Пневмонияның орналасуына қарай клиникалық ерекшеліктері

Пневмониялық процестің орналасуына қарай өкпе қабынуының көрінісінде бірқатар ерекшеліктер болады. Төменгі бөліктік пневмонияда диафрагмалық плевра зақымданса - ауырсыну іш қуысына тарап, ішек қызметінің бұзылысына әкелуінен, іштің өткір ауыруына ұқсас көрініс береді, мәселен аппендициттің, жара перфорациясының, жедел холециститтің, т.б. Мұндайда пневмонияның көрінісі көмескі, ал іштің ауырсынуы басым болуынан, қате диагноз қойылып, науқастар кейде операцияға алынады. Оң жақты төменгі бөліктік пнгевмония уытты гепатитпен жиі асқынады. Сондықтан, пневмонияның көрінісімен бірге бауырдың ұлғаюы, сарғаю, ферменттер белсенділігінің артуы, әсіресе ішкіш адамдарда, жиі анықгалады.

Сол жақты пневмонияда медиастиналық плеврит болса, онда төс арты мен жүрек тұсы миокард инфарктына ұқсас ауырсынуы мүмкін.

Жоғарғы бөліктік пневмонияда уытты энцефалопатияның көріністері басым болады: ұйқысыздық, бастың қатты ауыруы, менингизм, қозу, сандырақ, елестер, кейде жедел психоздың көрінісі. Пневмониядан сауыкднның өзінде бастың ауыруы, астения 5-6 айға созылуы мүмкін. Мұндай көрініс, әсіресе алкоголизмге шалдыққандарға.

Диагностикасы. Рентгендік зерттеуде бірінші күні айқьш көрінетін инфильтрациялық көлеңкелер болмайды, бұл кезде әрең байқалатын вуаль тәрізді нәзік көлеңкелену болуы мүмкін. Оның интенсивтілігі біртіндеп күшейіп, нағыз шыңына 5-тәулікке жетеді. Инфильтрация ошағы 1-2 сегментті, бір бөлікті немесе одан ірі аймақгы қамтиды.

Инфильтрациялық көлеңкелену өкпенің плевраға жақын кортикальды аймақгарында, әсіресе бөлікаралық плевраның маңында қоюлау, интенсивтілігі көбіне гомогенді емес.

Инфильтрацияның фонында күшейген өкпе суретін, өкпе түбірінің ұлғаюын ажыратуға болады. Төменгі бөліктік пневмонияда закымданған жақгағы диафрагманың кұмбезі биіктейді, деформацияланады. Пневмония көбіне оң өкпенің төменгі және жоғарғы бөліктерінің артқы сегменттерінде орналасады. Бөліктік пневмонияның рентгендік көрінісінде өкпенің бір бөлігінің, ал тотальді пневмонияда өкпенің тұтас интенсивті гомогенді көлеңкеленуі анықталады.

Емнің нәтижесінде бұл өзгерістер жойылады, бірақ кейде рентгендік динамика клиникалық динамикадан бірнеше апта анализінде лейкоцитоз 15-30хл дейін көбейеді нейтрофилдердің ішінде улық түйіршіктердің болады. Лейкоциттіі формулада нейрофилдердің жетілмеген жас түрлері көбейеді Пневмоиияның аса ауыр түрінде лейкопения болуы мүмкін. Болжамның нашарлауын көрсетеді. Сонымен бірге өкпе қабынудың биохимиялық белгілері анықталады: Қанның газдық құрамында гипоксемия гиперкапния және респирациялық алколоз анықгалады. Кақырықта белоктын, фибриннің, эритроцитгердің, лейкоциттердің мөлшері көп. Қақырық жағындысын Грамм бойынша бояп зерттегенде көбіне пневмококгар анықталады.

Пневмонияның асқынулары. Асқынулардың өкпелік (жергілікті, спирато) және өкпеден тыс (респираторлық емес) түрлерін

Респираторлык аскынулар:

• ателектаз - көбіне қақырықтың уақтылы бөлінбеуінен және бронхтардың кілегеймен бітелуінен болады;

• өкпе іріңдігі — әдетте алтын сары стафилококк, клебсиелла,тағы басқа грам-теріс бактериялармен қоздырылған және аспирациялық, ауруханалық пневмонияларда, алкоголиктерде жиі дамиды;

• өкпенің уытты ісінуі (респиратолық дистресс синдром);

• плевритгер, плевра эмпиемасы;

• тыныс шамасыздығы.

• бронхтық обструкция синдромы.

