдар арқылы жүзеге асырылады. Бүгінгі күнге төрт жасанды арал құрастырылып, шамамен 37 ұңғыма бұрғыланған. Мұнай мен газды кешенді дайындау мақсатында Атырау қаласынан 32 шақырым қашықтықта «Болашак» станциясы тұрғызылды. Аталған станция тәулігіне 300 мың баррель мұнай дайындай алады ж/е кейін оны 450 мың баррельге дейін ұлғайтуға болады. Өндірістік операцияларды қолдау мақсатында Маңғыстау облысында Баутино базасы арқылы асырылады. Сонымен қатар мұнда мұнай төгілуге қарсы күрес орталығы да қызмет етеді.

2. Жер қойнауын пайд-ушыларға салынатын са-қ. Жер қойнауын пайд-ушылардың са-қтары: пайдалы қазбаларды өндіру салығын; үстеме пайда салығын қамтиды. Кен орындарын (кен орындары тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабельдігі төмен, қоюлығы жоғары, суланған, шағын дебетті ж/е игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен са-қ салу тәртібін пайдалы қазбаларды өндіру салығы бөлігінде ҚРҮкіметі айқындайды. Жер қойнауын пайд-ушы пайдалы қазбаларды өндiру салығын ҚРаумағында өндiрiлетiн минералды шикізат, мұнай, жерасты сулары мен емдік балшықтың әрбір түрi б/ша жеке төлейді. Пайдалы қазбаларды өндiру салығы ақшалай нысанда төленеді. Алайда, жер қойнауын пайд-уға арналған келiсiмшарт б/ша қызметтi жүзеге асыру барысында пайдалы қазбаларды өндіру салығын төлеудің ақшалай нысаны ҚР Yкiметiнiң шешiмi б/ша уәкілетті мем-к орган мен жер қойнауын пайд-ушының арасында жасалатын қосымша келiсiмде белгiленген тәртiппен заттай нысанға ауыстырылуы мүмкiн.  Бюджетке төленуге жататын пайдалы қазбаларды өндіру салығының сомасы са-қ салу объектілерінің, са-қ базасы мен ставкаларының негізінде айқындалады. Үстеме пайда салығы жер қойнауын пайд-ушы Са-қ Кодекстің 347-1-бабына сәйкес үстеме пайда салығын төлеуші болып табылатын жер қойнауын пайд-уға арналған әрбір жеке келісімшарт б/ша са-қ кезеңінде есептеледі. Үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайд-ушы Са-қ кодексінде белгіленген тәртіпке сәйкес жер қойнауын пайд-уға арналған әрбір жеке келісімшарт б/ша са-қ салу объектісін, сондай-ақ са-қ салумен байланысты мынадай объектілерді: 1) үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін таза табысты; 2) үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін са-қ салынатын табысты; 3) жер қойнауын пайд-уға арналған келісімшарт б/ша жиынтық жылдық табысты; 4) үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін шегерімдерді; 5) жер қойнауын пайд-уға арналған келісімшарт б/ша корпоративтік табыс салығын;6) жер қойнауын пайд-уға арналған келісімшарт б/ша резидент еместің тұрақты мекемесінің таза табыс салығының есеп айырысу сомасын айқындайды.

3. Сервитуттың құқықтық негіздері. Сервитут - бөтен жер учаскелерін шектеулі нысаналы пайд-у, оның ішінде жаяу өту, көлікпен өту, қажетті коммуникацияларды тарту мен пайд-у, аңшы-қ ж/е ба-қ шаруашы-қтары ж/е өзге де мұқтаждар үшін пайд-у құқығы.  Сервитуттың негізгі белгілері мынандай: сервитуттың объектісі кез келген мүлік емес тек жер учаскесі, сервитут құқық емес, міндет болып табылады, сервитут мәміленің, оның ішінде сатып алу-сатудың ж/е кепілге салудың дербес нысанасы бола алмайды. Сервитут басқа тұлғаларға қамтамасыз етілуі үшін сервитут белгіленген құқықпен бірге ғана ауыса алады. Сервитут әрқашанда уақытша сипатта болады. Сервитуттың пайда болу негіздері: 1. Тікелей нормативтік құқықтық актілері негізінде: 2. Мүдделі тұлғамен жер меншік иесі н/се жер пайд-ушы арасында жасалған шарт негізінде: 3. Тікелей сот шешімі негізінде: 4. Жергілікті атқарушы орган актісі негізінде: 5. Өзге де заңдар негізінде туындауы мүмкін. ҚРЖер кодексіне сәйкес, сервитуттың екі түрі бар олар - жекеше сервитут ж/е қауымдық сервитут. Жеке меншік иесі н/се жер пайд-ушы көрші жер учаскесіне жеке меншік н/се жер пайд-у құқығының субъектісінен, ал, қажет болған жағдайда өзге учаскеге де жеке меншік н/се жер пайд-у құқығының субъектілерінен осы учаскелерді шектеулі пайд-у құқығын (жекеше сервитут) табыстауды талап етуге құқылы. Сервитут мынандай жағыдайларда тоқтатылады: құқық иесінің бас тартуы, ұзақ уақыт пайдаланылмауы (бұл мерзім 3 жылдан артық уақытқа белгіленген), оның белгіленген мерзімінің өтуі нәтижесінде, тараптар арасындағы келісім негізінде, сот шешімі негізінде, ҚРзаң актілерінде көзделген өзге де негіздер б/ша тоқтатылады.  Жер учаскесіне меншік құқығы н/се сервитутпен ауртпа-қ салынған жер учаскесіне жер пайд-у құқығы басқа тұлғаға аусқан жағдайда сервитут сақталады.

