13)Термодинаканың үш заңы. Энтропия ұғымы.

Термодинамика - физика ғылымындағы жылудың жұмыс және басқа энергия түрлерімен арадағы қарым-қатынасын зерттейтін тармағы.

Термодинамиканың бірінші бастамасы — термодинамикалық жүйелер үшін энергияның сақталу заңы; бұл заң бойынша жүйеге берілетін жылу оның ішкі энергиясын өзгертуге және жүйенің сыртқы күштерге қарсы жұмысына жұмсалады.

Термодинамиканың екінші бастамасы) — статистикалық нысандардың (мысалы, атомбеидардың, молекулалардың) үлкен санынан тұратын жүйелердің өз бетінше ықтималдығы аздау күйден ықтималдығы молырақ күйге ауысу процесін сипаттайтын табиғаттың түбегейлі заңы.

Термодинамиканың үшінші бастамасы — абсолюттік нөлге жуық температура маңында, реакцияның жылу эффектісі мен максимал жұмыстысипаттайтын қисық сызықтар өзара бірігіп кетеді, ал олардың ортақ жанамасы температуа осіне параллель болады дейтін, химиялық реакцияларға тән эксперименттік нәтижелерді қорытындылаудан туатын постулат.

Энтропия (грек. еntropіa – бұрылыс, айналу) – тұйық термодинамикалық жүйедегі өздігінен жүретін процестің өту бағытын сипаттайтын күй функциясы. Энтропияның күй функциясы екендігі термодинамиканың екінші бастамасында тұжырымдалады. Энтропия ұғымын термодинамикаға 1865 ж. Р.Клаузиус енгізген. Кез келген А және В күйлеріндегі жүйе Энтропиясы мәндерінің айырымы мына формула арқылы анықталады: , мұндағы Q – жүйеге күйі шексіз аз квазистатик. болып өзгергенде берілетін жылу мөлшері, Т – жүйенің абс. темп-расы; интрегал екі күйді өзара жалғастыратын кез келген қайтымды жолмен алынады. Изотерм. процесс жағдайында: S=Q/Т. Ал кез келген қайтымды жолмен алынатын тұйық процесс үшін: . Соңғы теңдік Энтропияның dS=Q/Т түріндегі толық дифференциал болатындығының қажетті және жеткілікті шарты, ал Энтропия – күй функциясы. Энтропияның абс. мәні термодинамиканың үшінші бастамасы бойынша анықталады және ол бойынша абс. нөл темп-рада кез келген жүйенің Энтропиясы нөлге айналады. Адиабаталық оңашаланған жүйелеріндегі қайтымды процестер кезінде Энтропияның мәні тұрақты болып қалады да, қайтымсыз процестер кезінде Энтропияның мәні артады; барлық реал процестерінде Энтропияның мәні артады (Энтропияның арту заңы). Статист. физикада Энтропия статист. салмақ () деп аталатын шамамен байланыстырады. Больцман принципіне сәйкес: S=kІn, мұндағы k – Больцман тұрақтысы. Сонымен Энтропия – термодинам. тепе-тендік күйдегі макроскоп. денелерге тән қасиет. Ол бірліктердің халықаралық жүйесінде (СИ) Дж/К арқылы өрнектеледі. Энтропия ұғымы ғылымның көптеген салаларында (физика, химия, т.б.) маңызды рөл атқарады.

14)Электродинамикадағы эфир мәселесі

Электродинамика — 2011 жылы Алматы қаласы «Қазақ университеті» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Н. Бейсен. Беттер саны — 80.

II. ЭЛЕКТРОДИНАМИКАЛЫҚ БӨЛИМ

Бос орталық ушын Максвелл-Герц теңлемелерин түрлендириў.

Магнит майданында қозғалғанда пайда болатуғын электр қозғаўшы

күшлердиң тəбияты

Мейли Максвелл-Герц теңлемелери K тынышлықта турған системадағы бос орталық ушын дурыс болсын. Бундай жағдайда мынаған ийе боламыз: Бул аңлатпалардағы (X,Y,Z) лер электр майданының кернеўлилиги векторы, (L, М, N) 12арқалы магнит майданының кернеўлилик векторы белгиленген. Егер биз бул теңлемелерге 3-параграфта алынған түрлендириўди қоллансақ ҳəм электромагнит процесслерин сол параграфтағы v тезлиги менен қозғалыўшы қоордината системасына тийисли деп қарасақ, мына теңлемелерди аламыз:

Салыстырмалық принципи K системасында дурыс болған бослық ушын жазылған Максвелл-Герц теңлемелериниң k системасында да дурыс болыўын талап етеди. Бул өз гезегинде қозғалыўшы k системасында электр зарядларына пондермоторлық тəсири ямаса соған сəйкес магнит массалары арқалы анықланған электр ҳəм магнит майданларының кернеўлиликлери векторлары ушын төмендегидей теңлемелердиң дурыс болатуғынлығын билдиреди: k системасы ушын табылған теңлемлердиң еки системасы да дəл бир нəрсени аңлатыўы керек, себеби теңлемелердиң еки системасы да K системасы ушын жазылған Максвелл-Герц теңлемелерине эквивалент. Еки системаның теңлемелери векторларды сəўлелендиретуғын символларды есапқа алмағанда бир бирине сəйкес келетуғын болғанлықтан теңлемелердиң еки системасындағы сəйкес орынларда турған функциялар барлық функциялар ушын ортақ болған жəне ξ, η, ζ, τ шамаларынан ғəрезсиз ψ(v) 13көбейтиўшисине шекемги дəлликте бир бири менен тең болыўы керек. Солай етип X' = y(v )X, L' = y( v )L, Егер бул теңлемелер системасын, бириншиден, тиккелей шешиў арқалы, екиншиден, v тезлиги менен характерленетуғын кери түрлендириў жəрдеминде (k дан K ға) айландырсақ (обратить, Б.А.) ҳəм алынған еки теңлемелер системасының бир бири менен бирдей екенлигин дыққатқа қабыл етсек, онда y(v )y( - v ) =1 екенлигин аламыз.