Сәғәт секундтарының көслө келтелдәүе ҡолаҡ яра.

Шмультке. Майн һо-о-от... аяҡ аҫтыбыҙҙа ҡот осорғос минаның сәғәт механизмы эшләгәнен тоям, Вальтер. Ошолор булат балдаҡ...

Вальтер (тубыҡланып). Зинһар, был урындан тиҙерәк алып китегеҙ, штабығыҙға илтегеҙ!

Шмультке (тубыҡланып). Был портфелдә бик мөһим документтар, карталар. Штабығыҙҙа беҙ уларҙың көллөһөнөң серен асып бирербеҙ!

Сәлисә. Бикләгеҙ ҡоҙғондарҙы! (Фашистарҙы төпкө ишектәрҙең береһенә керетәләр). Ә беҙ портфель менән уҙайыҡ тегендә. (Башҡа бер ишеккә ашығыс ыңғайлайҙар).

Секундтарҙың ҡабалан келтелдәүе дауам итә, залдағы оло сәғәт ер һелкетеп һуға. һәм... көслө шартлау. Ут һүнә. Ҡыҙыл ялҡын араһынан өҫтө-башы өҙгөләнгән Остап ҡанға батҡан Сәлисәне һәм портфелде күтәреп сыға.

Остап. Генерал менән адъютантынан бына бынау портфель генә тороп ҡалды.

Тауыш. Тереме?

Остап. Тере, буғай, йөрәге тибә. (Сәлисәнең ҡанлы күкрәген бәйләй). Иншалла, туйына тиклем төҙәлер. һәр хәлдә был һылыуҡайға һуғыш тамам.

Сәлисә. Аһ, үләм... Сәлихем...

Сәхнәне ҡараңғылыҡ күмә.

Алтынсы күренеш

Беренсе күренештәге Һаҡмар буйы, шул уҡ аҡлан, шул уҡ эңер, шул уҡ бесән ваҡыты, шул уҡ ат кешнәүҙәре һәм моңло бутыл сыңлауҙары. Әммә һәммәһенә һуғыш үҙенең һөрөмөн һалған. Күктә талғын ғына моңло Ай йөҙә. Урал ҡарт Ай яҡтыһында салғы сүкей. Сафура йыры ишетелә яҡында.

Сафура.

Аҡҡош юлҡайҙары, ай, аҡ була,

Ҡайҙа осһалар ҙа хаҡ була.

Яуға китеп, йәнгә ҡан һауҙыртҡан —

Ир-егеткәй менән ат була.

Сыңрама ла, торнам, ай, сыңрама,

Бәлә-ҡаза илгә юрама.

Йөрәгемдең янып һыҙлауҙарын

Үҙең бел дә минән һорама.

Йүгәнен шылтыратып, Сафура сыға тирәктәр араһынан.

Сафура. Хәйерле кис, Урал еҙнәкәй. Минең алашаны күрмәнеңме, әй?

Урал (сүкеүҙән туҡтап). Һинең алаша көн дә ошо тирәктәр араһында аҙаша, буғай, балдыҙҡай.

Сафура (көрһөнөп). Эййй, аҙаша шул, аҙаша.

Урал. Заманында, йүгән шылтыратып түгел, ә ҡарҙай ап-аҡ ҡаҙмендәр ҡабартып ҡороҡлай торғайның уны.

Сафура (тертләп). Ә?! Кемде?

Урал (көлөп). Алашаңды, тим.

Сафура. Их еҙнәкәй-еҙнәкәй, алаша түгел ине шул ул, ә ажар аҫау ине.

Урал. Дә-ә-ә... беҙҙең ише серек аҙау түгел шул.

Сафура. Э-э-эх... Ҡамыт аяҡлы, Ғәли атлы алашанан тыш юҡ шул хәҙер... Уныһы ла һуҡыр — фронттан күҙенә ҡара күн ҡаплатып ҡайтҡан. Өҫтәүенә, ҡара бирсәткә кейгән...

Урал (һиҫкәнеп). Ҡара бирсәткә?

Сафура. Тап үҙе. Булат балдаҡты урлағас кейгән теге ҡара бирсәткәһе...

Урал. Ә?!

Сафура.Э-э-эх! һыуға батҡандай булды был... (Тирәклеккә инеп юғала).