№10-билет

1. Мұнай ж/е газ кен орындарын игеру. Мұнай ж/е мұнай-газ кен орындарын өнеркәсіптік игеру үшін мыналар жасалады: тәжірибелік-өнеркәсіптік игеру жобасы; игерудің технология-қ схемасы;өнеркәсіптік игеру жобасы; игерудің техника-қ-экономика-қ негіздемесі. Егер қажеттілігі болмаса, аталған құжаттардың кейбіреуі алынып тасталады. Мұнай ж/е мұнай-газ кен орындарын өнеркәсіптік игеруді бірнеше жер қойнауын пайд-ушы жүргізсе, жұмыстар жер қойнауын пайд-ушылар арасындағы кен орнын біртұтас бүтін ретінде бірігіп игеру жөнінде келісім жасалып, құзыретті органмен келісіледі. Аталған келісімнің негізінде белгіленген тәртіп б/ша жобалау құжаттарына тиісті өзгертулер енгізіліп, онда жер қойнауын неғұрлым тиімді пайд-у мақсатында жер қойнауын пайд-ушылардың игеру операцияларын үйлестіру жұмыстарының тәртібі мен мазмұны негізделеді. Мұнай ж/е мұнай-газ кен орнын игеру техника-қ ж/е технология-қ іс-шаралар кешенін қамтиды: белгiленген торлар б/ша түрлі ұңғымаларды бұрғылау ж/е оларды оңтайлы пайд-уға жағдай жасау, өнiмдi қаттарға әсер етудi, игерудi бақылауды, өнімді тауар-қ сапаға дейін дайындауды, өнімді тапсыру орнына дейін тасымалдауды, сондай-ақ басқа да осы жұмысқа қатысты ілеспе іс-шараларды ұйым-у. Мұнай ж/е мұнай-газ кен орындарын игеру екi типті режимде жүзеге асырылады: қаттық энергияны табиғи ж/е жасанды режимдерде то-қтыру. Режимдердің бiрiншi типіне табиғи су қысымын пайд-у жатады, бұл кезде контурдың сыртындағы сулы аумақтан мұнай шоғыры жатқан жерге су кiрiп, мұнайды ығыстырып шығарады, сонымен қатар әртүрлi ара қатынаста: серпiндi режим, ерiген газ режимi. Режимдердің екінші типі қаттарға әсер ету процестерінің әр түрлі схемалары кезінде қаттарға түрлі ығыстырғыш агенттерді айдауға негізделеді.

2. ҚР Мұнайды бағалаудың құқықтық ерекшеліктері мен шарттары. Кен орны табылған жағдайда жер қойнауын пайд-ушы бұл жөнінде құзыретті органға н/се облыстың, республика-қ маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органына отыз жұмыс күні ішінде хабарлауға міндетті. Бағалау жұмыстары сатысына көшуге рұқсатты құзыреттi орган - бiр ай iшiнде, облыстың, республика-қ маңызы бар қаланың, астананың жергiлiктi атқарушы органдары он бес жұмыс күні ішінде береді. Табуды растау мен бағалау мерзімдерін айқындауды құзыретті орган н/се облыстың, республика-қ маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органы жер қойнауын зерттеу мен пайд-у жөніндегі уәкілетті орг-ң қорытындысы б/ша белгілейді. Коммерция-қ табуды жер қойнауын пайд-ушы жариялайды. Бағалау жұмыстарының жобасына міндетті түрде мынадай: 1) мем-к-экология-қ; 2) өнеркәсіптік қауіпсіздік; 3) санитар-қ-эпидемиология-қ міндетті сараптамалар жүргізілуге тиіс. Бағалау жұмыстарының жобасы бағалау жұмыстары сатысының бүкіл мерзімінде кен орнын зерттеу ж/е бағалау жөніндегі жұмыстарды жүргізуге арналған шығындар көрсетілген қарж.қ бөлікті қамтуға тиіс. Бағалау жұмыстарының жобасын әзірлеу ж/е келісу мерзімі бағалау жұмыстарының сатысына көшу туралы шешім қабылданған күннен бастап бес айдан аспауға тиіс. Жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу үшін келісімшарттардың мынадай түрлері: 1) барлауды жүргізу үшін – барлауға арналған келісімшарт; 2) өндіруді жүргізу үшін – өндіруге арналған келісімшарт; 3) бірлескен барлау мен өндіруді жүргізу үшін – бірлескен барлау мен өндіруге арналған келісімшарт; 4) барлаумен н/се өндірумен байланысты емес жерасты құрылыстарын салуды жүргізу ж/е (н/се) пайд-у үшін – барлаумен н/се өндірумен байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға ж/е (н/се) пайд-уға арналған келісімшарт; 5) жер қойнауын мем-к геология-қ зерттеуді жүргізу үшін  - жер қойнауын мем-к геология-қ зерттеуге арналған келісімшарт (шарт) қолд-ды.

3. Жер қойнауын пайдаланғаны үшін са-қтар мен арнайы төлемдер. Жер қойнауын пайд-ушылардың арнаулы төлемдерi мен са-қтары: 1) жер қойнауын пайд-ушылардың арнаулы төлемдерiн: а) қол қойылатын бонусты; б) коммерция-қ табу бонусын; в) тарихи шығындарды өтеу б/ша төлемдерді; 2) пайдалы қазбаларды өндіру салығын;3) үстеме пайда салығын қамтиды. Кен орындарын (кен орындары тобын, кен орындарының бір бөлігін) рентабельдігі төмен, қоюлығы жоғары, суланған, шағын дебетті ж/е игерілген санатқа жатқызу тәртібін, олардың тізбесі мен са-қ салу тәртібін пайдалы қазбаларды өндіру салығы бөлігінде ҚРҮкіметі айқындайды. Жер қойнауын пайд-ушының тiркелген төлемдерi бонустар болып табылады. Жер қойнауын пайд-уға арналып жасалған келісімшарттың түріне ж/е талаптарына қарай жер қойнауын пайд-ушы үшін бонустың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін: 1) қол қойылатын бонус; 2) коммерция-қ табу бонусы. Қол қойылатын бонус жер қойнауын пайд-ушының келісімшарт аумағында, сондай-ақ ҚРзаңнамасында белгіленген тәртіппен келісімшарт аумағы кеңейтілген кезде жер қойнауын пайд-у құқығын сатып алу үшін алған біржолғы тіркелген төлемі болып табылады. ҚРжер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасына сәйкес жер қойнауын пайд-у құқығын алу конкурсының жеңімпазы болған н/се жер қойнауын пайд-у құқығын беру жөніндегі тікелей келіссөздер негізінде жер қойнауын пайд-у құқығын алған, сондай-ақ ҚРзаңнамасында белгіленген тәртіппен жер қойнауын пайд-уға арналған мынадай келісімшарттардың бірін: 1) барлауға арналған келісімшартты; 2) пайдалы қазбаларды өндіруге арналған келісімшартты; 3) бірлескен барлау мен өндіруге арналған келісімшартты жасасқан жеке н/се заңды тұлға қол қойылатын бонус төлеуші болып табылады. Жер қойнауын пайд-ушы коммерция-қ табу бонусын пайдалы қазбаларды өндiруге арналған ж/е (н/се) келісімшарт аумағындағы пайдалы қазбаларды әрбір коммерция-қ табу үшін, оның ішінде кен орындарына қосымша барлау жүргiзу барысындағы табу үшiн бірлескен барлау мен өндiруге арналған келісімшарттар шеңберiнде төлейдi. Пайдалы қазбалардың кен орындарына оларды кейіннен өндіруді көздемейтін барлау жүргізуге арналған келісімшарттар б/ша коммерция-қ табу бонусы төленбейді.  Жер қойнауын пайд-уға арналып жасалған келісімшарттар шеңберінде жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде келісімшарт аумағында пайдалы қазбаларды коммерция-қ табуы туралы жария еткен жер қойнауын пайд-ушылар коммерция-қ табу бонусын төлеушілер болып табылады.   Жер қойнауын пайд-уға арналған келісімшарт жасалғанға дейін келісімшарт аумағын геология-қ зерттеуге ж/е кен орындарын барлауға мемлекет шеккен жиынтық шығындарды өтеу б/ша жер қойнауын пайд-ушының тiркелген төлемдерi тарихи шығындарды өтеу б/ша төлем болып табылады. Келісімшарттарды жасасқанға дейін келісімшарт аумағын геология-қ зерттеуге ж/е кен орындарын барлауға мемлекет шығын шеккен пайдалы қазбалардың кен орындары б/ша ҚРзаңнамасында белгіленген тәртіппен жер қойнауын пайд-уға арналған келісімшарттар жасасқан жер қойнауын пайд-ушылар тарихи шығындарды өтеу б/ша төлемді төлеушілер болып табылады. Жер қойнауын пайд-ушы пайдалы қазбаларды өндiру салығын ҚРаумағында өндiрiлетiн минералды шикізат, мұнай, жерасты сулары мен емдік балшықтың әрбір түрi б/ша жеке төлейді. Пайдалы қазбаларды өндiру салығы ақшалай нысанда төленеді. Алайда, жер қойнауын пайд-уға арналған келiсiмшарт б/ша қызметтi жүзеге асыру барысында пайдалы қазбаларды өндіру салығын төлеудің ақшалай нысаны ҚР Yкiметiнiң шешiмi б/ша уәкілетті мем-к орган мен жер қойнауын пайд-ушының арасында жасалатын қосымша келiсiмде белгiленген тәртiппен заттай нысанға ауыстырылуы мүмкiн.  Бюджетке төленуге жататын пайдалы қазбаларды өндіру салығының сомасы са-қ салу объектілерінің, са-қ базасы мен ставкаларының негізінде айқындалады. Үстеме пайда салығы жер қойнауын пайд-ушы Са-қ Кодекстің 347-1-бабына сәйкес үстеме пайда салығын төлеуші болып табылатын жер қойнауын пайд-уға арналған әрбір жеке келісімшарт б/ша са-қ кезеңінде есептеледі. Үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін жер қойнауын пайд-ушы Са-қ кодексінде белгіленген тәртіпке сәйкес жер қойнауын пайд-уға арналған әрбір жеке келісімшарт б/ша са-қ салу объектісін, сондай-ақ са-қ салумен байланысты мынадай объектілерді: 1) үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін таза табысты; 2) үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін са-қ салынатын табысты; 3) жер қойнауын пайд-уға арналған келісімшарт б/ша жиынтық жылдық табысты; 4) үстеме пайда салығын есептеу мақсаты үшін шегерімдерді; 5) жер қойнауын пайд-уға арналған келісімшарт б/ша корпоративтік табыс салығын;6) жер қойнауын пайд-уға арналған келісімшарт б/ша резидент еместің тұрақты мекемесінің таза табыс салығының есеп айырысу сомасын айқындайды.