Респираторлық емес (өкпеден тыс) асқынулар:

• сепсистік процестер (инфекциялық эндокардит, перитонит, менингит, ми абсцесі, іріңді артрит, тромбофлебит). Бұл асқынулар грам-оң коктік инфекцияда жиілеу;

• инфекциялық-уытты шок;

• уытты энцефалопатия (делирий).

Өкпеден тыс асқынулар негізгі инфекцияның салдарынан, мысалы, микоплазмалық және вирустық пневмониялардың немесе пневмонияның емінде қолданылған дәрілердің аллергиялық реакциясынан дамуы мүмкін.

Дифференциалдық диагноз.

Пневмонияны өкпе инфарктынан, экссудагты плевриттен, этелектаздан, өкпе ісіктерінен, пневмониттен, өкпе васкулиттерінен, туберкулезден, өкпенің шашыраңқы (диссеминацияланған) процестерінен айыру қажет»

Өкпе инфаркты. Өкпе инфарктынан травмаға, операцияға, осыдан бүрын тыныс жолдарының инфекциясымен ауырмаған және қозғалуға шамасы келмейтін немесе тромбофлебиті бар науқастарда күдіктенген жөн. Дене қызуы 39°С-д/н аспайды, қалтырау болмайды, жөтел онша мазаламайды. Бірақ қан кақыру байқалады. Қақырған қанның түсі көбіне алқызыл. Әдетте, плевра да зақымданады (плевралық ауырсыну, үйкеліс шуы болады). Пневмониядан айырмашылығы — қандағы лейкоцитоз аса жоғары емес және таяқша-ядролық ығысу болмайды, тромбтың ыдырауынан билирубиннің мөлшері көбейеді. Диагностикасында билирубиннің көбеюіне көңіл бөледі. Ренттендік тексеруде: плеврамен түтасқан киық тәрізді, өкпе сегментіне сәйкес, көлеңке анықталады. ЭКГ-да жүректің оң бөліктеріне күш түсу көріністері пайда болады. Күдіктенген жағдайларда өкпе артериясы тармақгарының бітелуін анықгау үшін радиоизотоптық зерттеу немесе ангиография жүргізіледі.

Экссудатты плеврит. Плеврит көбіне біртіндеп басталады, жөтелі қүрғақ, барысы онша ауыр емес. Дауыс дірілі жойылады немесе әлсірейді. Жиналған сүйықгык рентгендік зерттеуде айқын көрінеді.

Пневмонит немесе өкпе васкулит. Кейде пневмонияға үқсайды — қызба, ентікпе, кеуде сарайының ауырсынуы, қан қақыру, өкпенің инфильтрациялық өзгерістері байқалады. Мүндай жағдайда кеселдің созылыңқы барысы, жүйелік аурулар белгілерінің және өкпе гипертензиясының болуы пневмониядан айыруға көмектеседі. Антибиотиктер нәтиже бермейді, ал глюкокортикоидтар жөне цитостатиктер науқастың жағдайын жақсартуы мүмкін.

Өкпе ісіктері. Өкпе рагынан жасы егде, темекі тартатын адамдарда күдіктенеді. Өкпенің ісіктері көбіне паранеопластикалық белгілермен қатар жүреді, шеттік лимфа түйіндердің үлғаюы жиі байқалады. Рентгендік зерттеуде, өкпе тінінің зақымдауынсыз, тек қана түбірдің ннфильтрациясы немесе жанынан түсірілген рентгенограммада, өкпе сегментіне сәйкес пішіні үшбүрышка жақьш көленке анықталады. Антибиотиктер әсер етпейді.

Өкпе туберкулезі. Бұл ауруды айыру үшін қақырықты қайталап туберкулез микобактериясына тексереді және тері іші туберкулин сынамасын жасайды. Науқастың туберкулезбен ауыратындармен жүғысуының анықталуы және туберкулездің көбіне өкпенін жоғарғы бөлігін зақымдайтыны диагнозды айыруға көмектеседі. Күдіктенген жағдайда, кәдімгі антибиотиктер әсер етпесе, туберкулезге карсы арнайы ем жасайды. Туберкулезді анықгау үшін бронхоскопия және өкпенің трансбронхтық биопсиясын жасаған маңызды.

Радиациялык пневмонит. Пневмонияның бүл түрі өкпенің немесе кеуде ортасының ісігіне байланысты сәулелік ем алғаннан 3-4 ай кейін пайда болады. Өкпенің сәуле түскен аймақтары көлеңкеленеді.