Урал (баш сайҡап). Теге ҡара бирсәткәһе... быныһы ни булды тағы?

Ҡулдарын сепрәккә һөртә-һөртә, ҡарт эргәһенә Сәлисә килеп ултыра, сүкеш сыңлауына әҫәрләнеп уйлана. Өҫтөндә төҫө уңып бөткән хәрби гимнастерка һәм юбка, башында пилотка. Күкрәгендә яугир Ҡыҙыл Йондоҙ ордены.

Урал. Йә, герой ейәнсәрем, фронттан ҡаты яраланып ҡайтҡандан һуң, ҡәҙимге тыныс тормошҡа күнегәһеңме? Гөрләйме тимер аттарың? Ниңә былай моңайҙың?

Сәлисә. Йөрәк бер ҙә үҙ урынында түгел, ҡарттай.

Урал. Был заманда ҡайһылай булһын инде ул? Бына мин үҙем бер ҡулым менән салғы сүкейем, икенсеһе менән ҡамыт-ыңғырсаҡ йүнәтәм, ә йөрәгем менән фронттан хәбәр көтәм. Төн сыҡҡансы беҙҙекеләр фашистарҙы ҡайҙа быраҡтырҙылар икән, йәнәһе... Йә, теге НАТИ тракторың ни хәлдә?

Сәлисә. НАТИ-ҙы ни, йүнәтәбеҙ. Әле шуның шатун подшипниктарын шымартып килдем. Ләкин, картерҙы ябыр өсөн, поршенгә тығырға беренсе номерлы палец кәрәк.

Урал. Уныһы нимә тағы?

Сәлисә. Эй ҡарттай, ҡарттай, йөҙ йәшәгән ҡарттай! Ошо йәшеңә етеп, трактор моторының ҡоролошон да белмәйһең.

Урал. Белмәү ғәйеп түгел, белергә теләмәү ғәйеп. Өйрәт миңә белгәнеңде.

Сәлисә. Ҡуласаны беләһеңме?

Урал. Беләм. Тирмән ҡуласаһы бар, Донъя Ҡуласаһы бар.

Сәлисә. Трактор беҙҙең бригада өсөн донъя ҡуласаһы шул.

Урал. Ҡапаҡ әйттең, ейәнсәрем.

Сәлисә. Бына шул донъя ҡуласаһын поршень тигән оҙонса бер нәмәҫтәкәй бер аҫҡа — бер өҫкә, бер аҫҡа, бер өҫкә шыуышып йөрөп әйләндерә.

Урал. Әһә, бер аҫҡа — бер өҫкә.

Сәлисә. Ләкин ул шулай өҙлөкһөҙ йөрөһөн өсөн, (бармаҡтары менән ишаратлай) уның бына ошондай ғына арҡыры тишегенә ошондай ғына палец тығырға кәрәк.

Урал. Әһә, палис тығырға кәрәк.

Сәлисә. Бына шул. Шунһыҙ ул бер аҫҡа ла, бер өҫкә лә йөрөмәй.

Урал. Һуң ул палис тигәнең үҙебеҙсә ябай бармаҡ түгелме?

Сәлисә. Их, ябай бармаҡ тығып ҡына йөрөтөп булһа икән, ҡарттайым! Ҡаты ҡорос палец кәрәк шул уға. Ҡаты! Аңланыңмы инде?

Урал. һәй был һуғыш, һуғыш!.. Илдә ир-ат ҡалмағас, ҡатыһы ла булмайҙыр шул инде... (Асыуланып). Ғәләмәт Ғәли ни ҡарай? Ҡайтҡанына ҡасан! Бына ошонда ҡатырып күрһәтһен ирлеген.

Сәлисә (ҡул һелтәп). Эй, һөйләмәсе шул Ғәләмәтеңде!

Урал. Ә шулай ҙа... теге ҡара бирсәткәһен кейгән, тиҙәр...

Сәлисә (тертләп). Нимә?!

Урал. Булат балдаҡ йолаһын иҫкә төшөрөүелер инде...

Сәлисә (бармаҡ быуындарын берәм-берәм шартлата тартып). Ах йола, йола... (Китә).

Урал. һәй донъя, донъя...