№11-билет.

1. Жер қойнауын тиімді пайд-у ж/е қорғау. Жер қойнауын қорғау - ҚРжер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасында көзделген, жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде жер қойнауының ластануын болғызбауға ж/е жер қойнауын пайд-у жөніндегі операциялардың қорш.ортаға зиянды әсерін азайтуға бағытталған іс-шаралар жүйесі. Жер қойнауын қауіпсіз пайд-у - жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізген кезде экология-қ, санитария-қ-эпидемиология-қ ж/е өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамт.ету. Жер қойнауын ұтымды ж/е кешенді пайд-у - кен орындарын игерудің озық технологияларын пайд-у мен оң іс-тәжірибесі негізінде жер қойнауы ресурстарының бар-қ түрлерін экономика-қ тұрғыдан тиімді игеру. Жер қойнауын ж/е қорш.ортаны қорғау, жер қойнауын ұтымды әрі кешенді пайд-у: 1) ха-қтың денсаулығын ж/е өмірін қорғауға; 2) жер қойнауының ресурстарын ұтымды әрі кешенді пайд-уға; 3) табиғи ландшафтарды сақтауға ж/е бүлінген жерлерді, өзге де геоморфология-қ құрылымдарды қалпына келтіруге;4) жер сілкінуді, көшкінді, су астында қалуды, топырақтың шөгуін болдырмау мақсатында жер қойнауының үстіңгі бөліктерінің энергетика-қ жай-күйін сақтауға; 5) су объектілерінің табиғи жағдайын сақтауды қамт.етуге бағытталған құқықтық, ұйым-ушы-қ, экономика-қ, технология-қ жүйелерді ж/е басқа да іс-шараларды қамтиды.  Жер қойнауын пайд-удың бар-қ сатыларында болжауды, жоспарлауды, жобалауды қоса алғанда, ҚРэкология-қ заңнамасында белгіленген экология-қ талаптар басымдық ретімен сақталуға тиіс. Мыналар: 1) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу үшін, оның ішінде өндіруге қатысы жоқ мақсаттарға пайд-у үшін берілетін пайдалы қазбалар, кен орындары мен жер қойнауы учаскелері қорының ауқымы мен құрылымын нақтылы бағалау үшін жер қойнауын ілгерілей геология-қ зерттеудің толымдылығын қамт.ету; 2) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізудің бар-қ сатыларында жер қойнауы ресурстарын ұтымды әрі кешенді пайд-уды қамт.ету;3) бай учаскелерді таңдап өндіруге жол бермей пайдалы қазбаларды жер қойнауынан бөліп алудың толымдылығын қамт.ету;4) кен орнын игеру кезінде сыртқа шығарылатын ж/е жер қойнауында айналыстан шыққан негізгі ж/е онымен бір жерде жатқан пайдалы қазбалар қорларын ж/е қосалқы компоненттерді, оның ішінде минералдық шикізатты өңдеу өнімдері мен өндіріс қалдықтарын дұрыс есепке алу; 5) бастапқы өңдеу деректері б/ша мем-к баланста есепте тұрған пайдалы қазбалар қорларын түзетуді жою;6) су жинау алаңдарында ж/е ауыз сумен н/се өнеркәсіптік сумен қамт.ету үшін пайдаланылатын жерасты сулары жинақталған жерлерде өнеркәсіптік ж/е тұрмыстық қалдықтардың жиналуын болғызбау;7) жер қойнауын су басудан, өрттен ж/е кен орындарын пайд-уды ж/е игеруді қиындата түсетін басқа да дүлей факторлардан қорғау;8) жер қойнауының ластануын, әсіресе мұнайды, газды н/се басқа да заттар мен материалдарды жер астында сақтау, зиянды заттар мен қалдықтарды көму кезінде ластануын болғызбау;9) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды тоқтата тұру, доғару, кен орнын игеру объектілерін консервациялау мен жою жөніндегі белгіленген тәртіпті сақтау; 10) қалдықтарды үю мен орналастыру кезінде экология-қ ж/е санитария-қ-эпидемиология-қ талаптарды қамт.ету; 11) ілеспе газды маңызды стратегия-қ энергия көздерін, не мұнай-химия өнеркәсібі үшін шикізат ресурстарын алу ж/е қорш.ортаға зиянды барынша азайту мақсатында өңдеу жолымен оны барынша пайд-у жер қойнауын ұтымды әрі кешенді пайд-у мен жер қойнауын қорғау саласындағы талаптар болып табылады.

