Задание 5

Образуйте формы причастия от глагола задания 4. Переведите формы глаголов и причастий на русский язык.

Задание 6

Проспрягайте глагол задания 4 в известных временах конъюнктива. Переведите формы на русский язык.

Задание 7

Выполните перевод текста на русский язык.

1. Raptus Helenae

Alexander, iam vir pulcher et validus, in agris adhuc habitabat. Venus tamen promissum suum non violavit : Alexandrum adiuvare et in oppudum Troiam eum reducere constituit. Itaque, ubi Priamus ludos magnos indixit et agricolis in oppidum ad ludos invitavit, cum multis amicis ex agris venit Alexander. Tum Venus oculos Priami ad Alexandrum vertit ; magno gaudio Priamus clamavit :«  O Hecuba, filium nostrum video. Vivus noster Alexander est! » Itaque Alexander in oppido cum Priamo et Hecuba habitare coepit. Aliquando in Graeciam navigavit, ubi multa oppida clara vidit. Tandem sed oppidum Spartanorum, ubi regnat Menelaus cum Helena, regina sua, venit. Forma paene divina Helenae animus advenae Troiami magnopere motus est. « Non iam Menelai, - inquit sibi Alexander, - Helena erit nupta : promisso suo Venus eam mihi dat ».

Tum forte Menelaus procul ab oppido suo fuit. Verbis multis tenerisque Alexander animum reginae permovit et tandem cum ea ex Graecia Troiam navigavit. Menelaus ob tantam iniuriam valde iratus socios ad arma vocavit : sic nuptiae Pelei ei malum aureum, a Discordia iactum, Graecos ad bellum excitaverunt.

2. De Orpheo et Eurydica

Multae fabulae narrantur de Orpheo, qui a Musis doctus est cithara ludere. In pictura, quam convivae viderant in triclinio Cornelii, Orpheus ad Plutonem descendit. Cur? Descendit, quod uxor eius Eurydica, morte abrepta, sub terra a Plutone tenebatur. Dolore oppressus Orpheus constituit se Plutoni appropinquaturum et uxorem ab eo petiturum esse.

Ianua regni Plutonis a Cerbero, cane feroci, qui tria capita habebat, custodiebatur. Orpheus, sciens Cerberum semper esurire, frustra cibi ei coniecit et, dum cibus a Cerbero arripitur, in regnum iniit. Inter umbras ibat Orpheus ; uxorem diu et diligenter quaerebat. Tandem Pluto, dolore eius commotus : « Licebit, - inquit, - uxorem a te reduci, sed ea condicione : Eurydica exibit ad lucem, post te iens ; tu vetaris eam respicere. Si tu respexeris, ea retrahetur neque unquam iterum ad vivos remittetur ». Quae dicens iussit Eurydicam ex umbris duci.

Itaque post Orpheum iens Eurydica lente ad lucem ascendebat. Orpheus, quamquam uxorem videre valde desiderabat, ascendebat neque respiciebat. Iam ad lucem paene adveniebant, cum Orpheus, amore commotus, eam respexit. Statim Eurydica revocata et ad Plutonem retracta est. Maximo dolore Orpheus affectus est. Nam sciebat nunquam Eurydicam ad lucem redditum iri.

3. Nonnulla de Alexandro Magno

1. Cum Alexander magnus piratam comprehensum interrogavisset, quo iure infestaret, ille : «  Eodem iure, - inquit, - quo tu orbem terrarum. Ego, quia parvo navigio id facio, pirata vocor, tu, quia id magno exercitu facis, imperator ». Tum Alexander hominem inviolatum dimisit.

2. Alexander magnus urbem Lampsacum expugnare constituit. Copias iam ad urbem adducenti Anaximenes praeceptor obvius fuit. Rex, cum metueret, ne ille se a consilio suo averteret : «  Nunquam, - inquit, - quod rogaveris, a me impetrabis”. Tum philosophus : «  Rogo te, - inquit, - ut Lampsacum diruas ». Ita urbs servata est.

