80. Жедел бүйрек жетіспеушілігі. Анықтамасы. Этиологиясы.

Жедел ағымды бүйрек жетіспеушілігі (ЖБЖ)-буйректің негізгі функциялары­ның кенеттен істен шығуы. Бүйректің негізгі функциялары гомеостаз түрактылы­ғын камтамасыз етеді. Бұған клеткадан тыс сүйыктыктың көлем түрактылығы, элек­гролиттер балансы және кышкыл-сілті тепе-теидігі, азоттық заттардын калыпты деңгейі жатады.

Баланың анатомиялык-физиологиялык ерекшеліктеріне байланысты жасы не­ғұрлым кіші болса, соғүрлым бүйрек жұмысы тез бұзылады.

Этиологиясы, жіктелуі. ЖБЖ-ның себептері әр түрлі. Оларлы 4 топқа бөлуге болады: І) преренальдык; 2) ренальлык; 3) постренальлык және 4) сирек кездесетін - аренальдык (жалғыз бүйректі алып тастағанда). Преренальдық топқа әртүрлі шоктар - қатты жарақаттан, закым болудан, күю нәтижесіндегі қан ағудан, дегидрата­циядан және анафилаксиядан, нәрестеде - сепсис, асфиксия салдарынан дамитын ЖБЖ және ренальдық ЖБЖ, - гломерулонефрит, пиелонефрит, бүйрек ауытқу­лары, бүйректің кантамырларындағы тромбоз, эмболиясы салдары. Ренальдык ЖБЖ-ге нәрестелердегі ауыр сепсис, асфиксия жауапты. Сөбилерде кездесетін гемолитикалык уремия синдромы (ГУС), нефрогоксиндер (аминогликозид, кабы­нуға қарсы дәрілер) әсерінен дамитын бүйрек жетіспеушілігі жатады. Постреналь­дық ЖБЖ зәр жолындағы обструкциядан тас, ісік салдарынан және нәрес­телердегі екіжақты обструкция, екі жақты дисплазия және уретра клапаны бар ба­лаларда болуы мүмкін.

Аталған топтардағы КӨП ауруларды негізгі әсер ететін жағдайға байланысты шоқ­тық, токсиндік, инфекциялық ЖБЖ деп те ажыратады. Функционалдық жөне органикалық ЖБЖ айтылған пререналдық, реналдық ЖБЖ олигоуриямен де олигоуриясыз да болуы мүмкін. Органикалық ЖБЖ олигоуриялық болып келеді, ол функционалдық ЖБЖ-дан ауыр ағымды болады.

80. Жедел бүйрек жетіспеушілігі. Патогенезі, клиникасы.

Патогенезі, морфологиясы. Патогенез ерекшеліктсрі ЖБЖ себептеріне байла­нысты. Ең жиі кездесетін - шок кезіндегі ЖБЖ-де - өзгерістер бүйректегі қанайна­лымының күрт азаюынан болады. Кнн өмірге ең МаІ{ЫЗЫ зор орталық ағзаларды (ми, жүрек) қамтамасыз етуге жұмсалады да, бүйрек кантамырларында оған байланысты спазм болады. Бүйректің кыртысты қабатын қанмен жабдықтау күрт азаяды, сон­дықтан шумактағы фильтрация төмендейді. Органикалық ЖБЖ бүйректі н кыртыс­ты қабатындағы өзекше некрозымен сипатталады. Оны «жедел тубулярлык некроз» деп атайды (ЖТН). ФУJ_lКIlИОН() пдык ЖБЖ перфузин азаюымен сипатталады. Өзек­ше эпителийі шумактан өткен фильтратты талдаусыз рсабсорбция жасайды (диффу­зия). Осының салдарынан айналадағы интерстиций ісінелі де, өзекшелерге косымша қысым жасайды. Тағы бір ЖБЖ-ның П<1ІогеН_f.lШдс орын алатын жай - кантамыр­парындағы канағу блокаласы (ip~i). Оның себебі -- қантамырларындағы жалпы­лама канүю (ДВС - синдромы). Бұл ГУС, гломерулонсфрит және тромбоз себептерінен дамитын ЖБЖ-нің шешуші даму жолына жатады.

