- •1.3 Дәріс комплекстері № 1 кредит
- •1. Тақырыбы: Кіріспе дәріс. Коммуналды гигиенасы пәні және әдістері. Пәннің даму тарихы. Коммуналды гигиенасының дамуындағы Қазақстан және Ресей ғалымдардың рөлі.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Коммуналды гигиена - елді мекен гигиенасы.
- •Пәннің даму тарихы
- •4. Көрнекілік материал:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •№ 1 Кредит
- •1. Тақырыбы: Санитарлық заңнамалар коммуналды гигиенасы саласындағы маманның іс әрекетінің негізі. Қазақстан Республикасында санитарлық-эпидемиологиялық қызметінің құрылымы және қызметі.
- •3. Дәріс тезистері.
- •Санитарлық бақылауды ұйымдастыру
- •1. Тақырыбы: Тұрғындар тіршілігінің санитарлық жағдайы үшін шаруашылық ауыз сумен қамтамасыз етудің гигиеналық міндеттері.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Сумен қамтамасыз ету және су тұтыну
- •Сумен қамтамасыз ету жүйелері
- •Су құбырының тарату жүйесі
- •4. Көрнекілік материалдар:
- •5. Әдебиеттер
- •6. Бақылау сұрақты:
- •Қазақстанның тұщы су ресурстары қандай?
- •№2 Кредит
- •1. Тақырыбы: Тұрғындар арасында жұқпалы және жұқпалы емес ауруларды таратудағы су факторының ролі.
- •3. Дәріс тезистері: Аурудың таралуындағы су факторының ролі.
- •2. Суды тазартуды, зарарсыздандыруды нашар жүргізуден.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиеттер:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс жоспары:
- •Мәселенің тарихы
- •4. Көрнекілік материалдар:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Ауыз сумен қамтамасыз ету көзін таңдау. Санитарлық қорғау аймақтары.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Сумен қамтамасыз ету саласындағы сақтық санитарлық бақылау.
- •Су көздерінің жіктелуі
- •Жер асты су көздерінен сумен қамтамасыз ету
- •Жер беті су көздерімен сумен қамтамасыз ету.
- •Орталықтандырылмаған сумен қамтамасыз ету.
- •4. Көрнекілік материалдар:
- •5. Әдебиеттер:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Ауыз суды тазартудың әдістерін гигиеналық бағалау.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Тазарту әдістерінің жалпы сипаттамасы
- •Қоспаларды коагуляциялау
- •Суды тұндыру және сүзу
- •Тазартудың арнайы әдістері.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Ауыз суды заласыздандырудың әдістерін гигиеналық бағалау.
- •3. Дәріс тезистері: Дәрістің жоспары
- •Суды залалсыздандыру әдістері
- •Суды хлорлау 1853 ж. Орыс дәрігері п. Карачаров, хлордың антисептикалық қасиетін 1881 жылы р.Кох жазды.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Ағынды суларды тазартудың тиімділігі және санитарлық бақылау.
- •4.Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Қалалық іркінді сулар. Санитарлық сипаттамасы. Тазалау және зиянсыздандыру әдістерін гигиеналық бағалау.
- •3. Дәріс тезистері: Дәрістің жоспары:
- •Қала ағынды сулары және канализация жүйелері.
- •Механикалық тазарту
- •Биологиялық тазарту
- •Ағынды суларды залаласыздандыру
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6.Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Су қоймаларын санитарлық қорғау бойынша шаралар жүйесі.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Өндірістік ағынды суларға сипаттама.
- •Мұнай және басқа да өндіріс түрлерінің ағынды сулары
- •4.Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Су қоймалары суындағы химиялық заттарды гигиеналық нормалау. Негізгі принциптері мен әдістері. Заңнама.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Химиялық заттардың улылығы мен қауіптілігі.
- •Алыстатылған зардап
- •Кезеңдік гигиеналық нормалау
- •2 Кезең – нормалаудың жеделдетілген кестесі.
- •3Кезең – созылмалы эксперимент.
- •4 Кезең – толық ашылған кесте.
- •Химиялық заттардың трансформациясы
- •Клиника – гигиеналық және эпидемиологиялық зерттеулер.
- •4. Иллюстративный материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Топырақтың гигиеналық маңызы. Топырақты қорғаудың қазіргі проблемалары.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Биогеохимиялық провинциялар
- •Агрохимикаттар.
- •1) Санитарлық-химиялық көрсеткіштер:
- •2) Санитарлы - микробиологиялық көрсеткіштер:
- •3) Санитарлы-гельминтологиялық көрсеткіштер.
- •4) Санитарлы-энтомологиялық көрсеткіштер.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Литература
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Топырақтың санитарлық жағдайын бағалаудың критерийлері. Топырақты ластанудан қорғаудың шаралары.