Apelles, pictor illius aetatis clarissimus, Alexandrum, regem Macedonum, pinxit equitantem. Quam imaginem cum rex minus laudaret, quam meruerat artifex, equus Alexandri interea adductus picto equo sic adhinnivit, quasi verus esset equus. Tum Apelles : «  O rex, - inquit, - equus tuus, ut video, picturae, peritior est, quam tu ».

4. Nonnulla de Diogene philosopho

1. Diogenes proici se post mortem iussit inhumatum ; tum amici : « Volucribusne et feris ? » «  Minime vero, - inquit, - sed bacillum propter me quo eas abigam, ponitote ». «  Quomodo poteris, - inquit, - non enim senties ? » «  Quid igitur mihi ferarum laniatus oberit nihil sentienti ? »

2. Diogenes Alexandro roganti, ut diceret, si quid opus esset : «  Nunc quidem paulum, - inquit, - a sole. » Offecerat Alexander, cum ab eo discederet, amicis suis : «  Nisi Alexander essem, - inquit, - libenter essem Diogenes ».

3. Salse ridebat Diogenes inertiam et incuriam Megarensium, qui liberos suos nullis bonis artibus instruebant, curam cero pecorum diligentem habebant. «  Malo, - inquit, - me arietem esse Megarensis alicuius, quam filium ».

4. Diogenes philosophus, qui aliquando accensam lucernam manu tenens in foro ambulabat, a civibus interrogatus, cur lucerna accendisset, cum meridies esset : «  Hominem, - inquit, - quaero ».

5. De Aegypto

Aegyptus olim regnum Africae erat. Incolae Aegypti antiquitus praecipue agrimissuram exercebant et mercaturam cum populis Europae, praesertim cum Graecis. Nilus fluvius antea erat et nunc est beneficium naturae, quia in Agypto raro pluit. Nilus autem extra diffluit terramque irrigat. Itaque agricolae Aegypti habitabant non procul a ripis Nili. Silvae in Aegypto non erant. E plantis errant in hortis fici, citri, palmae, in limosa – papyri et loti. Metallis Aegyptus non abundabant ; erat quidem et aurum et argentum in Aegypto, sed parum.

6. De Croeso et Solone

Croesus in Asiae urbe habitabat, cui nomen erat Sardes. Hic rex, cuius divitiae ingentissimae erant, magnam podoctiam habuisse videretur. Aliquando Solo Atheniensis, unus e septem sapientibus, qui leges utilissamas Atheniensibus scripsit, ad Croesum venisse dicitur. Postquam iussu regis omnes divitiae regales ei monstratae sunt, Croesus eum interrogavit : «  Quem omnium hominum felicissimum esse putas? » Tum ille : «  Tellum Atheniensem felicissimum omnium puto, nam ei boni et probi liberi erant, et ipse, pro patria pugnans, morte honestissima vitam finivit .». Cui rex iratus : «  Cur non me, - inquit, - tam divitem hominem, sed Tellum quendam felicissimum esse credes ? » Ei Solo : « Fortuna humana, - inquit, -saepe mutatur. Quid incertius est opibus et divitiis? Nemo ante mortem a me felix nominabitur ».

Haec verba Solonis Croeso non placuerunt, sed paulo post a Cyro, rege Persarum, a pugna victus ipse de felicitate sua dubitare coactus est.

7. De viro cupido

Habuit vir quidam gallinam, quae cotidie ovum aureum ei dabat. Vir cupidus condoctus non fuit eis ovis, quae cotidie accipiebat, et : “Certe, - putavit, - magna copia auri intra ventriculum gallinae inest. Occidam illam et aurum excipiam ». Necavit igitur gallinam, sed nihil invenit ; itaque neque aurum, neque gallinam habet. Recte in proverbiis dicitur : « avarus semper eget » et «  rarus (vir) fortuna sua condoctus 

8. De nauta intrepido

Marcus, nauta intrepidus, ex patria sua ad multas terras navigabat. Multas divitias, ex mercatura comparatas, habebat, sed saepe in pericula magna veniebat. Olim ex Graecia ad Asiam contendit, vinum et oleum ibi venditurus. Alii nautae, amici eius, cum eo in navigio fuerunt. Ubi prope insulam desertuam navigabant, speluncam obscuram viderunt. Subito e spelunca ruit monstrum horrendum. Flammas spirabat, et saxa magna, ab eo in navigium jacta, oleum incenderunt. Alii nautae perterriti in prora steterunt, in aquam desulturi. Sed Marcus intrepidus non desperavit. Cum monstro pugnaturus est, idcirco arma amicis suis dedit et animos eorum confirmavit. Tum hastas, a Marco datas, et saxa, in speluncam fugaverunt. Sic Marcus se et amicos mercaturasque servavit.