2. Табиғи газды барлау мен өндіру. Табиғи газды коммерция-қ табу жағдайында мердiгер кен орнына өндiрудiң басталуы қандай деңгейдi талап етсе, сондай шамада, контрактiде өзгеше белгiленбеген жағдайда барлауды жүзеге асыруға мiндеттi.Табылған кен орнынан табиғи газды беру б/ша мәмiле жасалғанға дейiн құзыреттi орг-ң табиғи газды өндiрудi талап етуге құқығы жоқ, ал мердiгер бастауға мiндеттi емес. Бұл ретте контрактiнiң қолданылу мерзiмi табиғи газ табылған кен орнынан, егер контрактiде өзгеше көзделмесе, табиғи газды беру б/ша тиiстi мәмiлелер жасау кезiне дейiн үзiледi. Егер мердiгер табиғи газды беру б/ша бiр жыл iшiнде мәмiлелер жасамаған болса, құзыреттi орган үшiншi тұлғаның мердiгермен мәмiле жасауға келiсуi жағдайында мердiгерден ақылға сыйымды жағдайда үшiншi тұлғамен, оның iшiнде берiлетiн газды кейiн қайта сату мақсатында отандық не шетелдiк тұтынушыларға газды беру жөнiнде шарт жасауын талап етуге құқылы. Егер мердiгер ж/е құзыреттi орган белгiлеген мұндай үшiншi тұлға осы мәселе б/ша келiсiмге келе алмайтын болса, олар бұл дауды сот тәртiбiмен шешудi талап етуге құқылы.Табиғи газды өндiру кезiнде адам өмiрi мен денсаулығы ж/е қорш.орта үшiн қауiпсiздiктi қамтамасыз ететiн талаптар мен нормалар орындалуға, ҚРзаңнамасына сәйкес келетiн өлшеу жабдықтары мен құралдары қолданылуға тиiс. 

3. Көмірсутек кен орындарын игеруді бақылау. Қаттық флюидтер сүзгісінің арнайы бағыты мен жылдамдығын мақсатты өзгерту, қаттарды құрғату үшін қолайлы жағдайлар жасау реттеудің негізі болып табылады. Реттеу кен орнын игерудің бар-қ кезеңі ішінде жүзеге асырылады. Реттеудің іске асыралатын жүйе шеңберінде оларды өзгертусіз өңдеуді реттеудің негізгі әдістері мен тәсілдеріне мыналар жатады: айдама ұңғымаларының жұмыс істеу режимдерін өзгерту, оның ішінде жұмыс қысымын айдауды арттыру н/се шектеу, ұңғымалар арасында айдауды тоғысу қысымымен ж/е т.б.ларымен өзгерту арқылы тарату; өндіріс ұңғымаларының жұмыс режимдерін өзгерту, соның ішінде жеке ұңғымалар н/се ұңғыма топтары б/ша сұйықтық шығаруды арттыру н/се шектеу, мұнай өнімдерін сыртқы қатар ұңғымалардан ішкі қатар ұңғымаларға алмастыру, қатты суланған н/се ластанған ұңғымаларды сөндіру, сұйықтықты шығару ж/е; аршуды жақсарту ж/е өңдеу объектісі қатының префорациясы ара-қтарын өзгерту; ұңғымаларды гидродинамика-қ тұрғыдан жетілдіру үшін ұңғымаларды қышқылмен өңдеу арқылы ұңғыманың аумағына ықпалы, үсті-белсенді заттарды айдау арқылы, қаттың гидрокесілуі мен т.б.; ұңғымаларға құйылатын ілеспе суларды цементтеу арқылы н/се басқа құюлармен оқшаулау н/се шектеу, түрлі тосқауылдар жасау, химия-қ реагенттер ерітінділерін айдау ж/е басқалар; сұйықтың құйылысы н/се судың шығынын профильдік, әр интервалды игере отырып, өткізгіштігі жоғары қаттарды бекіте отырып, химия-қ реагенттер, механика-қ заттар, бейтарап газдар, қойыртпақ сулар ж/е басқалар арқылы тегістеу; бір уақытта өндіруші ұңғымаларды пайд-уды ж/е айдамалау ұңғымаларына су айдауды бөліп жүргізетін сенімді жабдықтарды қолдану; жекелеген учаскелерде қосымша ұңғымаларды жоба-қ құжатта қарастырылған резервтік ұңғыма есебінен бұрғылау; резерв есебінен н/се суландырылған өндіруші ұңғымалар есебінен жаңа айдамалау ұңғымаларын бұрғылау арқылы өндіруші ұңғымаларға айдауды жақындату; су айдау ошағын ұйым-у;сүзілу ағындарының бағытын өзгерту ж/е циклдік су айдау.

№ 12 БИЛЕТ

1. ҚР Мұнай реформасы ж/е оның үрдістері.Республиканың негізгі мұнай-газ кен орындары Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Қызылорда облыстары мен Жезқазған аймағында. Кен орындарының 70 пайызға жуығы Атырау мен Маңғыстау облыстарының территориясында.Мұнай қоры жағынан болашағы зор – Атырау облысы. Табиғи қорының сипаты ж/е ха-қшаруашылығына мамандануына қарай облыстың аумағын үш негізгі экономика-қ-өндірістік ауданға бөліп қарауға болады. Олар- Жайықтың төменгі ағысының бойы мен сағасы, Оңтүстік Жем алабы ж/е Тайсойған. Жайықтың төменгі ағысы мен сағасында мұнай өңдеу, химия, машина жасау, ба-қ аулау ж/е өңдеу өнеркәсібі шоғырланған. Оңтүстік Жем алабы мұнай өндіру ж/е оны тасымалдаумен шұғылданады. Ал Тайсойған атырабы негізінен төрт түлік өсіруге қолайлы. Мұнай-газ саласы облыстың экономикасының басқа салаларының да қарыштап дамуына мүмкіндік бере бастады. Мұнай мен газ өндіру ж/е өңдеу, тасымалдау көлемінің артуына байланысты көлік қатынасы, энергетика, телекоммуникация, жол қатынасы дамыды. Рас, мұнай-газ секторы өзінің алғашқы қалыптасу кезеңінде өтпелі кезеңнің ж/е нарықтық реформалардың қиыншы-қтарын бастан өткерді. Бұл салада түбегейлі құрылымдық өзгерістер жүзеге асып, басқ-у құрылымында заман талабына сай реформалар жүргізілді.Қазақстан геологтарының бағалауы б/ша, біздің республикадағы мұнай көлемі 700 млрд.тоннаға жуық деп бағалануда. Көмірсутегі қоры алдағы уақытта өсуі мүмкін деп саналатын аймақтардың қатарында Ақтөбе ж/е Батыс Қазақстан облыстары да бар. Бұрынғы Жезқазған облысы ж/е Қызылорда облысы да бұл жағынан қалыса қоймайды.

