- •Дифференцировка туралы түсініктеме беріңіз?
- •Клеткалар мен ұлпалардың мамандану ерекшеліктерін сипаттаңыз?
- •Пролиферацияға түсініктеме беріңіз?
- •Дифференцировканың негізгі ерекшеліктерін атаңыз?
- •Клетка циклінің фазаларын атаңыз?
- •25. Морфогенез бен дифференцировка айырмашылығын табыңыз?
- •54.Гендер экспрессиясының дифференциациядағы рөлін түсіндіріңіз?
- •57.Дифференцияланған клеткалардағы метаболизміндегі өзгерістерді түсіндіріңіз?
57.Дифференцияланған клеткалардағы метаболизміндегі өзгерістерді түсіндіріңіз?
Дифференциация ‐дамып келе жатқан организмнің құрылыстық, биохимиялық өзгерісі. Оның нəтижесінде клетка, ұлпа, мүше жəне организм бір түрліден көп түрліге айналады. Сонымен, дифференциация – жаңа ферменттік жүйенің, ерекше белоктардың, мембраналардың жаңа қасиеттерінің түзілуі жəне физикалық, химиялық өзгерістері, жаңа ішкі ортаның түзілуі. Клеткалардың дифференцировкасы тек қана эмбриональдық даму кезінде ғана жүрмейді,ересек организмде де жүре беретін процесс.(сперматогенезде, бұзылған ұлпалардың регенерациясында).Клеткалардың мамандану процесінде аз маманданған клеткалар барынша маманданған клеткаларға айналады. Мысалы,моноцит макрофагқа айналады, промиобласт миобластқа айналады. Бөліну, мамандану және морфогенез нәтижесінде-бірклеткалы организм көпклеткалы организмге айналады. Мамандану клетканың функциясн, көлемін, формасын және метаболиттік белсенділігін өзгертеді
58. Қан клеткаларының мамандануын түсіндіріңіз? Қан - жан - жануарлардың тіршілік етуіне аса қажет сұйықтық. Жарақаттану салдарынан қанның 25-30% сыртқа ағып кетсе, тіршілікке қауіп төнеді, ал 50% ағып кетсе өледі. Қан тамырда жылжымай тоқтап қалса не қан ағысы тым баяуласа адам өлуі мүмкін. Мысалы, денедегі кейбір клеткалар, әсіресе ми қыртысының нейрондары уақытында келетін қан мөлшері азайса, 5-6 минуттан кейін бұзыла бастайды. Негізгі қызм: Тіршілікке қажет заттарды тіндерге жеткізеді, ал зат алмасу өнімдерін сыртқа уақытында шығарып отырады (тасымалдау қызметі). Оттегін өкпеден тіндерге, жасушалардағы көмір қышқыл газды өкпеге жеткізеді (тыныс алу қызметі). Ішек - қарыннан қоректік заттарды, витаминдерді, су мен тұздарды (минералдарды) тіндерге жеткізеді (трофикалық яғни нәрлендіру қызметі). Зат алмасу барысында пайда болған өнімдерді, мәселен, адамденесіндегі уытты заттар, азот қалдықтарын тіндерден бүйрекке, өкпеге, тер бездеріне, ішекке апарады. Сөйтіп оларды шығарып тастайды (экскрециялық қызмет). Қан жасушалары (лейкоциттер), плазмадағы антитәндер денеге енген микробтарды, вирустарды, табиғаты жат, улы заттарды бейтараптайды (қорғаныс қызметі). Адам денесіндегі көптеген әрекеттерді, үрдістерді реттеуге катысады (гуморалдық реттеу). Қандағы биологиялық әсері күшті заттар гормондар, медиаторлар, метаболиттер ағзалар мен тіндерге өтіп тікелей немесе қантамырларының ішкі бетінде орналасқан хеморецепторларды тітіркендіру арқылы әсер етеді (рефлекстік реттеу). Қанның дамуын гемопоэз д.а. гемомоэздің эмбриондық ж-е постэмб-қ деп 2-ге бөледі. Эмбриондық гемопоэз – қан мен ұлпаның эмбриондық кездегі түзілуі, ал постэмбриондық гемопоэз қанның физиологиялық регенерациясы.