9. Aliis gaudentibus, alii dolent

Sciebam patrem meum heri paucos amicos ad cenam vocavisse. Hi, sole occidente, candidissimas togas gerentes, ad ianuam venerunt. Absente patre, soror Flavilla eos in triclinium duxit. Convivis iam in lectis ibi iacentibus, pater, rure veniens, domum tandem intravit. Ad convivas accurrit, eos salutavit. Tum convivium inceptum est. Mensa a servis inter lectos posita est; in ea panis erat, et lac, et optimum mel, et multi alii cibi ; vinum quoque non defuit. Multas horas convivis edentibus et libentibus, ego, quod cubiculum meum est triclino vicinum, nullam habui. Nam eos multum ridere multaque verba facere auduvi.

10. De Daedalo artifice

Daedalus Atheniensis, artifex clarus, casu hominem necavisse traditur. Itaque propter caedem commissam Athenis discessit et cum Icaro, filio suo, in Cretam insulam, ubi rex Minos regnabat, migravit. Ibi iussu regis labyrinthum aedificavit, domum amplum et mirabilem, ex quo nullo modo reperire potest. Tradunt in eo labyrintho Minotaurum, bestiam horribilem, clausum esse.

Post aliquot Daedalus, amore patriae tactus, statuit Cretam relinquere et in patriam remigrare. Minos autem constituit Daedalum retinuisse atque etiam in labyrintho inclusisse. Tum Daedalus dolum excogitavit, itaque ex pennis, in ordine positis et ceraque alligatis, alas sibi et Icaro paravit et cum filio avolavit. Aratores pastoresque hos in coelo videntes esse deos crediderunt. Jam magnam partem itineris fecerant, cum Icarus puer volatu gaudere coepit coelique cupidine tractus deseruit ducem suum et ad solem advolavit. Cera solis calore mollita est et puer in mare decidit, auxilium patris implorans. Hoc mare ex eo tempore Icarium appellatum esse traditur. At pater infelix, ubi pennas in undis viderat, magno dolore affectus et artes suas devovit. Ipse vero in Siciliam pervenit.

11. De Themistocle

Apud Graecos dicitur Themistocles Atheniensis incredibilis ingenii et mentis fuisse. Memoriam quoque singularem eum habuisse cives putabant. Omnia enim, quae audiverat et viderat, memoria tenuisse videbatur. Aliquando ad eum peregrinus quidam accessisse dicitur et promisse se ei artem memoriae esse traditurum. Themistocles : «  Oblivisci », inquit, «  discere malo. Nam memoria teneo etiam ea, quae nolo, oblivisci non possum, quae volo »

12. In assiduo labore thesaurus esse dicitur

Agricola senex, mortem appropinquare sentiens, filios ad lectus suum convocavit et dixit: “ Videtis me a vobis mox discesserum esse; in agro meo thesaurus defossus esse dicitur; ibi magnae divitiae esse dicuntur; spero vos eas reperturos esse”. « Sed ubi quaerere tuus debemus? – filius maior interrogavit. – Nam valde latus ager tuus est !” Tum senex, atdocte filios perspiciens:” In vinea nostra quaerite, - inquit, - et divites eritis”.

Paulo post pater animam efflavit. At filii, credentes in vinea thesaurum abditum esse, totum vinea solum ligonibus eruerunt, thesaurum tamen nullum invenerunt. Sed autumno viderunt agrum bene missum (nam diligenter ab eis , thesaurum quaerentibus, erutus erat) uberrimus fruges peperisse. Tum filii intellexerunt in assiduo labore thesaurum defossum esse.

