V. Қорытындылау, бағалау.

VІ. Үйге тапсырма беру. Цитоплазма . Эндоплазмалық тор – мембраналық органоид

Сабақ№________ Сыныбы_________ Күні_________

Тақырыбы: Мембраналы органоид. Гольджи жиынтығы және лизосома.

Мақсаты:

Білімділік: Гольджи жиынтығы және лизосомаға жалпы сипаттама беру

Дамыту: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру.

Тәрбиелік: Жан-жақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін арттыру.

Болжамдап отырған нәтиже: Гольджи жиынтығы және лизосомамен танысқан тұлға.

Сабақтың типі: Жаңа білім беру сабағы

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: 1. Сұрақ-жауап. 4. Тірек-сөздермен жұмыс.

2. Әңгіме-дәріс. 5. Тірек-сызбамен жұмыс.

3. Б.Ү.Ү. кестесі.

Сабақтың көрнекілігі: Қосымша деректер, оқулық, т.б.

Сабақтың жоспары:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

1. Сұрақ-жауап.

Қорытындылау.

ІІІ. Жаңа сабақ.

1. Әңгіме-дәріс.

2. Тірек-сөздермен жұмыс.

3. Тірек-сызбамен жұмыс.

Қорытындылау

IV. Жаңа сабақты бекіту.

1. Б.Ү.Ү. кестесі.

V. Қорытындылау, бағалау.

VІ. Үйге тапсырма беру.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын дайындатып, зейіндерін сабаққа аударту.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

Қорытындылау.

ІІІ. Жаңа сабақ.

1. Әңгіме-дәріс.

1898 жылы итальян ғалымы К.Гольджи ауыр металдардың ерітіндісімен бояу арқылы жүйке жасушасынан тор тәрізді жиынтықты тапты.

Гольджи жиынтығының негізгі қызметі эндоплазмалық тормен тікелей байланысты болады, одан кез келген заттарды өңдеп, көпіршік түрінде шығарады. Осы көпіршіктер лизосома органоидының бастамасын береді.

Лизосомалардың құрамында 60 қа жуық гидролиздеуші ферменттер болады. Олар әртүрлі заттар мен мүшелерді ыдыратады. Осыған байланысты лизосомаларды «ас қорыту мүшесі» деп атайды.

Лизосомалар эндоплазмалық тор және Гольджи жиынтығының белсенді қызметінен пайда болады. Негізгі қызметі эндогенді және экзогенді макромолекулаларды ыдырату. Цитоплазма жасушаның түп негізін құрайтын құрайтын қоймалжың зат , оның түп негізін гиалоплазма түзеді .

Гиалоплазманың химиялық құрамы күрделі. Оның құрамында 20-25 % нәруыз, гликолиз ферменттері, азотты негіздер, аминқышқылдары , майлар, және т.б болады.

Цитоплазма мембраналы және мембранасыз органоидтерден тұрады. Мембраналы құрауыштарға : ЭПТ, Гольджи жиынтығы, лизосомалар, митохондриялар мен пластидтер жатады. Ал мембранасыз органоидтерге рибосомалар, , центриольдар, микротүтікшелер жатады.

ЭПТ ны алғаш рет 1945 жылы американ биологы К.Портер электронды микроскоптың көмегімен тапқан. ЭПТ түйіршікті , түйіршіксіз болып екіге бөлінеді

РНҚ молекуласының екі еселенуін редупликация деп атайды .

РНҚ ның екі еселенуі көптеген ферменттердің көмегімен жүзеге асады. Тірі жасушада жүріп жататын реакциялардың барлығы ферменттік реакциялар. РНҚ өзінде жазылған ақпараттарды екі еселену арқылы келесі ұрпаққа беріп, түрдің сақталуын қамтамасыз етуде матрицаның ролін атқарады. Екі еселенудің үш жолы бар. Оны М.Месельсон мен Ф Сталь ұсынған.

Құрамындағы азотты негіз, рибоза немесе дезоксирибоза және фосфор қышқылының қалдығы кіретін қосылыс нуклеотид деп аталады.

Нуклеин қышқылының мономерлері екіге бөлінеді: пуриндік аденин мен гуанин және пиримидиндік тимин , урацил және цитозин.

Дезоксирибонуклеин қышқылының мономері –аденин мен гуаниннің азотты негіздері –қос сақиналы ,ал тимин мен цитозин бір сақиналы болады.

РНҚ молекуласы үш құрылымды болып келеді.

Нуклеин қышқылдары – тірі организмдегі тұқым қуалайтын ақпараттарды сақтай отырып , оны келесі ұрпаққа жеткізетін күрделі құрылысты молекула.

РНҚ молекуласы екі жіпшеден тұратындықтан молекулалық массасы нәруыздан жоғары болады. Табиғаттағы алуан түрліліктің сақталуы РНҚ ның ақпаратына байланысты.

РНҚ полимерге жатады , оның мономерлерінің ролін төрт нуклеотид атқарады.

Нуклеотид тізбектері азоттық негіздер арқылы сутектік байланыспен өзара байланысып, қос сақиналы РНҚ шиыршығын түзеді.

РНҚ молекуласының екі жіпшеден тұратындығын және нуклеотидтердің азоттық негіздері сутектік байланыспен байланысатынын биолог Дж Уотсон мен ағылшын физигі Фү.Крик рентгенқұрылымдық әдіспен анықтады.

2. Тірек-сөздермен жұмыс.

Альбумин, глобулин , гистон, фосфопротеидтер, гликопротеидтер, хромопротеидтер , аспарагин, глицин, мономер.

3. Тірек-сызбамен жұмыс.

IV. Жаңа сабақты бекіту.

1. Б.Ү.Ү. кестесі.

Білгенім

Үйренгенім

Үйренгім келеді

V. Қорытындылау, бағалау.

VІ. Үйге тапсырма беру. Мембраналы органоид. Гольджи жиынтығы және лизосома

Сабақ№________ Сыныбы_________ Күні_________

Тақырыбы: Тест

Мақсаты:

Білімділік: ҰБТ тестілеуге дайындық

Дамыту: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру.

Тәрбиелік: Жан-жақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін арттыру.

Болжамдап отырған нәтиже

Сабақтың типі:

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: 1. Сұрақ-жауап. 4. Тірек-сөздермен жұмыс.