Хқес 33 (іаs 33) «Акциядан алынған пайда»

Аталған стандарт бойынша, акцияға тиесілі базалық табыс, жай акцияларға тиісті пайданы немесе залалды сол кезеңде айналымда жүрген жай акциялардың орта арифметикалық санына бөлу арқылы анықтайды. Жай акциялардың орта арифметикалық саны, тиісті кезеңдегі акциялардың айналымда болған айларына сай есептеліп шығарылады. Акциялардың орта арифметикалық саны анықталған кезде, акциялар санының өзгерісі есепке алынады. Мысалы:

Мерзімі	Шығарылған акциялар, дана	Сатып алынған акциялар дана	Айналымдағы акциялар дана
1 қаңтар 2008 жылдың басындағы сальдо	6000	1200	4800(6000-1200)
31.03.2008 ж.	800	200	5400(4800+800-200)
30.06.2008 ж.		1000	4400(5400-1000)
31 желтоқсан 2008 жылдың аяғындағы сальдо	6800	2400	4400

Акциялардың орташа арифметикалық саны:

(4800 х 3 : 12) + (5400 х 6 : 12) + 4400 х 3 :12 = 5000 дана.

Хқес 34 (іаs 34) «Аралық қаржылық есеп»

ХҚЕС сәйкес, жылдық немесе аралық қаржылық есептер Халықаралық стандарт бойынша жеке бағаланады. Егер, ұйымдар ХҚЕС ке сәйкес келмейтін аралық есеп ұсынатын болса, ол жылдық қаржылық есептің де ХҚЕС ке сәйкес келмейтіндігін көрсетпейді.

Хқес 36 (іаs 36) «Активтердің құнсыздануы»

Нақты мысалдар ХҚЕС 36 бойынша көрсетіледі.

Хқес 37 (іаs 37) «Бағалау міндеттемелері, шартты міндеттемелер және шартты активтер»

Мысал. А ұйымы сатылған өнімдерінің арасынан жарамсыз тауар табылатын болса, оларды жөндеуге кепілдік береді. Ұйымның есебі бойынша, егер тауарлардың болар болмас жарамсыздығы анықталса, оны жөндеу үшін 9 млн. теңге жұмсайтынын есептеп шығарған. Ал егер тауарлардың жарамсыздығы тым өрескел болса, оларды жөндеу шығыны 16 млн. теңгені құрар еді. Өткен жылдардың сараптау қорытындысы бойынша, 90 пайыз өнімнің жарамды екендігі, 8 % өнімге шағын жөндеу және 2 % өнімге күрделі жөндеулер жасау керектігі анықталған. Ұйым осыларды негізге ала отырып, алдағы кезеңдегі жөндеу шығындарын 1,04 млн. теңге деп бағалайды (0 х 90%) + (9 млн. теңге х 8 %) + (16 млн. теңге х 2%), және ол есеп бойынша кепілдік жөндеу шығыны ретінде танылады.

ХҚЕС жасалауға тиісті резервтер тізімін ұсынбайды, оны ерекшеліктеріне қарай әр ұйым өз бетінше анықтайды.

Хқес 38 (іаs 38) «Материалдық емес активтер»

ХҚЕС ке сәйкес, кейбір материалды емес активтер физикалық түрде кездесуі мүмкін, мысалы, компакт – дискі түрінде, құқықтық құжаттар түрінде (патент, лицензия) немесе таспа түрінде. Бірақ, мысалы, станокты басқаратын программалық басқару, онсыз станок жұмыс жасамайды, станоктың құрамдас бөлігі болып табылады, әрі негізгі құрал есебінде есепке алынады. ХҚЕС 38 сонымен қатар жарнамалық шығындар мен құралдарды іске қосуға, зерттеу және іздестіру жұмыстарына кететін шығындар үшін де қолданылады.

Мысалы, ұйым бірнеше бағыттағы ғылыми – зерттеу және тәжірибелік – конструкциялық жобалармен айналысады делік. Бірінші жоба бойынша олардың техникалық тұрғыдан қамтамасыз етілетініне күмән бар, екінші жоба бойынша қаржыландырудың тоқтатылуы мүмкін, үшінші жоба бойынша экономикалық тиімділіктің болар болмасы белгісіз. Төртінші жоба қаржыландырудың қиындық көрмейді, экономикалық тұрғыдан пайда әкелеріне шүбә келтірілмейді, техникалық мүмкіндіктері толық анықталған. Жобаға жұмсалатын шығындардың көрсеткіштері төмендегідей:

Мың теңге

Мазмұны	1	2	3	4	Жалпы шығындар	Оның ішінде 4 жоба		Барлық шығындар
						%%	сома
Материалдар	1000	2000	3000	4000	100	20	20*	10100
Еңбеккерлер еңбек ақысы	100	200	300	400				1000
Әкімшілік еңбек ақысы					250	25	62,5*	250
Басқа да қосымша шығындар, о.і.:
Тікелей	100	200	300	400				1000
Жанама	50	60	70	80				260

Материалды емес активті мойындауға байланысты, төртінші жоба бойынша шығындарды капитализациялау жүргізіледі: 4000 + 400 + 400 + 80 +20* + 62,5* = 4962,5 мың теңге.

Қайта жасалған материалды активтің өзіндік құнына:

• Материалдар мен қызметтер шығыны;

• Активті жасауға тікелей қатысты еңбеккерлердің еңбек ақысы және басқа да шығындар;

• Жаңадан жасалған активке тікелей жұмсалған кез келген шығындар қосылады (төлемдер, активті жасау кезінде пайдаланылған патенттер мен лицензиялардың амортизациясы);

• Қосымша шығындар (негізгі құралдардың амортизациясын, сақтандыру жарналарын және жалдау құнын тарату).

ХҚЕС 38 ескерткендей, қосымша шығындарды тарату, құндылықтардың қосымша шығындарын таратумен бірдей жүргізіледі (ХҚЕС 2 «Құндылықтар»).