3. Салықтық құқықтық қатынастардың туындау, өзгеру және тоқтатылу негіздері.

Салық зандарында тікелей көзделген осы заңи фактілердін болуы салықтық құқықтық қатынастардың туындауының, өзгеруінің және тоқтатылуының шарты болып табылады.

Салықтық құқықтық қатынастардың туындауы заңдарға, яғни жоғары заң күші бар актілерге байланысты болады. Салықтық құқықтық қатынастар аса маңызды, басымды әрі күрделі қоғамдық қатынастар болғандықтан, оларды заң шығару арқылы белгілеп, бекіту және реттеу қажеттілігі бірінші кезекте тұратыны баршаға мәлім.

Салықтық құқықтағы заңи фактілер заңи іс-әрекеттер (қимылдар) және заңи окиғалар түрінде көрініс табады. Заңи іс-қимылдар — мемлекеттік органдардың, ұйымдардын және адамдардың саналы әрі ерікті іс-әрекеттерінің нәтижесі болып та-былатын заңи фактілер. Олар құқыққа сай іс-әрекеттер және құқыққа сай емес іс-әрекеттер болып екіге бөлінеді.

Заңи оқиғалар — мемлекеттік органдардың, ұйымдардың және адамдардың еркінен тыс туындайтын заңи фактілер (еріктен тыс жағдайлар). Заңи оқиғалар біршама ырықты оқиғалар және абсолюттік (шамадан тыс) оқиғалар болып бөлінеді. Салықтық кұқықтағы заңи фактілер салықтық құқыктық қатынастардын туындауын, өзгеруін және тоқтатылуын қамтамасыз ету; салықтық-құқықтық реттеу әдісінің элементі; ақпараттық және зандылықты кепілдендіру функцияларын атқарады.

Сонымен, мынадай іс-қимылдар:

1) занды немесе жеке тұлғаның салық салуға жататын (кейде салық салуға байланысты) объектіні сатып алуы;

2) екі жакты (кейде үш жақты) салықтық шарттар жасасу;

3) заңды немесе жеке тұлғаның нәтижесінде салықтың не болмаса өзге міндетті төлемнің төлеушісі мәртебесіне ие болатын белгілі бір іс-әрекеттерді жүзеге асыруы;

4) салық салу мәселелеріне байланысты салық комитетінің немесе құзыретті қаржылық органның салық зандарына сай жекелей нормативтік құқықтық актілерді шығаруы салықтық құқықтық қатынастардын туындауы негізіне жататын заңи фактілер болып табылады.

Салық төлеушінің құқықтық мәртебесінін өзгеруі; салық салу объектісінін немесе салық салуға байланысты объектінің өзгеруі; салыктық міндеттеменің негізінде жаткан қаржылық-жоспарлық актінің өзгеруі; бұрынырак жасалынған салыктык шарттың белгіленген тәртіп негізінде өзгертілуі сйяқты іс-әрекеттер мен мынадай окиғалар: салық төлеуші азаматтық отбасылық жағдайының өзгеруі; салық төлеушінің белгілі бір жасқа жетуіне орай оған қатысты салық салу мән-жайларының заңға сәйкес өзгеруі; салық телеушінің әлеуметтік жағдайының өзгеруіне байланысты оның мемлекет алдындағы салыктық міндеттемесінің заңға сәйкес өзгеріс табуы салықтық құқықтық қатынастардың өзгеруі негізінде жатқан заңи фактілер ретінде көрініс табады. Ал мына:

1) тиісті салықтық міндеттеменің тоқтатылуы;

2) салыктық міндеттемені туындатуға негіз болған салықтык шартты бұзу;

3) салык телеушінің салық салу объектісі болып табылатын мүлкінен айрылуы;

4) салык төлеушінін өзіне салық салынатын табыс әкелетін қызметін тоқтатуы;

5) өз шешімі бойынша салық субъектісі болып табылатын заңды тұлғаны жою сияқты іс-қимылдар мен:

1) жеке тұлғаның қайтыс болуы;

2) табиғи тылсым күштер мен кездейсоқ дүлей апаттардың салдарынан салық салу объектісі немесе салық салуға байланысты объекті больш табылатын мүліктің жойылуы;

3) салықтық міндеттеменің туындауы негізінде жатқан нормативтік құқықтық актінің жойылуы сияқты заңи оқиғалар салықтық құқықтық қатынастардың тоқтатылуына негіз болатын заңи фактілерге жатады.

7-тақырып. Салық төлеушілер.

Дәріс жоспары:

1. Салық төлеуші - салықтық құқықтық қатынастардың субъектісі ретінде. Салық төлеушінің мәртебесін айқындау. Салық төлеушілердің түрлері.

2. Жеке және заңды тұлғалардың салықтық мәртебесі. Резиденттік принципі, резидентті және резидент еместі айқындау.

3. Салықтық құқықтық қабілеттілік және салықтық әрекет қабілеттілігі.

4. Салықтық қатынастарда өкілдік ету. Салық төлеушінің заңды және уәкілетті өкілі. Салықтық агенттің мәртебесі.

5. Салық төлеушінің құқықтық мәртебесі: кұқығы мен міндеттерінің мәні.

6. Салық төлеушілердің құқықтарын және заңды мүдделерін қорғау. Салық төлеушінің өз құқықтарын қорғауының әкімшілік және соттық тәсілі.