Мұнайдың элементтік құрамы мен гетероатомдық компоненттері

Көмірсутектермен қатар мұнай құрамында тағы басқа заттар да бар. Мырышы бар - H2S, меркаптандар, моно- және дисульфидтер, тиофендер мен тиофандар полициклдіктермен бірге т.б. (70-90% қалдық өнімдерде шоғырланады); азотты заттар – негізінен пиридин, хинолин, индол, карбазол, пиррол және порфириндер (үлкен бөлігі ауыр фракциялар мен қалдықтарда шоғырланады) гомологтары; қышқылды заттар – нафтен қышқылы, фенолдар, смолалы-асфальтты т.б. заттар (әдетте жоғары қайнайтын фракциларында кездесетін). Элементтік құрамы (%): С – 82-87, Н – 11-14.5, S – 0.01-6 (сирек – 8-ге дейін), N - 0,001—1,8, O — 0,005—0,35 (сирек – 1.2-ге дейін) және т.б. Барлығы мұнай құрамында 50-ден аса элементтер табылған. Мысалы, жоғарыдағылармен қоса V(10-5 — 10-2%), Ni(10-4-10-3%), Cl (іздерінен бастап 2•10-2%-ға дейін) т.с.с. Әр зат әр кен орнында әр мөлшерде кездесетіндіктен орташа химиялық қасиетттер жайлы тек шартты түрде ған аайтуға болады.

Пайдасы

Мұнай дүние жүзілік жанар-жағар май-энергетикалық балансында орасан зор үлеске ие: оның адамзат пайдаланатын қуат көздері ішінде 48% алады. Болашақта бұл көрсеткіш мұнай өндірудің қиындай беруінен, және атом және басқа қуат көздерін пайдалануының өсуінен кеми береді.

Химия мен мұнай-химия өнеркәсіптерінің қарқынды дамуына байланысты мұнайға деген сұраныс жанар-жағар майлар үшін ғана емес, синтетикалық каучук, синтетикалық талшықтар, пластмасс, жуу құралдарын, пластификатор, бояғыштар т.б. (әлемдік өндірістің 8%-нан астамы) өндіру шикізат көздері үшін өсуде. Осыларды шығаруға бастапқы заттар ретінде көп қолданылатындар: парафиндік көміртектер – метан, этан, пропан, бутан, пентан, гексан, және жоғарымолекулярлықтар (10-20 атомды молекулалы көміртектер), циклогексан; ароматты көміртектер – этилен, пропилен, бутадиен; ацетилен.

АҚШ Қуат Ақпарат басқармасының (EIA) есебі бойынша 2011 жылы әлем күн сайын 87.421 миллион баррель тұтынған.

Жан басына шаққандағы мұнай тұтыну (қою түс - көбірек тұтынатынды көрсетеді).

Мұнай өндіру

Мұнай өндіруші елдер

Бұрынғы КСРОны қосқанда үздік мұнай өндіруші елдер 1960–2006^[2]

Мұнай өндіру саласында өнім ұғымы бөлініп алынған мұнай өнімдерін емес кен орнынан өндірілген шикі мұнай көлемін айтады.

#	Өндіруші ел	103bbl/d (2006)	103bbl/d (2007)	103bbl/d (2008)	103bbl/d (2009)	Қазіргі үлесі
1	Сауд Арабиясы (OPEC)	10,665	10,234	10,782	9,760	11.8%
2	Ресей 1	9,677	9,876	9,789	9,934	12.0%
3	АҚШ 1	8,331	8,481	8,514	9,141	11.1%
4	Иран (OPEC)	4,148	4,043	4,174	4,177	5.1%
5	Қытай	3,846	3,901	3,973	3,996	4.8%
6	Канада 2	3,288	3,358	3,350	3,294	4.0%
7	Мексика 1	3,707	3,501	3,185	3,001	3.6%
8	БАӘ (OPEC)	2,945	2,948	3,046	2,795	3.4%
9	Кувейт (OPEC)	2,675	2,613	2,742	2,496	3.0%
10	Венесуэла (OPEC) 1	2,803	2,667	2,643	2,471	3.0%
11	Норвегия 1	2,786	2,565	2,466	2,350	2.8%
12	Бразилия	2,166	2,279	2,401	2,577	3.1%
13	Ирак (OPEC) 3	2,008	2,094	2,385	2,400	2.9%
14	Алжир (OPEC)	2,122	2,173	2,179	2,126	2.6%
15	Нигерия (OPEC)	2,443	2,352	2,169	2,211	2.7%
16	Ангола (OPEC)	1,435	1,769	2,014	1,948	2.4%
17	Либия (OPEC)	1,809	1,845	1,875	1,789	2.2%
18	Біріккен Королдік	1,689	1,690	1,584	1,422	1.7%
19	Қазақстан	1,388	1,445	1,429	1,540	1.9%
20	Қатар (OPEC)	1,141	1,136	1,207	1,213	1.5%
21	Индонезия	1,102	1,044	1,051	1,023	1.2%
22	Үндістан	854	881	884	877	1.1%
23	Әзербайжан	648	850	875	1,012	1.2%
24	Аргентина	802	791	792	794	1.0%
25	Оман	743	714	761	816	1.0%
26	Малайзия	729	703	727	693	0.8%
27	Мысыр	667	664	631	678	0.8%
28	Колумбия	544	543	601	686	0.8%
29	Аустралия	552	595	586	588	0.7%
30	Эквадор (OPEC)	536	512	505	485	0.6%
31	Судан	380	466	480	486	0.6%
32	Сирия	449	446	426	400	0.5%
33	Экваторлық Гвинея	386	400	359	346	0.4%
34	Тайланд	334	349	361	339	0.4%
35	Вьетнам	362	352	314	346	0.4%
36	Йемен	377	361	300	287	0.3%
37	Дания	344	314	289	262	0.3%
38	Габон	237	244	248	242	0.3%
39	ОАР	204	199	195	192	0.2%
40	Түркіменстан	No data	180	189	198	0.2%
41	Тринидад және Тобаго	181	179	176	174	0.1%

Қайнар көзі: U.S. Energy Information Administration

¹ Осы елде мұнай өндіру шыңын асып кеткен

² Канада мұнай өндіру көлемі төмендегенімен оның жалпы мұнай өндіру көлемі құмды мұнай өндірудің есебінен өсуде. Егер құмды мұнайды өосөанда Канада Сауд Арабиясынан кейінгі мұнай қорынан екінші орын алар еді.

³ Тринидат және Тобаго has the worlds third largest pitch lake situated La Brea south Trinidad

⁴ Ирак 1998 жылдан мүшелікте болғанымен оның мәліметтері әлі жоқ

2013 жылы АҚШ орташа алғанда күніне 11.4 миллион баррель өндіріп гидрокарбон өндіруші әлемдегі екінші елге айналды,^[3] сонымен бірге 2020 жылға дейін Сауд Арабиясын басып озады деп күтілуде.^[4]