10.Sonuçlar

Son yıllarda sektörel ve teknolojik alanlarda yaşanan gelişmeler, sığ arama jeofiziğin deönemli ilerlemelere neden olmuştur. Özellikle petrol sektöründe yaşanan düşüş, jeofizikçilerin araştırma alanlarını mühendislik ve çevresel gibi sığ araştırmalara yönlendirmiş, bilgisayar alanındaki gelişmelerle daha hızlı ve kullanışlı aletlerin yapılması sığ derinlik uygulamalarını arttırmıştır.

Uygulamaların artmasıyla yöntemlere ait kuram, veri toplama ve modelleme çalışmalarında da belirgin ilerlemeler gözlenmiştir.

Bu gelişmeler mühendislik problemlerinde jeofizik yöntemlerin ürettiği çözümlerin başarısını oldukça arttırmıştır. Kolay uygulanabilirliği nedeniyle elektrik yöntemler bu çalışmalarda en çok kullanılan jeofizik yöntem olmuştur.

Bu çalışmada da çeşitli örneklerle belirtildiği gibi elektrik yöntemler mühendislik problemlerinin çözümünde oldukça iyi sonuç üretmektedir.

Çalışmada doğru akım özdirenç yönteminin, heyelan yapısının kayma yüzeyinin ve karayolunu tehdit eden ve yolda çökmelere neden olan yer altındaki boşluk yapılarının bulunmasındaki uygulamalarına yer verilmiştir. İlk uygulamada, heyelanın başlıca nedeni olan jeolojik birimler ve suya doygunluk, doğru akım özdirenç yöntemiyle heyelan yapısının tamamında ortaya konmuş ve kayma yüzeyinin derinliği ve geometrisi belirlenmiştir. İkinci uygulamada ise, karayolunda meydana gelen çöküntünün muhtemel ilerleme alanları araştırılmış ve boşluk yapısının kendini çevreleyen birimden özdirencinin farklı olmasından yararlanılarak zayıf noktalar belirlenmiştir.

Uygulama alanı daha çok metalik mineral aramaları olan ve bu alanda oldukça başarılı sonuçlar üreten yapay uçlaşma yönteminin mühendislik problemlerine uygulanması oldukça yenidir. Bu yöntemin mühendislik problemlerinde kullanılabilirliği araştırılmakla birlikte, başarılı örneklerde vardır. Bu çalışmada ilk örnek olarak, tuzlu su karışımının belirlendiği bir tatlı su kuyusuna, karışımın nasıl ve nereden kaynaklandığını bulmak amacıyla yapılan bir uygulama verilmiştir.

Tatlı ve tuzlu suyun yüklenebilirlik değerlerinin birbirinden oldukça farklı olması uygulamanın başarılı olmasını sağlamıştır. Ayrıca çalışma alanında bulunan ana kayanın kırıklı yapısı içinde bulunan killi birimler yerin IP etkisinin oluşmasında ve problemin çözümünde önemli katkılar sağlamıştır. İkinci örnek, diğer yöntemlerle belirlenemeyen sedimanlar içindeki kil varlığını ortaya koymak amacıyla yapılan çalışmadır. Kil minerallerinin varlığında yerin polarize olmasıyla görülen IP etkisinin ölçülmesinden faydalanılarak, yüzeyden ölçümlerle sedimanlar içindeki killi birimler belirlenmiştir.

Doğal potansiyel yöntemi özellikle sülfürlü maden yataklarının araştırılmasında kullanılmaktadır. Mühendislik problemlerinde ise genellikle yer altı suyu ile ilgili araştırmalarda kullanılmakla beraber, bu yönteminde mühendislik uygulamalarındaki kullanılabilirliği araştırılmaktadır.

Bu çalışmada, yer altı su tablasının belirlenmesi için yapılan bir doğal potansiyel uygulamasıyla, bir baraj yapısındaki su sızıntısının belirlenmesi amacıyla yapılan çalışma örnek olarak verilmiştir. İlk örnekte, yer altı su tablasının oluşturduğu SP anomalilerinin genel SP eğrisine ters olmasından yararlanılarak çalışma alanına ait hidrojeolojik özelliklerin belirlenmesinde başarılı olunmuştur. Ölçüm profillerinde var olduğu düşünülen yer altı su tablası modellerinden hesaplanan kuramsal SP değerleri ile ölçülen değerlerin karşılaştırılmasıyla sonuca gidilmiştir. İkinci çalışmada ise, baraj yapısındaki sızıntıların neden olacağı SP değerleri, modelleme çalışmalarıyla analitik olarak hesaplanmış, baraj üzerinde alınan ölçümlerle karşılaştırılmış ve baraj çevresindeki sızıntı haritası belirlenmiştir.

Bu çalışmadan da görülmektedir ki, mühendislik jeofiziği araştırmalarında elektrik yöntemler farklı problemlerde başarılı olmaktadır. Ancak özellikle, yapay uçlaşma ve doğal potansiyel yöntemlerinin bu çalışmalarda kullanılabilirliği daha çok araştırmalı, modelleme ve değişik uygulamalarla desteklenmelidir.

KAYNAKLAR

.Akça, İ. Gündoğdu, N.Y. Bilgehan, R.P. Ulu Gergerli E.U. Kılıç R .2003

Türkiye 15. Jeofizik Kurultayı ve Sergisi 1976. Fosil heyelanların kayma yüzeylerinin belirlenmesinde jeofizik çalışmalar., s.82, İzmir.

Bertin, J. And Loeb, J.,1989 .Experimental and the oreticalaspects of induced polarization, 335 s.,

Gebrüder Borntraeger-Berlin-Stuttgart. Butler, D.K.,Llopis, J.L. and Deaver, C.M. 1990.Comprehensi ve geophysical investigation of existing dam foundation, Part1. The LeadingEdge, 8 (8); 10-18.Butler,

D.K.,Llopis, J.L., Dobecki, T.L., Wilt, M.J., Corwin, R.F., Olhoeft, G. 1989.Engineering geophysic sresearch and development, Part 2. TheLeadingEdge, 9 (9); 44-53. Fournier, C.

Gochioco, L.M. and Versteeg, R. 1999.., 2000. Geophysical Prospecting, 37 (6); 647-668An introduction to specialsection: Engineering geophysics. The Leading Edge, 18 (12); 1377. Leberfinger, J.L.

St. Louis,Missouri.Ogilvy,A.A.and KuzminaE.N.1972.Three dimensional electrical imaging. The First International Conference on the Application of Geophysical Method ologies&NDTtoTransportationFacilities and Infrastructure, Conference Proceedings, Category 4: Case Histories, paper 4-30,

Sill, W.R., and Nelson, P.H. 1978.Hydrogeologic and engineering geologic possibilities foremploying the method of induced potentials. Geophysics, 37 (5); 839-861.

Pelton, W.H.,Ward, S.H., Hallof, P.G., Steeples, D.W. 2001. Mineral discrimination and removal of inductive couling with multifrequency IP. Geophysics, 43 (3); 588-609.

Slater, L.D.,Sandberg, S.K. 2000. Engineering and enviromental geophysics at the millennium. Geophysics, 66 (1); 31-35.

26