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6.Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Қатты тұрмыстық қалдықтар (қтқ)
- •Елді мекендерді қалдықтардан тазарту жүйелері
- •Тағамдық қалдықтарды жинау
- •Қала территориясын тазарту
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6.Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Қатты және сұйық қоқыстарды зиянсыздаңдырудың негізгі әдістері.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Қтқ зарарсыздандыру және қайта өңдеу
- •Елді мекендерді санитарлық тазартуды бақылау
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6.Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Атмосфера ауасын қорғаудың қазіргі проблемалары. Атмосфера ауасын ластаушы көздер.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Атмосфералық ауаның ластануы мәселесінің маңыздылығы.
- •Атмосфераның физикалық қасиеттері
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Атмосфераның ластануының халықтың денсаулығына және тіршілігінің санитарлық жағдайына әсері, қауіпты факторлар.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Атмосфера ластануының жедел әсер ету жағдайлары
- •Атмосфера ластануының адамға созылмалы түрде әсер етуі.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Литература
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Атмосфераның ауа сапасын санитарлық бағалау.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Ауадағы химиялық заттардың қажетті регламентациясы.
- •Атмосфералық ластаушыларды гигиеналық нормалаудың ерекшеліктері
- •Канцерогендерді нормалау.
- •Атмосфералық ластаушылардың таралу заңдылығы.
- •5. Әдебиет
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Дәрістің жоспары:
- •Атмосфералық ауаны қорғаудың шаралары.
- •Атмосфералық ауаның тазалығына санитарлық бақылау жүргізу.
- •Әдебиеттер.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет:
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Тұрғын үй, әлеуметтік проблема ретінде. Тұрғын үйлердің микроклиматын нормалаудың ғылыми негіздері.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Микроклиматты нормалауды гигиеналық негіздеу
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Жаңа құрылыс материалдарын гигиеналық тұрғыдан бағалау және олардың адамдардың денсаулығына әсері.
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •1. Тақырыбы: Емдеу-профилактикалық мекемелерінің гигиенасы.
- •3. Дәріс тезистері:
- •Дәрістің жоспары:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •Палаталық бөлімдерге қойылатын талаптар.
- •Жұқпалы ауруханаларды жобалау және пайдалануға қабылдау.
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Шу және оның көздері
- •Шудың адам организміне әсері
- •Шудың таралу заңдылықтары және оны гигиеналық нормалау
- •Шудан қорғау
- •Шу көзіне санитарлық бақылау
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Аудандық жоспарлау.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •Елді мекенді жоспарлау және жобалық құжаттар.
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
- •3. Дәріс тезистері:
- •4. Көрнекілік материал:
- •5. Әдебиет
- •6. Бақылау сұрақтары:
4. Көрнекілік материал:
1. СЛАЙД Топырақтың санитарлық жағдайын бағалу критериі.
2. СЛАЙД Топырақты ластаушы заттардан қорғаудың шаралар жүйесі
3. СЛАЙД Топырақта ЭХЗ-ды нормалаудың зияндылық көрсеткіштері.
5. Әдебиет
Вернадский В.И. Очерки геохимии, М., 1934.
Виноградов А.П. Геохимия редких и рассеянных химических элементах в почве, М., 1957.
Гончарук Е.И. Санитарная охрана почвы от загрязнения химическими веществами, Киев, 1977.
Гончарук Е.И., Сидоренко Г.И. Гигиеническое нормирование химических веществ в почве, М., - 1986.
Неменко Б.А., Кенесариев У.И. «Коммунальная гигиенаң, Алматы. – 2003.
Кобриц Г.А. Меры безопасности при работе с пестицидами, М., 1992.
Кречковский Е.А. Гигиена применения ядохимикатов. Киев, 1978.
Щербо А.П., Негриенко К.В. и др. «Вопросы санитарного надзора в связи с антропогенным загрязнением почвың., Л-д., 1990.
Методические указания по оценке степени опасности загрязнения почвы химическими веществами. № 3.01.006.97, Алматы. - 1997.
Оценочные показатели санитарного состояния почвы населенных мест. № 3.05.004.96. Алматы. -1996.
«Гигиеническое нормирование содержания пестицидов в объектах окружающей средың., М. - 1996.
6.Бақылау сұрақтары:
1. Тақырып бойынша қандай нормативтік құжатты білесіз?
2. Топырақтың санитарлық жағдайын бағалу критерийі.
3. Топырақты ластаушы заттардан қорғаудың шаралар жүйесі
4.Топырақта ЭХЗ-ды нормалаудың зияндылық көрсеткіштері.
№4 кредит
3 – дәріс.
Тақырыбы: Елді мекендерді санитарлық тазалауды ұйымдастырудың және жүргізудің негіздері.
2. Мақсаты: Студенттерге елді мекендерді санитарлық тазалауды ұйымдастырудың және жүргізудің негіздерімен таныстыру.