12. Эмбриональді бағана клеткаларға түсініктеме беріңіз. Эмбрионалды бағаналы клеткаларды (ЭБК) бластоциста (дамуының 4-7 күні) кезеңінде алады. Бұлар плюрипотентті клеткалар: әртүрлі ұлпалар мен мүшелердің бірнеше типтерін (жүйке клеткалары, қанның қызыл клеткалары, бауыр клеткалры, ұйқы без клеткалары, кардиомиоцит, эпидермис, бұлшықет, т.б. клеткалар) қалыптастырады. Фетальды бағаналы клетка ұрық клеткасы дамуының 9-12 аптасында алынады. Ересек оргаизмнің бағаналы клеткалары ішекте, теріде, сүйек кемігінде, бас миында клеткалардың пролиферациялайтын ұлпаспецификалық популяциясы болады. Тотипотентті ЭБК тұтастай эмбрион түзе алады. Эмбриобластан алынатын плюрипотентті бағаналы клеткалар адам ағзасындағы 260-тан астам клеткалар типінің арғы атасы болып табылды. ЭБКдың басты ерекшелігі ретінде олардың лейкоцитарлы антигендерін HLA (human leucocyte antigens) экспрессияламайтындығын айтуға болады. Яғни ұлпалардың сәйкестендіруші антигендерді шығармайды. Әр адам осындай әмбебап антигендерге ие болып келеді. Ол трансплантация жасау кезінде донор мен реципиенттің сәйкестігі үшін маңызды факторы болып табылады.
№ |
Сұрақтар тізімі |
Блок |
1 |
Дифференцировка туралы түсініктеме беріңіз? |
1 |
2 |
Клеткалар мен ұлпалардың мамандану ерекшеліктерін сипаттаңыз? |
1 |
3 |
Клетка түрлерінің кинетикасына анықтама беріңіз? |
1 |
4 |
Биокинетика туралы ұғым, оның клеткалардағы зат алмасу процесіндегі рөлін атаңыз? |
1 |
5 |
Пролиферацияға түсініктеме беріңіз? |
1 |
6 |
Дифференцировканың негізгі ерекшеліктерін атаңыз? |
1 |
7 |
Клетка циклінің фазаларын атаңыз? |
1 |
8 |
Морфологиялық дифференцировкаға анықтама беріңіз? |
1 |
9 |
Эмбриональді бағана клеткаларын зерттеудегі қолданылатын жаңа технологияларды атаңыз? |
1 |
10 |
Бағана клеткаларын трансплатациялау әдісіне сипаттама беріңіз? |
1 |
11 |
Клетка технологиясына анықтама беріңіз? |
1 |
12 |
Эмбриональді бағана клеткалары қандай клеткалар. Оларға анықтама беріңіз? |
1 |
13 |
Бағана клеткаларының дифференциальді потенттілігіне сипаттама беріңіз? |
1 |
14 |
Бағана клеткаларының типтерін ашып сипаттаңыз? |
1 |
15 |
Эмбриональді бағана клеткаларды алу жолдарын сипаттаңыз? |
1 |
16 |
Дифференцировка және арнаулы белоктардың синтезделуіне анықтама беріңіз? |
1 |
17 |
Дифференцировка және гендердің экспрессиясына анықтама беріңіз? |
1 |
18 |
Дифференцировка кезіндегі арнаулы белоктар туралы ұғымға анықтама беріңіз? |
1 |
19 |
Клетка дифференцировкасы және биохимиялық мамандануға сипаттама жазыңыз? |
1 |
20 |
Сүтқоректілер клеткасының дифференцировкасын сипаттаңыз? |
1 |
21 |
Клетканың биохимиялық дифференцировкасына анықтама беріңіз? |
2 |
22 |
Мезенхималық дифференцировкаға анықтама беріңіз? |