2. Егеменді Қазақстанда жер қойнауының даму кезеңдері . 1996 ж. қабылданған «Жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы» ҚР Президентінің заң күші бар жарлығы (ары қарай — Жер қойнауы туралы Заң), 1995 ж. қабылданған «Мұнай туралы» заң өз уақытында позитивтік рөлдерін атқарып, жер қойнауын барлау, өндіру, тасымалдау ж/е өңдеуге қатысты құқықтық қатынастардың кешенінің дамуына серпін берді. Сондай-ақ, ол қатынастарға азаматтық, са-қ, әкімшілік, кеден, экология-қ құқықтары құқықтық институттарының да дамуы әсерін тигізді. Соның нәтижесінде жер қойнауын пайд-у аясын реттейтін құқықтық нормалар біртұтас әрі өзара тәуелді құқықтық жүйені түзді. Алайда, бұл құқықтық жүйе, жалпы алғанда, нарық жағдайында жер қойнауын пайд-у қатынастарының ресурстық аспектісін реттеуге бағытталған. Сол кездегі мемлекеттің саясаты қайтадан орнына келмейтін жер қойнауының ресурстарын пайд-уды оңтайландыру мақсатында аталмыш саланы барынша дамыту үшін шетелдік капиталды отанымызға тарту мен әлемнің озық тәжірибесі мен технологияларын пайд-уды көздеді (қазіргі кезде компания «Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-нан өзге Қазақстандағы негізгі мұнай өндіруші компанияларға шетелдік инвесторлар ие). Тәуелсіздік алғаннан бері елімізде мұнай-газ саласы өсті, нығайды ж/е соның нәтижесінде экономикамызды алға бастаушы локомотив болуда. 19 жыл бойы ұлттық экономиканың өтпелі кезеңдік ж/е нарықтық реформалардың қиыншы-қтарынан, әлемдік экономика-қ дағдарыстардың салдарынан сүрінбей, нық қадаммен шығуы аталмыш сектормен тығыз байланысты. Егемендіктің алғашқы жылдарында елімізде бар мүмкіндігімізді пайд-уға қажетті қаражат көзі жеткіліксіз болды да, шетелдік инвестицияны тарту саясаты өзінің орындылығын дәлелдеді. Соңғы 12 жылда минералды-шикізат кешеніне салынған салымдардың жалпы құны 86 миллиард доллармен есептеледі. Еліміздің басты құжаттарының бірі 2003-2015 жылдарға инновациялы-индустриалды стратегияда ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан экономикасының дағдарыстан кейінгі екпіндеуі мақсатында 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшейтілген инновациялы-индустриалды дамудың бес жылдығын таныстырды.

3. Мұнай мен газ саласындағы контрактілер.Республиканың 172 мұнай ж/е 42 конденсатты кен орны орналасқан мұнайлы-газды аудандары Қазақстан аумағының шамамен 62 % алаңын алып жатыр. Қазақстандағы мұнайдың негізгі қорлары (90 %-дан астам) аса ірі 15 кен орны – Теңіз, Қашаған, Қарашығанақ, Өзен, Жетібай, Жаңажол, Қаламқас, Кеңқияқ, Қаражанбас, Құмкөл, Солтүстік Бозашы, Әлібекмола, Орта-қ ж/е Шығыс Прорва, Кенбай, Королевское кен орындарында шоғырланған.Кен орындары Қазақстанның он төрт облысының алтауының аумағында орналасқан. Бұл Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қызылорда ж/е Маңғыстау облыстары. Бұл ретте көмірсутек қорларының шамамен 70 %-ы Қазақстанның батысында шоғырланған.Мұнайдың неғұрлым барланған қорлары Атырау облысына тиесілі, оның аумағында өнеркәсіптік санаттағы 930 млн. тонна қоры бар 75-тен астам кен орны ашылды.ҚРаумағында 2011 жылдың қорытындылары б/ша негізгі мұнай өндіруші компаниялар «Теңізшевройл» ЖШС (бұдан әрі – ТШО) (25,8 млн. тонна), «Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.» ЖШС (бұдан әрі – КПО б.в.) (12,1 млн. тонна), «ҚазМұнайГаз» Барлау Өңдеу» акционерлік қоғамы (бұдан әрі – ҚМГ БӨ) (7,9 млн. тонна), «Маңғыстаумұнайгаз» акционерлік қоғамы (бұдан әрі – ММГ) (5,8 млн. тонна) ж/е «Ақтөбемұнайгаз – СНПС» акционерлік қоғамы (бұдан әрі – «Ақтөбемұнайгаз СНПС») (6,2 млн. тонна) болып табылады. ҚРқұр-қтағы кен орындарында игерілетін көмірсутек шикізатының басым бөлігі жылдық өндірудің ең жоғары деңгейлі сатысына жетті. Құр-қта өндірудің одан әрі өсуі бірінші кезекте, Теңіз ж/е Қарашығанақ кен орындарын игерудің жылдамдауына байланысты.2012 жылдың аяғында Қашаған кен орнын тәжірибелік-өнеркәсіптік игеруді бастау жоспарлануда. Бұл ретте Өнімді бөлу туралы келісімге Екінші қосымша шартқа сәйкес Қашаған коммерция-қ өндіруінің басталуы 2013 жылдың қазанына дейін ұзартылуы мүмкін.