3. Дәріс тезистері:
Дәрістің жоспары:
Қатты тұрмытсық қалдықтар (ТБО).
Елді мекенді қалдықтардан тазартудың жүйелері.
3. Тағамдық қалдықтарды жинау.
Қала территориясын жинау.
Қатты тұрмыстық қалдықтарды зарасыздандыру және өңдеу.
Елді мекенді тазартуға санитарлық бақылау жүргізу.
Қатты тұрмыстық қалдықтар (қтқ)
Өндірістің және басқа да салалардың дамуы елді мекеннің қоршаған ортасының ластануына алып келеді және тұрғындардың өмір сүру жағдайын нашарлатады. Бұл әрине ірі қалаларда жиі байқалады, шектелген территорияда шаруашылық іс-әрекет едәуір шоғырланған және тұрғындардың негізгі бөлігі жиі орналасып шоғырланған. Қалаларда қатты тұрмыстық қалдықтардың интенсивті жиналуы жоғары, сондықтан дер уақытында жиналмай, зарарсыздандырылмауының себебінен антисанитарлық жағдайды тудырады. Тарихтан белгілі болғандай, орта ғасырдағы қалаларда елді мекенді санитарлық тазарту өз дәрежесінде жүрмеуі нәтижесінен эпидемиялық жағдайлар дамыды. Бұл жағдайға ХХ ғасырдың ортасында ірі дамығын қалаларда қалдықтардың жиналуынан гигиеналық мәселе туындағаннан кейін барып көңіл бөліне бастады. Қатты тұрмыстық қалдықтардың (ҚТҚ) морфологиялық көлемі мен құрамы елді мекеннің жайластыру деңгейіне және оның орналасуының климаттық зонасына байланысты. Негізінен ҚТҚ-дың құрамына қағаз, картон, тағам қалдықтары, метал, тоқыма өнімдері, сүйек, шыны, тері, резина, тас, полимерлік материалдар кіреді. Қаланың жайластырылған аудандарында қалдықтардың едәуір бөлігін қағаз, картон және тоқыма өнімдері құрайды, ал пешпен от жағатын жайластырылмаған аудандарда қалдықтардың көп бөлігін күл құрайды. Бірақ негізінен ҚТҚ-дың 45 пайызға дейінін тағам қалдықтары, ал 30 пайызға дейінгі бөлігін қағаз қалдықтары құрайды.
Негізінен қатты қалдықтардың құрамында көптеген патогенді және басқа да микроорганизмдер болады, сондай-ақ кеміргіштер мен жәндіктердің қоректік ортасы болып табылады, шіру кезінде жағымсыз иіс шығады. Олар эпидемиологиялық жағынан және өрт қауіптілігі жағынан қауіп туғызады, сондықтан оларды тез арада жиналу орнынан алып кету қажет. Негізінен тұрмыстық қалдықтарда дизентерия қоздырғыштары өзінің тіршілік қабілеттілігін 5 күнге дейін, холера 15 күнге дейін, іш сүзегі 150 күнге дейін сақтайды. Қалдықтарды өз уақытында алып кетпеген жағдайда, шыбындардың жиналу, көбею көзі болып табылады, шыбындардың аяғында патогенді микроорганизмдер 7 күнге дейін сақталады. Сондай-ақ қалдықтар гельминтоздардың дамуына және тышқандардың көбею ошағына айналады.
Елді мекенді тұрмыстық қалдықтардан дұрыс тазартпаудың нәтижесінде келесі инфекциялар көбейеді: ішек, вирустық, оның ішінде вирустық гепатит, кеміргіштермен тарайтын инфекциялар (туляремия, оба, лептоспироз); туберкулез және т.б. Сондықтан елді мекендегі қалдықтарды бекітілген заңдылықтар бойынша дер уақытында алып кету қажет.
Осы мәселе бойынша негізгі нормативтік құжаттың СанПиН РК № 3.01.007-97 «Санитарные правила содержания территории населенных местң талабына сәйкес қойылады. Қалдықтардың жиналу нормасы СНиП РК № 3.01.01 – 2001 «Қала құрылысы. Қалалық және ауылдық мекендерді жоспарлау және қала құрылысын салу. Градостроительство. Планировка и застройка городских и сельских поселенийң (прил. 11) құжатында берілген. Қатты тұрмыстық қалдықтардың жиналу нормасы есептеу бірлігі бойынша бекітіледі: тұрғын фонды үшін – 1 адамға шаққанда; қонақ үй үшін – 1 орынға шаққанда; сауда алаңдары үшін - 1 шаршы м-ге шаққанда. Санитарлық заңдылықтарда ТҚ –ды жинау, сақтау жыл мезгіліне және басқа да жағдайларға байланысты анықталады.