2 |
23 |
Мезенхимадағы цитодифференцировкалық механизмдерін сипаттаңыз? |
2 |
24 |
Дифференцировка және гендердің экспрессиясын түсіңдіріңіз? |
2 |
25 |
Морфогенез бен дифференцировка айырмашылығын табыңыз? |
2 |
26 |
Морфогенездің ерекшеліктерін табыңыз? |
2 |
27 |
Өкпе ұлпасының морфологиялық тұрғыдан эволюция процесіндегі дамуын түсіндіріңіз? |
2 |
28 |
Дифференцировканың генетикалық зерттелуі жайлы түсініктеме беріңіз? |
2 |
29 |
Гемопоэтикалық бағана клеткаларына түсініктеме беріңіз? |
2 |
30 |
Дифференцировка және пролиферация процесін түсіндіріңіз? |
2 |
31 |
Ұлпалардың регенерациясы мен гистогенезін анықтаңыз? |
2 |
32 |
Тыныс органдары клеткаларының дифференцировкасын түсіндіріңіз? |
2 |
33 |
Өкпе эпителийі құрамындағы клеткалардың дифференцировкасын түсіндіріңіз? |
2 |
34 |
Эпителий құрамындағы клеткаларының дифференцировкасын түсіндіріңіз? |
2 |
35 |
Сурфактант жүйесіне түсініктеме беріңіз? |
2 |
36 |
Бағана клеткаларының негізгі қасиеттерін түсіндіріңіз? |
2 |
37 |
Гистогенез ұғымына анықтама беріңіз? |
2 |
38 |
Ұлпалардың регенерациясына түсініктеме беріңіз? |
2 |
39 |
Ұлпалардың даму заңдылықтарын түсіндіріңіз? |
2 |
40 |
Дифференциалану қабілетіне байланысты бағаналық жасушалардың негізгі түрлерін түсіндіріңіз? |
2 |
41 |
Гендердің дифференцировкадағы рөлін түсіндіріңіз? |
3 |
42 |
Бағана клеткаларының қолданылуын түсіндіріңіз? |
3 |
43 |
Тұқым қуалау материалының дифференцировкаға әсерін түсіндіріңіз? |
3 |
44 |
Дамудың генетикалық жолмен реттелуіне анықтама беріңіз? |
3 |
45 |
Ісік клеткаларындағы гендердің экспрессиясын түсіндіріңіз? |
3 |
46 |
Эпителий ұлпасының мамандану ерекшеліктерін түсіндіріңіз? |
3 |
47 |
Ішек эпителиінің құрамындағы клеткалардың мамандануын түсіндіріңіз? |
3 |
48 |
Тотипотентті бағаналы клеткаларына сипаттама беріңіз? |
3 |
49 |
Флюропотентті және мультипотентті бағаналы клеткаларына анықтама беріңіз? |
3 |
50 |
Олигопотентті және унипотентті бағана клеткаларына анықтама беріңіз? |
3 |
51 |
Пролиферацияға анықтама беріңіз? |
3 |
52 |
Фибробласттарға түсініктеме беріңіз? |
3 |
53 |
Бағана клеткаларын зерттеудегі жетістіктерді түсіндіріңіз? |
3 |
54 |
Гендер экспрессиясының дифференциациядағы рөлін түсіндіріңіз? |
3 |
55 |
Пролиферация мен дифференциация кезіндегі клеткадағы морфологиялық процестердің және айырмашылығын түсіндіріңіз? |
3 |
56 |
Сүтқоректілердің дифференциациясының ерекшеліктерін түсіндіріңіз? |
3 |
57 |
Дифференцияланған клеткалардағы метаболизміндегі өзгерістерді түсіндіріңіз? |
3 |
58 |
Қан клеткаларының мамандануын түсіндіріңіз? |
3 |
59 |
Эмбриональді бағаналы клеткаларға түсініктеме беріңіз? |
3 |
60 |
Постэмбриональді бағана клеткаларына түсініктеме беріңіз? |
3 |
