Парад аҙымы менән шаҡ-шоҡ баҫып автоматлы ҡарауыл башлығы һәм һалдат үтә, “генерал һуҡмағы”на пост ҡуйыла.

Вальтер. Нимә ул, генерал?

Шмультке. Бына ошо беҙ “ҡырағай” тип атаған, 1941 йылдың 22 июнендә үҙебеҙ блицкриг яһап баҫып кергән хәйерһеҙ ер ул, Вальтер ҡәҙерлем.

Вальтер. Да-а-а. Был ҡырағай ер үҙенең шпигы менән водкаһы өсөн үтә ҡиммәт хаҡ ала. Фюрер әйткән балсыҡ аяҡлы рус колосы ниңә ҡоламай һаман?..

Шмультке. Тимәк, аяҡтары ла, башы ла башҡа заттан булып сыға.

Вальтер. Уларҙың танкылары көслө, “катюша”лары бар.

Шмультке. Ой!.. (Яңағын тота). Бында мәсьәлә ҡоралда ғына түгел, Вальтер. Ҡорал эргәһендә уларҙа беҙгә мәғлүм булмаған тағы ла бер серле ҡөҙрәт бар.

Вальтер. Ах, шуны белергә ине!

Шмультке. Бына шунда тора ла шул мәсьәлә.

Вальтер. һеҙ әйткән был ҡырағай илдең барлыҡ милләттәре болғанып баш күтәрер, бер-береһен суҡмар менән иҫәнгерәтә һуғып тарҡалыр, рустар яңғыҙ ҡанһырап тороп ҡалырға тейеш ине. Әммә улар һаман бергә уҡмаша, шанлы арий һөйәктәре онтала. Беҙҙең башҡа ҡайҙан килеп сыҡты был аңлайышһыҙ ил?

Шмультке. Ил түгел был, Вальтер, (ишек башына төртөп күрһәтеп) ысынлап та һынмаҫ булат балдаҡ!.. Ҡайһылай ғына ябырылһаҡ та, булат балдаҡҡа бәрелеп теш ҡыйрала. Ни эшләрбеҙ, аҙаҡ килеп, булат балдаҡ үҙебеҙҙе, божоралап, уратып-ҡамап алһа? Рейхтың үҙен божораһында быуһа шул булат балдаҡ?!.

Вальтер. Атайым һуҡҡан баяғы алтын божора беҙҙе яуыз булат божоранан ҡотҡарыр, генералым, әгәр хәйерле сәғәттә йоҡлап ҡалмаһаҡ.

Шмультке. Вальтер! Ниңә ҡалтырайһығыҙ?

Вальтер. Өшөй башланым, буғай, генерал. Ҡара Торна һаҙлығынан зәһәр ел өрә.

Шмультке (хәйләкәр бармаҡ янап). Алдашмағыҙ, ҡурҡаһығыҙ.

Вальтер. Уныһы ла булһа булыр, генерал. Кисә генә шул Ҡара Торна һаҙлығынан был яҡҡа гөпөлдәтте. Майор фон Гельмут батальонынан көл генә борҡоп ҡалды.

Шмультке. Тимәк, авиаразведка мәғлүмәттәре дөрөҫ: Ҡара Торна һаҙлығында рустарҙың , яңы оборона линияһы. Был, Вальтер, беләһегеҙме, нимә хаҡында һөйләй?

Вальтер. Мәскәү янында ла тәүҙә линия төҙөлгәйне. Шунда бер заман “катюша”лары...

Шмультке (яңағын баҫып). Ой катьюша! Ой тешем! Вальтер, аспирин! Иҫемә төшөрмәгеҙ!

Вальтер (аспирин бирә). Генерал, ғәфү итегеҙ, рәхим итегеҙ! Беҙҙең шанлы һалдаттарыбыҙҙың һөйәген онтаған ул яуыз рус ҡатынының исемен башҡаса иҫләмәм, телгә алмам. Исеме лә ҡәһәрле бит суҡынғандың: “катю”...

Шмультке. Ой!

Вальтер. Беҙҙең тештәрҙе ҡоя.

Пауза.

Шмультке (ҡорһағын баҫып). Был сәғәттә мине ҡурҡытҡан нәмә — минең эсемдә, Вальтер. һеҙҙеке лә эсегеҙҙә.

Вальтер. Уныһына ышанам.

Шмультке. Ләкин беҙгә ысын немец булып ҡалырға кәрәк, Вальтер. Ысын немец һәр нәмәнең секунды һуҡҡансы түҙә.

Вальтер (ҡорһағын тотоп). һеҙҙеңсә, ул ҡасан һуғырға тейеш?

Шмультке. Был мәсьәләлә һәр бер ысын немецтың үҙ изге секунды бар. Ой! (Ҡорһағын тотоп бөгөлә).