№ 13 БИЛЕТ

1.Жер қойнауын пайд-ушылар мен меншік иелерінің құқықтары мен міндеттерін жүзеге асырудың өзекті мәселелері. Жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы ҚР 2010 ж. 24 маусымдағы № 291-IV Заңы 4-б.. ҚР жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасының мақсаттары мен міндеттері1. ҚР жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасының мақсаттары ҚР экономика-қ өрлеуін ж/е мүдделері мен табиғи ресурстарын қорғауды қамт.ету болып табылады. 2. ҚР жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасының міндеттері:1) жер қойнауын пайд-у саласында мем-к саясатты жүргізу; 2) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу кезіндегі қатынастарды реттеу3) республика-қ ж/е өңірлік мүдделер үйлесімін қамт.ету;4) минералдық-шикізаттық базаны мо-қтыруды қамт.ету;5) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде құқықтық негізді қамт.ету;6) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізуге инвестициялар тарту үшін қолайлы жағдайлар жасау.ҚР жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасы ж/е оларды ары қарай жетілдіру мәселелері, Жер қойнауын пайд-у саласында табиғи ресурстарды пайд-уды құқықтық реттеу мәселелері мен заманауи жағдайы, Қорш.ортаға жер қойнауын пайд-у операцияларымен келтірілген залалдың орнын толтырудың құқықтық мәселелері, Жер қойнауын пайд-у саласындағы инвестиция-қ қызметті құқықтық реттеу, Жер қойнауын ж/е өзге табиғи ресурстарды пайдаланғаны үшін төленетін экология-қ алымдар мен төлемдерді құқықтық реттеу мәселелері, Жер қойнауын пайд-у операцияларына қойылатын экология-қ құқықтық талаптар: жүзеге асыру тетігі ж/е мәселелер ж/е ТМД елдерінің жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у заңнамасына салыстырмалы талдау жасау ж/е әлемдік интеграция жағдайында оларды сәйкестендіру мәселелері сияқты өзекті мәселелерге жатады.

2.Мұнайға төлем төлеудің құқықтық негіздері. ҚР Министрлер Кабинетiнiң 1993 ж. 5 тамыздағы N 678 қаулысы ҚР Үкіметінің 2003 ж. 17 наурыздағы N 258 қаулысымен.Республикаға Ресей Федерациясынан ж/е Орта Азия мемлекеттерiнен импорттайтын энергия көздерiнiң (мұнайдың, мұнай өнiмдерiнiң, табиғи ж/е сұйытылған газдың, электр энергиясының) бағасы одан әрi өсуiне байланысты ҚРМинистрлер Кабинетi қаулы етедi: 1. Мұнайдың 1 тоннасына франко-бас резервуар, көлiк кәсiпорынына тапсыру-қабылдау пунктiнiң айдау стансасы шарттарымен 28000 сом мөлшерiнде өнеркәсiптiң мемлекеттiк реттелетiн көтерме сауда бағасы (қосылған құн салығынсыз) енгiзiлсiн. Мұнай өндiретiн бiрлестiктер республиканың мұнай өңдеу кәсiпорындарына мұнай берiп тұру кезiнде бағаны реттеу қорына өнеркәсiптiң көтерме сауда бағасы (бiр тоннасына 28000 сом) мен өзiндiк құнға рентабельдiлiктiң 50 процент шектi деңгейiмен кәсiпорынның көтерме сауда бағасы арасындағы айырманы аударады деп белгiленсiн. 2. Кәсiпорынның мұнай өнiмдерiнiң (бензин, дизель отыны, мазут пештiк отын, керосин) бағасы шикi мұнайдың құны мен өзiндiк құнға шаққанда рентабельдiлiктiң 20 процент шектi деңгейiн қоса оны өңдеу жөнiндегi шығындарға орайластыра белгiленсiн.3. Қазақ мемлекеттiк "Қазмұнайөнiм" концернi мұнай өнiмдерiн Ресей Федерациясынан әкелiнетiндерiн есепке ала отырып, ҚРЭкономика министрлiгi жанындағы Баға комитетiмен бiрлесiп белгiленетiн кәсiпорындардың бағасына айналым шығындарына шаққанда рентабельдiлiктiң 20 процент шектi деңгейiмен жабдықтау-өткiзу үстемесi мен қосылған құн салығын қоса, қалыптасып отырған бiрыңғай (франко-бағыт шартымен) орташа теңестiрiлген өнеркәсiптiң бағасымен өткiзудi жүзеге асырсын.

3.ҚР мұнай заңнамасын бұзғаны үшін қылмыстық жауапкершілік. ҚР кейбір заңнама-қ актілеріне мұнай ж/е мұнай өнімдерінің жекелеген түрлерінің айналымы саласында жауапкершілікті күшейту мәселелері б/ша өзгерістер мен то-қтырулар енгізу туралы ҚР 2010 ж. 6 қазандағы № 343-IV Заңы"304-б.. Құбырларды қасақана зақымдау н/се қирату1. Құбырларды, оның ішінде мұнай-газ құбырларын қасақана зақымдау н/се қирату, -екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не қылмыс жасау қаруы н/се құралы болып табылатын мүлік тәркіленіп, нақ сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.2. Нақ сол әрекет:а) абайсызда адам денсаулығына ауыр н/се орташа ауыр-қтағы зиян келтіруге әкеп соқса б) бірнеше рет жасалса;в) адамдар тобы алдын ала сөз байласып жасаса, қылмыс жасау қаруы н/се құралы болып табылатын мүлік тәркіленіп, екі жылдан бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады 3. Осы б.тың бірінші бөлігінде көзделген әрекет а) қорш.ортаны ластауға әкеп соқса;б) ірі залал келтіруге әкеп соқса в) ұйымдасқан топ жасаса;г) абайсызда адам өліміне әкеп соқса, -сотталған адамның мүлкі тәркіленіп н/се онсыз, сондай-ақ қылмыс жасау қаруы н/се құралы болып табылатын мүлік тәркіленіп, жеті жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.";

№ 14 ЕМТИХАН БИЛЕТ

1. Мұнай ж/е бизнес құқығының түсінігі оның ерекшелігі . Мұнайдың, ал ертеректе оны «тас майы» деп атаған, болашағы зор екенін болжаған орыс ғалымы М.В. Ломоносов, Пенсильванияда ең алғаш рет мұнай ұңғымасы бұрғыланғанға дейін жүз жыл бұрын, мұнайдың шығуы жайлы өзінің бірегей теориясын ұсынған еді. «Жер қойнауында тереңнен орналасқан шымтезекті шөгінділерден жерасты ыстығымен қою, майлы материя шығарылып, саңылаулар арқылы ағады... Бұл дегеніміз – сирек, әртүрлі сұрыпты, жанатын ж/е құрғақ, қатты материялардың пайда болуы, бұл тас майы – мұнайдың негізі...», – деп жазады 1763 ж. М.В. Ломоносов. Бүгінде елімізде мұнай мен газ қорының мол болуымен ерекшеленеді. Мұнай мен газ республикасыздың батыс бөлігінде ж/е оңтүстік аудандарында шоғырланған. Әсіресе мұнай мен газдың мол шоғырланған жерлері Каспий маңы алаптары мен Солтүстік Маңғыстау мұнайлы газды аймағы болып табылады. Сонымен бірге, Қазақстан территориясына еніп жатқан Каспий теңізі шельфіндегі ж/е құр-қтағы болжанған ресурс қоры мұнай қоры б/ша 12 млрд. тонна, газ конденсаты – 1,6 млрд. тонна, табиғи газ қоры – 5,9 трлн. Метр куб құрайды. Бұл Қазақстанды әлемдегі басты мұнай өндіруші елдердің қатарына қоспақ. Ломоносов айтқандай, «Ресей қуаты Сібірмен өркендейді...», «болашақ Қазақстанның қуаты Каспий өңірімен өркендемек...».

