- •Блок №1
- •Блок №2
- •2.Прокариот гендерінің құрылымы. Реттегіш және структуралық бөлімдер, олардың ген экспрессиясындағы рөлі.
- •4.Гендік инженерияның пайда болуының алғы шарттары. Рекомбинантты днқ-ны клондаудың жалпы бейнесі.
- •5. Гендік инженерияда кеңінен қолданылатын ферменттер және олардың сипаттамасы.
- •6. Рестрикциялық эндонуклеазалар. Олардың классификациясы.
- •Классификация
- •7.Днқ полимераза. Оның құрылыс ерекшеліктері және негізгі қасиеттері.
- •8. Днқ тізбегін анықтаудың химиялық әдісі (Максам-Гильберт).
- •11. Траспозондардың геномды жылжу механизмдері. Транспазаза және репрессорлары.
- •12.Андинелердің структуралық ерекшеліктері. Антиденелердің V- және c- сегменттерінің генетикалық бақылануы. Антиденелер
- •14. Космидті векторлардың конструкциясы.
- •15.Ұзын днқ кесінділерін клондауға арналған жасанды хромосомалар (yac-вектор).
- •17. Рекомбинантты днқ-ны прокариот жуйелеріне трансформациялау әдістері.
- •18. КДнқ синтезі және оны клондау. Кері транскриптаза ферментіне сипаттама және олардың қолданылуы.
- •19. Селективті және репортерлі гендер негізінде трансформацияланған клеткаларды сұрыптау
- •20. Трансформацияланған клеткаларды айқындау. Саузерн және Нозерн блотинг әдістері.
- •1. Шоғырларды гибридизациялау
- •21. Трансгендердің экспрессиялануын айқындау. Иммуноблоттинг. Бірінші және екінші реттік антиденелер.
- •1. Шоғырларды гибридизациялау
- •22. Прокариот жүйесінде клондалған гендердің экспрессиясын оптимизациялау.
- •5. Т4 бактериофагының 10-шы генінің промоторы
- •23.Эукариот жүйесіндегі гендер экспрессиясын оптимизациялау
- •24. Трансгенді жануарлар алу әдісіне жалпы сипаттама.
- •25. Ашытқы жүйесіндегі жасанды хромосомалар.Үас векторы. Ашытқы жүйесіндегі эписомалық вектолар.
- •26. Ашытқы жүйесі. 2мкм плазмидасы негізіндегі экспрессиялаушы векторлар.
- •27. Өсімдіктерді агробактериялар арқылы трансформациялау. Трансгенді өсімдіктер.
- •3. Реттелгіш промоторлар: tac, lac, lp, t7. Олардың сипаттамасы.
- •28. Ті плазмидасы. Ті плазмидасының мутанттары.
- •30. Рекомбинантты днқ технологиясының практикада қолданылуы. Гендерді өндірістік деңгейде клондау.
- •Инсулин молекуласының химиялық синтезі 170 реакция арқылы жүзеге асырылады, сондықтан бұл өте күрделі, қымбат өндіріс, өнеркәсіпте пайдаланылмайды.
- •31.Соматотропин гормонының генін клондау және оның экспрессиясын оптимизациялау.
- •Генді-инженериялық әдіспен құрастырылған бактериялардың жасушаларында түзілген адамның соматотропты препараты химиялық таза, вирустармен ластанбаған, көп мөлшерде алуға мүмкін.
- •Инсулин молекуласының химиялық синтезі 170 реакция арқылы жүзеге асырылады, сондықтан бұл өте күрделі, қымбат өндіріс, өнеркәсіпте пайдаланылмайды.
- •33.Бактериялық мобильді іs-элементтер және транспозондар.
- •34. Sv40 вирусы негізіндегі векторлар.
- •35. Клондалуға арналған гендерді промоторға қатысты бір бағытта орналастыру.
- •36. Тізбекті полимеразалық реакция, оның гендік инженериядағы қолданылуы
- •37. Рекомбинантты белоктарды эукариот жүйесінде алу артықшылықтары.
- •38. Өсімдіктер гендік инженериясы. Ті –плазмида және оның сипаттамасы.
- •39.Жылжымалы генетикалық элементтер және олардың гендік инженерияда қолданылуы.
- •40. Өсімдік клеткаларын және протопластарды трансформациялау әдістері.
1. Шоғырларды гибридизациялау
Ол үшін Петри шынысындағы негативтік шоғырларға (рДНҚ-сы бар бактериялар) нитроцеллюлозалы сүзгіні беттестіреді, бұның нәтижесінде ДНҚ молекулалары сүзгіге жабысады.