13. De Antiocho et Hannibale

Hannibal exul ad Antiochum, Syriae regem, venit. Ostedebat ei rex in campo copias ingentes, quas ad belli gerendum cum Romanis comparaverat: exercitum auro et argento fulgentem, elephantos denique cum turribus et cetera. Tum magnitudine tanti et tam ornati exercitus glorians Hannibalem interrogavit: “ Putasne, satis esse Romanis haec omnia?” Intellegebat vim exercitus, num sufficeret bello Romano. At Hannibal eludens ignaviam militum pretiose armatorum: “ Satis, - inquit, - plane satis esse credo Romanis haec omnia.” Rex de numero quaesierat, respondet Hannibal de praeda.

14. Vulpes et caper

Vulpes aliquando in puteum cadit, unde evadere non potest. Non longe a puteo est caper barbarus. Is, aquae cupidus, ad puteum accedit. Vulpes eum videt, secum reputat et sibi dicit: “ Caper mihi proderit”. Deinde placidis verbis capro dicit: “ Descende ad me, amice! Aqua putei jucunda est”. Stultus caper in puteum descendit et jam in puteo est. Tum vulpes callida subito tergum eius ascendit atque e puteo evadit.

15. De Leonida

Nomen Lacedaemonii Leonidae adhuc notum est. Leonidas cum trecentis viris apud Thermopylas multis copiis Persarum obsistebat. In animo habebat angustias defendere et copiis Persarum viam non dare. Ante pugnam Leonidas viris suis dicit: “ Hodie patriam servare poteritis. Persae audaciam vestram superare non possunt neque poterunt. In angustiis non magnus numerus copiarum prodest, sed audacia. Nemo sine periculo inimicos vincere et gloriam obtinere potest.”

Audacia et tela Lacedaemoniis proderant, sed unus Graecorum proditor erat. Cuncti Lacedaemoniis cum Leonida in ea pugna a Persis occiduntur. Sed gloria eorum etiam nunc vivit.

16. De triumpho Romano

Magnus honor imperatoris Romani erat triumphus. Magna multitudo civium triumpho intererat; etiam legiones victrices aderant; eis legionibus imperator preerant. In pompa triuphali etiam principes victarum gentium ducebantur aliique nobiles, omnes catenis aureis onerati. Ingens erat numerus plaustrorum, quod ingens praeda aliter portari non poterat. Eo tempore Urbi nihil ornamenti deerat. Nihil autem tam praeclarum excogitare possumus, quam spectamen imperatoris triumphantis. Postquam ad Capitolium pompa pervenit, imperator triumpans Iovi tauros albos immolabat. Post sacrificium in Capitolio celebratum epulae splendidae parabantur.

17. De hirundinibus, victoriae nuntiis

Hibernis mensibus in calidiora loca hirundines avolare, sed, vere adveniente, ad regiones natales reverti et sub domorum tectis nidos suos aedificare solere constat. Homo quidam, equestri loco natus, quadrigas ruri habebat, quibuscum cursibus quadrigarum semper interfuit. Cum in urbem ad hos cursus proficiscebatur, hirundines in amicorum villis capere secumque auferre solebat.

Cursu quadrigarum finito, eas hirundines liberabat, quarum alae eodem colore, quo et victoris quadrigae, pictae erant. Sic aves, ad nidos suos reverdoctes, illius hominis quadrigas, quibus victoria fuerat, nuntiabant

18. De Nino

Antiquissimus temporibus gentium imperium penes reges erat. Populus nullis legibus tenebatur, arbitria principum pro legibus erant. Mos erat servare magis, quam propagare fines imperii. Primus omnium Ninus, rex Assyriorum, veterem illum morem nova imperii cupiditate mutavit. Hic primus bello lacessivit finitimos et imbelles populos perdomuit usque ad terminos Libyae. Nec tantum proximas, sed etiam totius Orientis nationes subegit. Postremum illi bellum cum Zoroastre, rege Bactrianorum, fuit, qui primus artes magicas invenit et mundi principia siderumque motus magna cum diligentia spectavit. Hunc occidit Ninus; post ipse decessit, relinquens impuberem adhuc filium Ninyam et uxorem Semiramin.