Негізгі дертті құбылыс өзекше эпителийінін иөфрогоксин, улы заттар, дәрі-дәрмек, кейбір вирус, бактериялардан тіке зақымдануынан басталуы да мүмкін. Эпителийде аталған жағдайлар да некроз туғызады, интерстицийде ісіну, инфильтрация дамып,

қантамырлары да закымданады.

Клиникасы. Жедел ағымды бүйрек жетіспеушілігінде 4 кезең ажыратылады: ал-

ғашкы, олигоанурия, полиурия және айығу (реконвалесценция) кезеңдері .

Алгашкы кезенінін клиникасы ЖБЖ-нын себептеріне байланысты, яғни шок, сепсис, улану т. б. дертті жағдайлар көрінісі. Ішск инфекциясымен ауырған балада сусызлану салдарынан янгидремиялык (гиповолемиялық) шок дамиды. Күсу, іш өту салдарынан сусыздану (эксикоз) дамиды да ол гемодинамика өлерістерін туғызып, қан қысымы төмендеп, зөрі токталады. Алғашқы кезеңіндегі мұндай зәрдің азаюы бүйректегі органикалық өзгерістерге байланысты емес, функционалдық бүзыпыс негізінде дамиды. Мұны зәрдің салыстырмалы тығыздығын тексеріп, бүйректін кон­центраuиялық қызметінің әлі бұзылмағанына көз жеткізуге болады - бұл көрсеткіш қалыпта не жоғары. Бірак уақытында көмек көрсетілмесе, ангидремиялық шок орга­никалық өлерістер -- жедел тубулярлық некроз (ЖТН), яғни шын ЖБЖ туғызады. ЖБЖ-нін себебі УС болса, канда гемолиз, тамырда канүю белгілері (ДВС синдро­мы) анықталады. Кейде токсин, инфекция (менингококк, йерсениоз, геморрагия­лық кызыну т. б.) әсерінен тубуло-интерстициалдық нефриттің клиникасы білінеді. Бұл ауруларда ге атурия және азотемия негізгі аурудың белгілеріне (қызу, бөртпе,

геморрагиялар) қ а білінеді.

Олuгоанурuялы кезең. Зәр мөлшері азаяды. Анурия деп сәбилерде зәр мөлшері 10

мл-ден, ал үлкенірек балаларда 50 мл-ден аз болғанда айтады. Зәрдің салыстырмалы тығыздығы ЖТ болса, міндетті түрде төмендейді. Биохимиялық қан сынағында азо­темия, мочевин ,креатин.иннің өте жоғары деңгейі табылады, бұл кезең 3 - 10 күн, сирекжағдайла да (гемодиализге көшіргенде) 4 аптаға дейін созылады.

Орталық не в жүйесінің улануы салдарынан адинамия, анорексия, күсу болып, іші, басы ауыр ы. қан қысымы төмендейді. Салмағы өсіп, шеткері ісіну пайда бо

лады. Оның себебі - гипергндратация, жүрек-қантамыр жетіспеушілігі. Тіпті эк­лампсия өрбіп және өкпе, перикард қуысына су жиналуы да мүмкін.

Электролиттер өзгерістері - гипонатриемия, гипергидратация салдарынан бола­ды, Гиперкалиемия себебі - бүйрек экскрециясынын күрт азайып, клеткапар не­крозы кезінде калийдің сыртқа шығуы. Бұлармен қатар, гипокальциемия, гипермаг­ниемия, гиперфосфатемия анықталады. Метаболикалық ацидоз болғандықтан стандарттық бикарбонатгар деңгейі азайып, оның декомпенсациялық түрінде бол­ғанда қанның рН көрсеткішінің төмендеуі білінеді. Гомеостаз өзгерістерінің санда­ры дене тырысуы, діріл, сәбилерде Труссо, Хвостек симптомдары, кейде арефлек­сия, жүрек, демалу бұзылыстарымен көрініс табады. қан сынағында анемия, ЭТЖ-нын жоғарылауы анықталады