Сүзгінің газонга сәйкес орны үлкен дәлдікпен мұқият белгіленуі қажет, мысалы, сүзгі мен оның астындағы газоны бар агарды бірнеше жерден инемен шаншиды.
Бұдан кейін сүзгіні тез арада 0,5 М NаОН-пен өңдейді, онан соң бейтараптайды. Бұның нәтижесінде қос тізбекті ДНҚ молекулалары денатурацияланып жеке тізбектерге ажырап, нитроцеллюлозамен байланысады.
ДНҚ молекуласын нитроцеллюлозалы сүзгіде берік бекіту үшін оларды 80°С температурада қыздырады.
.Ген скринингісінің келесі жауапты кезеңі сүзгіні радиоактивті зондпен өңдеу.
Зонд (сүңгі) дегеніміз іздеп жатқан ген бөлігінің азоттық негіздеріне комплементарлы кішігірім ДНҚ немесе РНҚ тізбегі. Сүңгі әр уақытта радиоактивті изотоппен белгіленеді.
Сүңгіні синтездеу үшін геннің немесе белоктың ең болмағанда кішігірім бөлігінің нуклеотидтер тізбегі белгілі болуы керек.
Олардың амин қышқылдар тізбегі бойынша және генетикалық кодтың көмегімен геннің бөлігін кодтайтын нуклеотидтор тізбегін оңай алуға болады.
Алайда, кодтың туылмалы (синонимділігін) екендігін ескеру қажет, сондықтан белоктың белгілі тізбегінен метионин және триптофан амин қышқылдары (олардың бірден ғана кодондары бар) болатын бөліктерінен синтетикалық олигонуклеотид — синтезделеді.
Табиғи сүңгі ретінде қажет геннің функциясы қарқынды өтетіні белгілі клеткадан әр түрлі жолдар арқылы алынған РНҚ-ны пайдалануға болады.
Сүңгі алынғаннан кейін рекомбинантты векторды талдауға кіріседі.
Сүңгі тек өзіне комплементарлы генмен ғана байланысады.
Сондықтан сүңгі бір тізбекті болуы және гибридизация қолайлы жағдайда өтуі қажет: жоғары температура (бірақ тым көтеріңкі емес, өйткені түзілген гибридтер қайтадан ыдырап кетеді), ұзақ уақыт (сүңгі өзінің ДНҚ-сын тауып үлгіруі үшін).
Гибридизация процедурасы аяқталғаннан кейін сүзгіні жуып артық сүңгілерден тазалайды, өйткені сүзгіге жабысқан артық сүңгілер күшті радиоактивтік орта түзеп, гибридизация нәтижесін бұзады.
Енді қажет ген бар ДНҚ тізбегі сүңгімен байланысып, радиоактивті изотоп (фосфор немесе иод) түрінде таңбаланады.
Оның орнын табу салыстырмалы қарапайым: сүзгіні кәдімгі рентген фотопленкасының үстіне басады, қажет экспозициядан соң (оның уақыты радиактивтіліктің күшімен анықталады) фотопленканы шығарады.
Сүзгідегі радиоактивті ДНҚ бар орын фотопленкада кішігірім қара дақ түрінде көрінеді.
Осындай фотопленкада радиоактивті изотоппен таңбаланған генді жарықта түсірілген ізі арқылы табу әдісі -ауторадиография деп аталады.
Сүзгідегі дақтың орнына қарай отырып, газоннан қажет рДНҚ енген негативтік шоғырды табуға болады.
Саузерн блотинг (англ. Southern blot) — сынамадағы ДНК реттілігін анықтау үшін қолданылатын әдіс.Саузерн блоттинг әдісі гибридизациялау үшін ДНК ны мембраналық фильтрге ауыстыру мақсатында агарозалық гельдегі электрофорезге негізделген.Әдіс ағылшын биологы Эдвин Саузерн атымен аталады.
Нозерн-блот (англ. Northern blot) — сынамадағы РНҚ молекулалары мен олардың фрагменттерін зерттеуге негізделген зерттеу әдісі.
Нозерн Блотинг әдісін 1977 жылы Стендфорд университетінің ғалымдары Джеймс Олвайн, Дэвид Кемп және Джордж Старк ұсынды.
Нозерн-блот пен Саузерн-блот негізгі айырмашылығы анықталатын субстрат ДНК емес, РНК.
яғни бұл әдісте —нитроцеллюлозалы фильтр орнына диазобензилоксиметил-целлюлозды фильтр қолданылады.