19. De Euripide poeta

Euripidis poetae matrem Theopompus agrestia olera vendentem victum quaesisse dicit. Patri autem eius, ubi Euripides natus est, responsum est a Chaldaeis, eum puerum, cum adolevisset, victorem in certaminibus fore: id ei puero fatum esse. Pater, interpretatus suum filium athletam debere esse, corpus eius roboravit exercitavitque, deinde Olympiam certaturum eum inter athletas pueros deduxit. Ac primo quidem in certamen per ambiguam aetatem receptus non est, post Eleusino et Theseo certamine pugnavit et coronatus est. Mox a corporis cura ad excolendi animi studium transgressus, auditor fuit physici Anaxagorae et Prodici rhetoris, in morali autem philosophia Socratis. Tragoediam scribere natus annos duodeviginti adoratus est. Philochorus refert, in insula Salamine speluncam esse taetram et horridam, quam nos vidimus, in qua Euripides tragoedias scriptitarit.

20. De Cloelia virgine

Porsena, rex Etruscorum, Cloeliam, virginem nobilem, inter obsides Romanos accedit. Cum castra Etruscorum haud procul a ripa Tiberim locata essent, Cloelia, deceptis custodibus, noctu castris egressa, equo, quem fors dederat, arrepto Tiberim traiecit. Quod ubi regi nuntiatum est, primo ille incensus ira Romam legatos misit, ut Cloeliam obsidem reposcerent. Romani pignus pacis ex foedere restituerunt. Tum rex, virginis virtutem admiratus, eam laudavit ac partem obsidum ei donaturum se dixit permisitque, ut ipsa, quos optaret, legeret. Productis obsidibus, Cloelia virginis puerosque elegit et cum iis in patriam revertit. Romani novam in femina virtutem novo genere honoris, statua equestri, donaverunt. In summa Sacra via fuit posita virgo insidens equo.

Задание 8

Выпишите 10 форм глаголов из текста и определите их время, лицо, число, спряжение.

Образец: locata essent – plusquamperfectum con. act., persona 3, pluralis, coniugatio 1.

Задание 9

Выпишите 10 форм существительных из текста и определите их склонение, падеж, число, род.

Образец: via – declinatio 1, nominativus, singularis, genus femininum.

Задание 10

Напишите мини-сочинение на русском языке (10 -12 предложений) по предложенной латинской пословице из приложения.

приложение

Гай Юлій Цезар. Записки о Галльской войне.

Gaius Iulius Caesar. Commentarii de bello Gallico.

Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appelantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a missu atque humanitate provinciae longissime absunt minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea, quae ad effeminandos animos pertinent, important proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis sum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attigit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad sepdoctriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem Oceani, quae est ad Hispaniam, pertinent, spectat inter occasum solis et sepdoctriones.

Галлия по всей совокупности разделяется на три части. В одной из них живут бельги, в другой – аквитаны, в третьей – те племена, которые на их собственном языке называются кельтами, а на нашем – галлами. Все они отличаются друг от друга особым языком, учреждениями и законами. Галлов отделяет от аквитанов река Гарумна, а от бельгов – Матрона и Секвана. Самые храбрые из них бельги, так как живут дальше всех от Провинции с её культурной и просвещённой жизнью, кроме того, у них крайне редко бывают купцы, особенно с такими вещами, которые влекут за собой изнеженность духа; наконец, они живут в ближайшем соседстве с зарейнскими германцами, с которыми ведут непрерывные войны. По этой причине и гельветы превосходят остальных галлов храбростью: они почти ежедневно сражаются с германцами, либо отбивая их вторжения в свою страну, либо воюя на их территории. Ту часть, которую, как мы сказали, занимают галлы, начинается у реки Родана, и её границами служит река Гарумна, океан и страна бельгов; но со стороны секванов и гельветов она примыкает к реке Рейну. Она тянется к северу. Страна бельгов начинается у самой дальней Галлии и доходит до нижнего Рейна. Она обращена на северо-восток. Аквитания идёт от реки Гарумны до Пиренейских гор и до той части океана, которая омывает Испанию Она лежит на северо-запад.