2. ҚР мұнай заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершілік түсінігі ж/е түрлері . Әкімшілік құқық бұзушы-қ туралы ҚР 2001 ж. 30 қаңтардағы N 155 Кодексі147-11-б.. ҚРгаз ж/е газбен жабдықтау туралы заңнамасының талаптарын бұзу 1. Газбен жабдықтау жүйелері субъектісінің тауар-қ, сұйытылған мұнай газын ж/е (н/се) сұйытылған табиғи газды өндіру, тасымалдау (тасу), сақтау ж/е өткізу жөніндегі мәліметтерді табыс етпеуі, сол сияқты мәліметтерді белгіленген мерзімдерді бұза отырып табыс етуі дара кәсіпкерлерге, шағын н/се орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға – елу, ірі кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға бір жүз ай-қ есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.2. ҚР газ ж/е газбен жабдықтау туралы заңнамасында белгіленген газбен жабдықтау жүйелері объектілерін пайд-у жөніндегі шектеулерді сақтамау, –дара кәсіпкерлерге, шағын н/се орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға – бір жүз, ірі кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға үш жүз ай-қ есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.3. ҚРгаз ж/е газбен жабдықтау туралы заңнамасында белгіленген тауар-қ ж/е (н/се) сұйытылған мұнай газын есепке алу ж/е (н/се) өткізу тәртібін бұзу, –дара кәсіпкерлерге, шағын н/се орта кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға – ай-қ есептік көрсеткіштің бір жүзден бір жүз елуге дейінгі мөлшерінде, ірі кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға бес жүзден жеті жүзге дейінгі мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады. 4. Шикі ж/е (н/се) тауар-қ газды сатып алуға мемлекеттің артықшы-қты құқығын жер қойнауын пайд-ушының бұзуы –заңды тұлғаларға бір мың ай-қ есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады. 5. Тауар-қ газбен жабдықтаудың бірыңғай жүйесі объектілерін, тауар-қ газбен жабдықтаудың бірыңғай жүйесі объектілеріне ортақ меншік құқығындағы үлестерін ж/е (н/се) тауар-қ газбен жабдықтаудың бірыңғай жүйесі объектілерінің меншік иелері – заңды тұлғалар акцияларының пакеттерін (қатысу үлестерін) сатып алуға мемлекеттің басым құқығын газбен жабдықтау жүйелері объектісі меншік иесінің бұзуы – заңды тұлғаларға бір мың ай-қ есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

3. Мұнайды пайд-ушылармен ж/е меншік иелерімен келтірілген зиянды өтеу негіздері мен тәртібі. Жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы ҚР 2010 ж. 24 маусымдағы № 291-IV Заңы 127-б..ҚР жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасын бұзумен келтірілген нұқсанды (зиянды) өтеу 1.ҚР жер қойнауы ж/е жер қойнауын пайд-у туралы заңнамасының талаптарын бұзу салдарынан зиян келтірген тұлғалар, егер тек зиян еңсерілмейтін күштің н/се зардап шегушінің пиғылы салдарынан туындағанын дәлелдей алмаса, келтірілген зиянды ҚР заңнамасында белгіленген мөлшерде ж/е тәртіппен өтеуге міндетті2. Жер қойнауын ұтымды пайд-у саласындағы талаптарды бұзу салдарынан келтірілген залал мөлшерін жер қойнауын зерттеу мен пайд-у жөніндегі уәкілетті орган жер қойнауын пайд-ушылармен бірлесе отырып айқындайды.3. Жер қойнауын қорғау саласындағы талаптарды бұзу салдарынан келтірілген нұқсанның мөлшерін қорш.ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган ҚРэкология-қ заңнамасына сәйкес айқындайды.

15-билет

1. ҚР Мұнай заңнамасын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік. Мұнай өнімдерімен жер қабаттарының суларымен ластау ж/е рұқсат етілмеген мұнай құбырларын орналастыру кезінде зиянды есептеудің уақытша әдістемесі ҚР Қорш.ортаны қорғау министрлігі, 1996 ж. 13 мамырда бекіткен (Жеке баспа, Алматы, 1996 ж.). ҚР “Мұнай туралы” заң күші бар ҚР Президентінің Жарлығында да айтылған. Осы Жар-қтың 55 – бабына сай мұнай операцияларын жүргізетін бар-қ мердігерлер:1) қорш.ортаны ластау мен байланысты жауапкершілік, оның ішінде қорш.ортаға келтірілген зиянның салдарын жою жөніндегі шығындар қауіпін; 2) үшінші тараптар алдындағы азаматтық құқықтық жауапкершілік қауіп сақтандыруға міндетті. Сонымен қатар, теңізде барлау ж/е аулау жұмыстарын жүргізетін мердігерлерге мүлік қауіп пен жауапкершілік қауіпін сақтандыру міндеті жүктеледі.

2. ҚР жер қойнауының мониторингісі мен аумақтық зоналауды қйымдастыру мен жүргізудің құқықтық негіздері мен шарттары. Қорш.ортаға келеңсiз әсердi жою мен оны азайту жөнiндегi шараларды қолдану ж/е мұнай операцияларын экология-қ жағынан қауiпсiз жүргiзудi қамт.ету мақсатында мұнай операциялары басталғанға дейiн ж/е олардың бүкiл кезеңiнде жер қойнауын пайд-ушы табиғатта болып жатқан өзгерiстер мен жүргiзiлген шаруашы-қ қызметiнiң оған әсер ету сипаты туралы жедел кешендi ақпарат алу жүйесiн - мониторинг құруға тиiс. 2. Жер қойнауының мем-к мониторингі жер қойнауының мем-к қорын ұйымды пайд-уды қамт.ету мен олардың өзгеруін уақтылы анықтау, келеңсіз үдерістер зардаптарын бағалау, олардың алдын алу ж/е жою үшін жер қойнауының жай-күйін бақылау жүйесі болып табылады. 3. ҚРжер қойнауы ж/е ондағы болып жатқан үдерістер жер қойнауы мем-к мониторингінің объектісі болып табылады.      4. Жер қойнауының мем-к мониторингі қорш.орта мен табиғи ресурстар мониторингінің, оның ішінде жер қойнауының сапасы нормативтерін қадағалау кезінде өндірістік мониторингтің (әсер ету мониторингі) бірыңғай мем-к жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады. 5. Жер қойнауының мем-к мониторингі ҚР қатысатын жер қойнауы мен қорш.ортаның жаһандық ха-қара-қ бағдарламасына қосылады.  6. Жер қойнауының мем-к мониторингі жер қойнауының мем-к қорын ұтымды пайд-у үшін оны басқ-уды қамтамасыз етеді.7. Жер қойнауының мем-к мониторингі тау-кен аудандарын, мұнай-газ провинцияларын, жерасты суларының бассейндерін, пайдалы қазбалардың, оның ішінде жерасты суларының кен орындарын, су кешендері мен көкжиектерді, су жібермейтін қабаттарды, геология-қ үдерістер өтіп жатқан геология-қ денелерді, геофизика-қ, сейсмика-қ, гравитация-қ ж/е басқа өрістерді, жер қойнауын пайд-у ж/е жерасты суларының су пайд-у учаскелерін, ластанған жер қойнауын, тау-кен қазбаларын ж/е су жинауды қоса алғанда, табиғи ж/е табиғи-техногендік жүйелерде өткізіледі.