Вальтер. Улайһа, минең изге секундтың тап һуҡҡан мәле, генерал.

Шмультке. Майор, ҡайҙа ашығаһығыҙ?

Вальтер. Генерал, баяғынан ҡалған бифштекс менән водканың тағы ла бер рәхәтен күрәйек, тим.

Шмультке. Майн һо-о-от, мин һеҙҙе аңламайым! (Бөгөлөп төшә). Майор, минең эс бора!

Вальтер. Генерал, мин дә һеҙҙе аңламайым. Эсегеҙ борһа, әнә персональ юлығыҙ, почетлы ҡарауылығыҙ. Өп-өр-, яңы бәҙрәф, тим.

Шмультке. Вальтер, һеҙ бер ваҡытта ла ысын арий була алмаҫһығыҙ. (Турайып). Тик мин һеҙҙе кисерәм. Атайығыҙ хаҡына! Мин һеҙгә ысын арий түҙемлеген күрһәтәм.

Ишекте ҡаты ябып, залға үтәләр, ишек башындағы “булат балдаҡ”, доңғорҙап, сөйҙән ысҡынып төшә. “һайль һитлер!” тип, залдағы Гитлер портретын тәбрикләйҙәр. Сәлих, башҡа ишектән тышҡа йүгереп сығып, аунап ятҡан “булат балдаҡ”ты күтәрә.

Сәлих. Их... мәсхәрәле кәмит уйнау ялҡытты, хатта ялған булат балдаҡ ишараты ла күтәрә алмай быны! Ә мин күтәрәм... (“Балдаҡ”ты, Айлы әләм туҡымаһын бөрөштөртөп, уның һабына кейҙерә). Бына шулай. Сабыр бул, разведчик Сәлих, түҙергә күп ҡалманы! Оҙаҡламай был сөйҙә лә үҙебеҙҙең ураҡ-сүкешле ҡыҙыл байрағыбыҙ елберләр! (Башҡа ишектән бинаға инеп китә).

Залда Вальтер, Шмультке.

Вальтер. Генерал, инде миңә үҙ хәжәтемде башҡарырға рөхсәтме? (Араҡы ҡойоп эсә, ҡаба). Бәлки, генералым, һеҙ ҙә (генералдың ҡорһағына төртөп) ундағы боролош йыланығыҙҙың муйынын борорһоғоҙ? Бер стакан водкаға бер ус аш тоҙо һалып. Эс киткәндә рустың иң шәп сараһы.

Вальтер араҡы һалып бирә, генерал эсә.

Вальтер. һут, генерал. (Ике бокалға ҡоя, береһен генералға бирә). Быныһы ла иш янына ҡуш булыр, Сәлих әфәнде әйтмешләй. Рус водкаһы ул ҡөҙрәтле — ҡаҡшап ҡойолорға торған теште лә, эсте лә баҫа бер юлы. Салют! Фюрерҙың теш һәм эс һаулығына!

Икеһе бер юлы “һайль һитлер!” тип тәбрикләп эсә. Йырлап, төрлө ишаралар яһап бейейҙәр.

Шмультке.

Беҙ шәп немец, беҙ арий —

Вальтер.

Ҡурҡмайбыҙ, ҡурҡмайбыҙ!

Шмультке.

Беҙ алдан да, беҙ арттан да

Вальтер.

Юртмайбыҙ, юртмайбыҙ!

Шмультке.

Беҙ уртанан, беҙ уртанан

Вальтер.

Барабыҙ, барабыҙ.

Шмультке.

Шуға баш та, аяҡ та һау —

Вальтер.

Ҡарағыҙ, ҡарағыҙ!

Шмультке.

Мине көтә банкыла бер

Вальтер.

Миллион, миллион!

Шмультке.

Вальтер башы иҫән ҡайтһа, —

Вальтер.

Юлың йүн, юлың йүн! (Бармағын башына төртөп).

Минең башты,

Шмультке (бармағын башына төртөп).

Минең башты

Икеһе бергә.

Һаҡлайыҡ, һаҡлайыҡ!

Булат балдаҡ алҡымынан

Таяйыҡ, таяйыҡ!

Музыка тына, был икәү табынға өңөлә. Тап шул мәлдә стеналағы “фюрер” портреты баштүбән әйләнеп китә лә доңғорлап иҙәнгә ниҙер төшә — күҙҙәре аҡайған был икәүгә табан сәйер “булат балдаҡ” — билгә ҡуйып әйләндермәле спорт балдағы тәгәрләп килә. Шашынған фашистар, баштарын ҡаплап, иҙәнгә ауа.

Шмультке. Ой! Майор, большевистик булат балдаҡ!

Вальтер. Ахтунг! Партизан булат балдаҡ!

Икеһе бергә. Диверсия!