Ғалым мен мұғалімнің әдіснамалық мәдениеті арасындағы айырмашылық- біріншісі ғылыми педагогикалық білімдерді алады, «жасайды», ал екіншісі оларды пайдаланады.

Сонымен, ЖМП-сы тұлғаны дамыту мен тәрбиелеуге бағытталған іс-әрекет және осы іс-әрекеттердің заңдылықтарын, принциптерін, әдістерін ашатын ғылыми теория дедік.

Іс-әрекет ретінде түсіндірілетін ЖМП-сы, адаммен бірге пайда болды. Адам санасының өсуі, абстрактілі ойлаудың пайда болуы жмп-сында ой туындауының алғышарты болды. ЖМП-сының идеялары өмірден, қоғамдық тәжірибеден туындай отырып, жас ұрпақты қалыптастыру құралы ретінде оған қайта оралды. ЖМП-сы қоғамдағы өзгерістер әсерімен теорияға,яғни өсіп келе жатқан тұлғаны дамыту мен тәрбиелеу туралы ғылымға айналды.

ЖМП-сының өзіндік ерекшеліктері бар:

1.Жоғары мектептегі педагогикалық зерттеулерде тарихи бағыт ескерілуі керек, бұл-зерттеулердің өзектілігі мен маңыздылығын, қажеттілігін айқындауға мүмкіндік береді;

2.Жоғары мектептегі жмп-сы процессі жүйелі-құрылым ретінде талдануы қажет, бұл осы процесті жан-жақты қабылдап, талдауға, объективті нәтиже алуға мүмкіндік береді;

3.ЖОО-да студенттерді кәсіби тұрғыда даярлау- тұлғаның маман ретінде қалыптасуының негізгі элементі болып саналады;

4.Студент тұлғасының дамуына ішкі және сыртқы факторлар да әсер етеді, бұған-тұқым қуалаушылық, орта, тәрбие, кәсіби даярлық, өзін-өзі тәрбиелеу және қарым-қатынас жатады;

5.Студенттік маман ретінде қалыптасуына таным, іс-әрекет және қарым-қатынас шешуші рөл атқарады;

6.Студенттің тәрбиеленуі мен кәсіби даярлығының табыстылығы-оның белсенділігімен анықталады. Бұл өздігінен білім алу және өзін-өзі тәрбиелеу үшін аса маңызды.

7. Студент жастар даму динамикасында зерттеліп, олардың бойындағы барлық өзгерістері талдануы қажет;

8. Болашақ маманның дүниетанымдық көзқарасы, құндылық бағдарлары, мотивациялық аясының қалыптасуындағы жеке және қоғамдық қызығушылықтары, ұлттық, жалпыадамзаттық құндылықтарының үйлесімділігі де маңызды мәселе.

9. ЖОО-да студенттердің тұлғасын ұжымда және ұжымдық әрекеттерде қалыптастырудың маңызы зор.

10. ЖМП-сының дамуына практиканың алатын орны ерекше.

ЖМП-сы өзіндік зерттеу нысаны, пәні, әдіснамалық негізі, өзіне тән мәселелері мен міндеттері, өзіндік тұжырымдамалары бар дербес ғылым екендігін дәлелдейді. Дегенмен, ЖОО-дағы жоғары мектеп педагогикасы процесінің негізгі элементі-кәсіби даярлық.

ЖМП-сы ЖОО-дағы тәрбиелеу-білім беру процестерінің ерекшеліктерін, ұйымдастыру формаларын (дәріс, СӨЖ,МӨЖ, семинар, практикалық сабақтар) ғылыми-зерттеу жұмыстарын, өндірістік және жоғары мектеп педагогикасы практикасын оқыту мен тәрбиелеу әдістері мен технологияларын зерттейді.

Оқытушылар мен студенттердің қарым-қатынасы демократиялық серіктестікте жүргізіледі. Студенттер ғылыми пәндерді оқуда көбінесе өздігімен жұмыс жасайды, оның нәтижелері аралық және ағымдық бақылаулар арқылы тексеріледі. Өз міндеттерін орындауда жмп төрт функцияны атқарады: ғылыми-теориялық, қолданбалы-қалыптастырушылық, болжамдық, ұйымдастырушылық.Олар бір-бірімен тығыз байланысты.

ЖМП-сының ұғымдарының бірі- білім беру. Білім беру ұғымын ең алғаш рет жоғары мектеп педагогикасына енгізген Иогани Генрих Песталоций.Білім беру - табиғат пен қоғам жайында ғылымда жинақталған білім жүйесін жеке адамның меңгеріп, оны өмірде тиімді қолдануы. Білім беру барысында жеке адамның танымы, іс-әрекеттері дамиды, ой-өрісі кеңейіп, еңбекке көзқарасы мен мәдениет деңгейі артады.

Оқыту- жоғары мектеп педагогикасы ғылымының негізгі ұғымы. Оқыту- білім берудің негізгі жолы. Оқыту –оқытушы мен оқушының біріккен іс-әрекеттері, сондықтан ол екіжақты, біртекті процесс:

-бірішіден, оқытушы оқушыларға біоім беріп, іскерлікке дағдыландырады;

-екіншіден, оқушы таным міндеттерін жете түсініп, дағдыны игеріп, оларды өмірге қолданады.

ЖМП-сының оқыту категориясы екі түрлі қызметпен сипатталады: бірінші-білім берушілік, екінші-тәрбиелік. Біріншісі біліммен қаруландырады, өмірдің құндылығы білім екендігін ұғындырып, өздігімен іскерлік пен дағдыны меңгеруге дайындайды.

Оқытудың тәрбиелік функциясының мәні мынада: оқыта отырып тәрбиелеймін, тәрбиелей отырып оқытамын. Ендеше оқыту барысында адамгершілік, отансүйгіштік, еңбекқорлық, жауапкершілікке т.б. тәрбиеленеді.

ЖМП-сы ұғымының бірі-тәрбие. Тәрбие жағдайында көптеген теориялар мен пікірлер айтылып келеді. Тәрбиені ересек адамдардың балаларға ықпал жасауы деп түсінушілер кездеседі. Тәрбие- бұл жеке адамның қоғамдық тәжірибені ( білімді, ептіліктер мен дағдыларды, шығармашылық іс-әрекет тәсілдерін, әлеуметтік және рухани қатынастарды) игеруге бағытталған жоғары мектептегі педагогикалық процесс. Өзін-өзі тәрбиелеу- адамның өзіндік дамуын, білім алуын, өзінің жақсы қасиеттерін жетілдіріп, келеңсіз тұлғалық сапаларын жоюға бағытталған іс-әрекеттер жүйесі.

Мұғалімнің қызметіндегі көптеген проблемалық жағдаяттарды шеше білуі,оның теориялық даярлығына тікелей байланысты. ЖМП –сының негізгі категорияларының мәнін ұғыну, бір-бірімен байланыстылығының негізін анықтау, практикалық әрекетте пайдалана білу, әрбір педагогтың міндеті. Категориялар- кәсіби теориялық білімдердің көрсеткіші.