3. Жер қойнауын пайд-ушылардың құқықтары мен міндеттері. 75-б.. Жер қойнауын пайд-ушының құқықтары  1) келісімшартта көзделген талаптарға сәйкес өзіне берілген келісімшарттық аумақ шегінде жер қойнауын пайд-у жөніндегі іс-әрекетті дербес жасауға;2) егер келісімшартта не ҚРзаңдарында өзгеше көзделмесе, өз қызметінің нәтижелерін, оның ішінде минералдық шикізатты өз қалауынша пайд-уға;3) келісімшарттық аумақта, ал қажет болған жағдайда жер қойнауын пайд-ушыға белгіленген тәртіппен берілген өзге де жер учаскелерінде жұмыстарды жүзеге асыру үшін қажетті өндірістік ж/е әлеуметтік сала объектілерін салуға, сондай-ақ шарттар негізінде келісімшарттық аумақта да, одан тысқары жерлерде де жалпыға ортақ объектілер мен коммуникацияларды пайд-уға;4) келісімшарттың қолданылу мерзімін ұзарту туралы келіссөздерге бастамашы-қ жасауға;5) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізуге байланысты жұмыстардың жекелеген түрлерін орындау үшін мердігерлерді тартуға;6) осы Заңда белгіленген талаптарды сақтай отырып, құқықтарды н/се олардың бір бөлігін басқа тұлғаларға беруге;7) осы Заңда н/се келісімшартта айқындалған жағдайларда жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды тоқтатуға құқығы бар.76-б.. Жер қойнауын пайд-ушының міндеттері1) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды келісімшартқа ж/е ҚРзаңнамасына сәйкес жүргізуге, ҚРзаңнамасында белгіленген жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларға қойылатын талаптарды сақтауға;2) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде адам өмірінің, денсаулығының ж/е қорш.ортаның қауіпсіздігін қамт.етуге;3) келісімшарттық аумақты тек қана келісімшартта көзделген мақсаттарда пайд-уға;4) жер қойнауын пайд-удың оң тәжірибесіне негізделген жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізудің неғұрлым тиімді әдістері мен технологияларын таңдауға;5) егер келісімшартта өзге мерзім көзделмесе, келісімшарт тіркелген күннен бастап барлауды н/се өндіруді жүргізуге кірісуге;6) жерасты сулары мен кең таралған пайдалы қазбалар жөніндегі келісімшарттарды қоспағанда, ҚРндағы Өндіруші салалар қызметі ашықтығының бастамасын іске асыруға қатысты Өзара түсіністік туралы меморандумның талаптарын сақтауға;7) персоналдың ж/е ха-қтың өмірі мен денсаулығы қауіпсіздігін, жер қойнауын ұтымды әрі кешенді пайд-уды ж/е қорш.ортаны қорғауды қамтамасыз ететін, ҚРзаңнамасында белгіленген тәртіппен келісілген жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізуге арналған жобалау құжаттары мен технология-қ схемалардың ережелерін сақтауға;

16-билет

1.ҚР мұнай заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершілік ж/е мұнай дауларын шешу. ҚР Президентінің “Мұнай туралы” Жарлығында көрсетілген. Айтар-қ, аталған Жар-қтың 55-бабына сәйкес мұнай операцияларын жүзеге асыратын бар-қ мердігерлер:1) қорш.ортаны ластаумен байланысты жауапкершілік, оның ішінде қорш.ортаға келтірілген зиянның салдарын жою жөніндегі шығындар қаупін:2) үшінші тараптар алдындағы азаматтық-құқықтық жауапкершілік қаупін сақтандыруға міндетті.  128-б.. Дауларды шешу 1. Келісімшартты орындауға, өзгертуге н/се тоқтатуға байланысты даулар келіссөздер жүргізу жолымен шешіледі. 2. Егер келісімшартты орындауға, өзгертуге н/се тоқтатуға байланысты даулар осы б.тың 1-тармағына сәйкес шешілмейтін болса, онда тараптар дауларды ҚРзаңдарына ж/е ҚР ратификациялаған ха-қара-қ шарттарға сәйкес шешуге құқылы.

2. Пайдалы қазбаларды табу ж/е алумен байланысты жерді пайд-у мен қорғаудың құқықтық режимі.  Жер қойнауына ж/е жер қойнауын пайд-уға байланысты қатынастарды құқықтық реттеу мынадай принциптерге негізделеді:1) жер қойнауын ұтымды, кешенді ж/е қауіпсіз пайд-уды қамт.ету;2) жер қойнауын ж/е қорш.ортаны қорғауды қамт.ету;3) жер қойнауын пайд-у жөніндегі операцияларды жүргізудің жариялылығы;4) жер қойнауын пайд-удың ақылы болуы.

3. Ерекше табиғи аумақтар жерінің құқықтық режимі. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар шектерінде жер қойнауын пайд-у ҚРерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады. республика-қ ж/е ха-қара-қ маңызы бар мем-к табиғи-қорық қорының геология-қ, геоморфология-қ ж/е гидрогеология-қ объектілерінің тізбесін бекітеді ж/е ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда оларды шаруашы-ққа шектеп пайд-удың тәртібін белгілейді, сондай-ақ экология-қ, ғылыми, мәдени ж/е өзге де жағынан ерекше құнды, республика-қ маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар санатына жатқызылған жер қойнауы учаскелерінің тізбесін бекітеді; құзыретті ж/е уәкілетті орта-қ атқарушы органдармен келісім б/ша жергілікті маңызы бар мем-к табиғи-қорық қорының геология-қ, геоморфология-қ ж/е гидрогеология-қ объектілері мен жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатынтабиғи аумақтар санатына жатқызылған, айрықша экология-қ, ғылыми, тарихи-мәдени ж/е рекреация-қ құндылығы бар жер қойнауы учаскелерінің тізбелерін бекітеді;  Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар шегінде орналасқан, конкурсқа шығарылатын жер қойнауы учаскелерінің тізбелері ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы уәкілетті органмен келісілуге тиіс.